آیت الله العظمی سید حسین بروجردی
مرجع تقلید شیعه
احکام ارث
[خویشانی که ارث می برند]
اشاره
مسأله 2737: کسانی که به واسطه ی خویشی ارث می برند سه دسته هستند: دسته ی اوّل: پدر و مادر و اولاد میت است و با نبودن اولادِ، اولاد اولاد هر چه پایین روند، هر کدام آنان که به میت نزدیک تر است ارث می برد و تا یک نفر از این دسته هست دسته ی دوم ارث نمی برند. دسته ی دوم: جد یعنی پدر بزرگ و جده یعنی مادر بزرگ و خواهر و برادر است و با نبودن برادر و خواهر اولاد ایشان هر کدام آنان که به میت نزدیک تر است ارث می برد و تا یک نفر از این دسته هست دسته ی سوم ارث نمی برند. دسته ی سوم: عمو و عمه و دایی و خاله و اولاد آنان است و تا یک نفر از عموها و عمه ها و دائی ها و خاله های میت زنده اند، اولاد آنان ارث نمی برند، ولی اگر میت عموی پدری و پسر عموی پدر و مادری داشته باشد، ارث به پسر عموی پدر و مادری می رسد و عموی پدری ارث نمی برد.
مسأله 2738: اگر عمو و عمه و دایی و خاله ی میت و اولاد آنان و اولاد اولاد آنان نباشند، عمو و عمه و دایی و خاله ی پدر و مادر میت ارث می برند و اگر اینها نباشند اولادشان ارث می برند و اگر اینها هم نباشند عمو و عمه و دایی و خاله ی جد و جده ی میت و اگر اینها نباشند اولادشان ارث می برند.
مسأله 2739: زن و شوهر به تفصیلی که بعداً گفته می شود، از یکدیگر ارث می برند.
ارث دسته ی اوّل؛ [پدر و مادر و اولاد میت ]
مسأله 2740: اگر وارث میت فقط یک نفر از دسته ی اوّل باشد، مثلاً پدر یا مادر یا یک پسر یا یک دختر باشد، همه ی مال میت به او می رسد و اگر چند پسر یا چند دختر باشند، همه ی مال به طور مساوی بین آنان قسمت می شود و اگر یک پسر و یک دختر باشد، مال را سه قسمت می کنند، دو قسمت را پسر و یک قسمت را دختر می برد و اگر چند پسر و چند دختر باشند، مال را طوری قسمت می کنند که هر پسری دو برابر دختر ببرد.
مسأله 2741: اگر وارث میت فقط پدر و مادر او باشند، مال سه قسمت می شود: دو قسمت آن را پدر و یک قسمت را مادر می برد، ولی اگر میت دو برادر، یا چهار خواهر، یا یک برادر و دو خواهر داشته باشد که همه ی آنان پدری باشند یعنی پدر آنان با پدر میت یکی باشد، خواه مادرشان هم با مادر میت یکی باشد یا نه، اگر چه تا میت پدر و مادر دارد اینها ارث نمی برند، اما به واسطه ی بودن اینها [افراد مذکور] مادر شش یک مال را می برد و بقّیه [] را به پدر می دهند.
مسأله 2742: اگر وارث میت فقط پدر و مادر و یک دختر باشد، چنانچه میت دو برادر، یا چهار خواهر، یا یک برادر و دو خواهر پدری نداشته باشد، مال را پنج قسمت می کنند: پدر و مادر هر کدام یک قسمت و دختر سه قسمت آن را می برد و اگر دو برادر یا چهار خواهر یا یک برادر و دو خواهر پدری داشته باشد، مال را شش قسمت می کنند: پدر و مادر هر کدام یک قسمت و دختر سه قسمت می برد و یک قسمت باقیمانده را چهار قسمت می کنند: یک قسمت را به پدر و سه قسمت را به دختر می دهند، مثلاً اگر مال میت را به 24 قسمت کنند، 15 قسمت آن را دختر و 5 قسمت آن را به پدر و 4 قسمت آن را به مادر می دهند.
مسأله 2743: اگر وارث میت فقط پدر و مادر و یک پسر باشد، مال را شش قسمت می کنند: پدر و مادر هر کدام یک قسمت و پسر چهار قسمت آن را می برد و اگر چند پسر یا چند دختر باشند، آن چهار قسمت را به طور مساوی بین خودشان قسمت می کنند و اگر پسر و دختر باشند، آن چهار قسمت را طوری تقسیم می کنند که هر پسری دو برابر دختر ببرد.
مسأله 2744: اگر وارث میت فقط پدر و یک پسر، یا مادر و یک پسر باشد، مال را شش قسمت می کنند: یک قسمت آن را پدر یا مادر و پنج قسمت را پسر می برد.
مسأله 2745: اگر وارث میت فقط پدر یا مادر با پسر و دختر باشد، مال را شش قسمت می کنند: یک قسمت آن را پدر یا مادر می برد و بقیه را طوری قسمت می کنند که هر پسری دو برابر دختر ببرد.
مسأله 2746: اگر وارث میت فقط پدر و یک دختر یا مادر و یک دختر باشد، مال را چهار قسمت می کنند: یک قسمت آن را پدر یا مادر و بقیه را دختر می برد.
مسأله 2747: اگر وارث میت فقط پدر و چند دختر یا مادر و چند دختر باشد، مال را پنج قسمت می کنند: یک قسمت را پدر یا مادر می برد و چهار قسمت را دخترها به طور مساوی بین خودشان قسمت می کنند.
مسأله 2748: اگر میت اولاد نداشته باشد، نوه ی پسری او اگر چه دختر باشد، سهم پسر میت را می برد و نوه ی دختری او اگر چه پسر باشد، سهم دختر میت را می برد، مثلاً اگر میت یک پسر از دختر خود و یک دختر از پسرش داشته باشد، مال را سه قسمت می کنند، یک قسمت را به پسر دختر و دو قسمت را به دختر پسر می دهند.
ارث دسته ی دوم؛ [جد، جده، خواهر و برادر ]
مسأله 2749: دسته ی دوم از کسانی که به واسطه ی خویشی ارث می برند، جد یعنی پدر بزرگ و جده یعنی مادر بزرگ و برادر و خواهر میت است و اگر برادر و خواهر نداشته باشد اولادشان ارث می برند.
مسأله 2750: اگر وارث میت فقط یک برادر یا یک خواهر باشد، همه ی مال به او می رسد و اگر چند برادر پدر و مادری، یا چند خواهر پدر و مادری باشد، مال به طور مساوی بین آنان قسمت می شود و اگر برادر و خواهر پدر و مادری با هم باشند، هر برادری دو برابر خواهر می برد، مثلاً اگر دو برادر و یک خواهر پدر و مادری دارد، مال را پنج قسمت می کنند، هر یک از برادرها دو قسمت و خواهر یک قسمت آن را می برد.
مسأله 2751: اگر میت برادر و خواهر پدر و مادری دارد، برادر و خواهر پدری که از مادر با میت جداست ارث نمی برد و اگر برادر و خواهر پدر و مادری ندارد، چنانچه فقط یک خواهر یا یک برادر پدری داشته باشد، همه ی مال به او می رسد و اگر چند برادر یا چند خواهر پدری داشته باشد، مال را به طور مساوی بین آنان قسمت می شود و اگر هم برادر و هم خواهر پدری داشته باشد، هر برادری دو برابر خواهر می برد.
مسأله 2752: اگر وارث میت فقط یک خواهر یا یک برادر مادری باشد که از پدر با میت جدا است، همه ی مال به او می رسد و اگر چند برادر مادری، یا چند خواهر مادری، یا چند برادر و خواهر مادری باشند، مال به طور مساوی بین آنان قسمت می شود.
مسأله 2753: اگر میت برادر و خواهر پدر و مادری و برادر و خواهر پدری و یک برادر یا یک خواهر مادری داشته باشد، برادر و خواهر پدری ارث نمی برند و مال را شش قسمت می کنند: یک قسمت آن را به برادر یا خواهر مادری و بقیه را به برادر و خواهر پدر و مادری می دهند و هر برادری دو برابر خواهر می برد.
مسأله 2754: اگر میت برادر و خواهر پدر و مادری و برادر و خواهر پدری و برادر و خواهر مادری داشته باشد، برادر و خواهر پدری ارث نمی برند و مال را سه قسمت می کنند: یک قسمت آن را برادر و خواهر مادری به طور مساوی بین خودشان قسمت می کنند و بقیه را به برادر و خواهر پدر و مادری می دهند و هر برادری دو برابر خواهر می برد.
مسأله 2755: اگر وارث میت فقط برادر و خواهر پدری و یک برادر مادری یا یک خواهر مادری باشد، مال را شش قسمت می کنند: یک قسمت آن را برادر یا خواهر مادری می برد و بقیه را به برادر و خواهر پدری می دهند و هر برادری دو برابر خواهر می برد.
مسأله 2756: اگر وارث میت فقط برادر و خواهر پدری و چند برادر و خواهر مادری باشد، مال را سه قسمت می کنند: یک قسمت آن را برادر و خواهر مادری به طور مساوی بین خودشان قسمت می کنند و بقیه را به برادر و خواهر پدری می دهند و هر برادری دو برابر خواهر می برد.
مسأله 2757: اگر وارث میت فقط برادر و خواهر و زن او باشد، زن ارث خود را به تفصیلی که بعداً گفته می شود می برد و خواهر و برادر به طوری که در مسائل گذشته گفته شد ارث خود را می برند و نیز اگر زنی بمیرد و وارث او فقط خواهر و برادر و شوهر او باشد، شوهر نصف مال را می برد و خواهر و برادر به طوری که در مسائل پیش گفته شد ارث خود را می برند، ولی برای آن که زن یا شوهر ارث می برد از سهم برادر و خواهر مادری چیزی کم نمی شود و از سهم برادر و خواهر پدر و مادری یا پدری کم می شود، مثلاً اگر وارث میت شوهر و برادر و خواهر مادری و برادر و خواهر پدر و مادری او باشد، نصف مال به شوهر می رسد و یک قسمت از سه قسمت اصل مال را به برادر و خواهر مادری می دهند و آنچه می ماند مال برادر و خواهر پدر و مادری است، پس اگر همه ی مال او شش تومان باشد، سه تومان به شوهر و دو تومان به برادر و خواهر مادری و یک تومان به برادر و خواهر پدر و مادری می دهند.
مسأله 2758: اگر میت خواهر و برادر نداشته باشد، سهم ارث آنان را به اولادشان می دهند و سهم برادر زاده و خواهرزاده ی مادری به طور مساوی بین آنان قسمت می شود و از سهمی که به برادر زاده و خواهرزاده ی پدری یا پدر و مادری می رسد، هر پسری دو برابر دختر می برد.
مسأله 2759: اگر وارث میت فقط یک جد یا یک جده است، چه پدری باشد یا مادری، همه ی مال به او می رسد و با بودن جد میت پدر جد او ارث نمی برد.
مسأله 2760: اگر وارث میت فقط جد و جده ی پدری باشد، مال سه قسمت می شود: دو قسمت را جّد و یک قسمت را جده می برد و اگر جد و جده ی مادری باشد، مال را به طور مساوی بین خودشان قسمت می کنند.
مسأله 2761: اگر وارث میت فقط یک جد یا جده ی پدری و یک جد یا جده ی مادری باشد، مال سه قسمت می شود: دو قسمت را جد یا جده ی پدری و یک قسمت را جد یا جده ی مادری می برد.
مسأله 2762: اگر وارث میت جد و جده ی پدری و جد و جده ی مادری باشد، مال سه قسمت می شود: یک قسمت آن را جد و جده ی مادری به طور مساوی بین خودشان قسمت می کنند و دو قسمت آن را به جد و جده ی پدری می دهند و جد دو برابر جده می برد.
مسأله 2763: اگر وارث میت فقط زن و جد و جده ی پدری و جد و جده ی مادری او باشد، زن ارث خود را به تفصیلی که گفته می شود می برد و یک قسمت از سه قسمت اصل مال را به جد و جده ی مادری می دهند که به طور مساوی بین خودشان قسمت می کنند و بقیه را به جد و جده ی پدری می دهند و جد دو برابر جده می برد و اگر وارث میت شوهر و جد و جده باشد، شوهر نصف مال را می برد و جد و جده به دستوری که در مسائل گذشته گفته شد ارث خود را می برند.
ارث دسته ی سوم؛ [عمو و عمه و دایی و خاله و اولاد آنان ]
مسأله 2764: دسته ی سوم عمو و عمه و دایی و خاله و اولاد آنان است به تفصیلی که گفته شد که اگر از طبقه اوّل و دوم کسی نباشد، اینها ارث می برند.
مسأله 2765: اگر وارث میت فقط یک عمو یا یک عمه است، چه پدر و مادری باشد یعنی با میت از یک پدر و مادر باشد، یا پدری باشد یا مادری، همه ی مال به او می رسد و اگر چند عمو یا چند عمه باشند و همه پدر و مادری، یا همه پدری باشند، مال به طور مساوی بین آنان قسمت می شود و اگر عمو و عمه هر دو باشند و همه پدر و مادری، یا همه پدری باشند، عمو دو برابر عمه می برد، مثلاً اگر وارث میت دو عمو و یک عمه باشد، مال را پنج قسمت می کنند، یک قسمت را به عمه می دهند و چهار قسمت را عموها به طور مساوی بین خودشان قسمت می کنند.
مسأله 2766: اگر وارث میت فقط چند عموی مادری یا چند عمه ی مادری یا عمو و عمه ی مادری باشند، مال به طور مساوی بین آنان قسمت می شود.
مسأله 2767: اگر وارث میت عمو و عمه باشد و بعضی پدری و بعضی مادری و بعضی پدری و مادری باشند، عمو و عمه ی پدری ارث نمی برند، پس اگر میت یک عمو یا یک عمه مادری دارد، مال را شش قسمت می کنند: یک قسمت را به عمو یا عمه ی مادری و بقیه را به عمو و عمه ی پدر و مادری می دهند و عموی پدر و مادری دو برابر عمه ی پدر و مادری می برد و اگر هم عمو و هم عمه ی مادری دارد، مال را سه قسمت می کنند: دو قسمت را به عمو و عمه ی پدر و مادری می دهند و عمو دو برابر عمه می برد و یک قسمت را به عمو و عمه ی مادری می دهند که به طور مساوی بین خودشان قسمت کنند و احتیاط آن است که در تقسیم با یکدیگر صلح کنند.
مسأله 2768: اگر وارث میت فقط یک دایی یا یک خاله باشد، همه ی مال به او می رسد و اگر هم دایی و هم خاله باشد و همه پدر و مادری، یا پدری، یا مادری باشند، مال به طور مساوی بین آنان قسمت می شود و احتیاط آن است که در تقسیم با یکدیگر صلح کنند.
مسأله 2769: اگر وارث میت فقط یک دائی، یا یک خاله ی مادری و دایی و خاله ی پدر و مادری و دایی و خاله ی پدری باشد، دایی و خاله ی پدری ارث نمی برد و مال را شش قسمت می کنند: یک قسمت را به دایی یا خاله ی مادری و بقیه را به دایی و خاله ی پدر و مادری می دهند و احتیاط آن است که در تقسیم با یکدیگر صلح کنند.
مسأله 2770: اگر وارث میت فقط دایی و خاله ی پدری و دایی و خاله ی مادری و دایی و خاله ی پدر و مادری باشد، دایی و خاله ی پدری ارث نمی برد و باید مال را سه قسمت کنند: یک قسمت آن را دایی و خاله ی مادری به طور مساوی بین خودشان قسمت نمایند و بقیه را به دایی و خاله ی پدر و مادری بدهند و احتیاط آن است که در تقسیم آن با یکدیگر صلح کنند.
مسأله 2771: اگر وارث میت یک دایی یا یک خاله و یک عمو یا یک عمه باشد، مال را سه قسمت می کنند: یک قسمت را دایی یا خاله و بقیه را عمو یا عمه می برد.
مسأله 2772: اگر وارث میت یک دایی یا یک خاله و عمو و عمه باشد، چنانچه عمو و عمه پدر و مادری یا پدری باشند، مال را سه قسمت می کنند: یک قسمت را دایی یا خاله می برد و از بقیه دو قسمت به عمو و یک قسمت به عمه می دهند، بنا بر این اگر مال را نُه قسمت کنند، سه قسمت را به دایی یا خاله و چهار قسمت را به عمو و دو قسمت را به عمه می دهند.
مسأله 2773: اگر وارث میت یا دایی یا یک خاله و یک عمو یا یک عمه ی مادری و عمو و عمه ی پدر و مادری یا پدری باشد، مال را سه قسمت می کنند: یک قسمت آن را به دایی یا خاله می دهند و دو قسمت باقی مانده را شش قسمت می کنند، یک قسمت را به عمو یا عمه ی مادری و بقیه را به عمو و عمه ی پدر و مادری یا پدری می دهند و عمو دو برابر عمه می برد؛ بنا بر این اگر مال را نُه قسمت کنند: سه قسمت را به دایی یا خاله و یک قسمت را به عمو یا عمه ی مادری و پنج قسمت دیگر را به عمو و عمه ی پدر و مادری یا پدری می دهند.
مسأله 2774: اگر وارث میت یک دایی یا یک خاله و عمو و عمه ی مادری و عمو و عمه ی پدر و مادری یا پدری باشد، مال را سه قسمت می کنند: یک قسمت را دایی یا خاله می برد و دو قسمت باقی مانده را سه سهم می کنند، یک سهم آن را به طور مساوی بین عمو و عمه ی مادری قسمت می کنند و دو سهم دیگر را بین عمو و عمه ی پدر و مادری یا پدری قسمت می نمایند و عمو دو برابر عمه می برد، بنا بر این اگر مال را نُه قسمت کنند: سه قسمت آن سهم خاله یا دایی و دو قسمت سهم عمو و عمه ی مادری و چهار قسمت سهم عمو و عمه ی پدر و مادری یا پدری می باشد.
مسأله 2775: اگر وارث میت چند دایی و چند خاله باشد که همه پدر و مادری یا پدری یا مادری باشند و عمو و عمه هم داشته باشد، مال سه سهم می شود: دو سهم آن را به دستوری که در مسأله پیش گفته شد، عمو و عمه بین خودشان قسمت می کنند و یک سهم آن را دائی ها و خاله ها به طور مساوی بین خودشان قسمت می نمایند.
مسأله 2776: اگر وارث میت، دایی یا خاله ی مادری و چند دایی و خاله ی پدر و مادری یا پدری و عمو و عمه ی باشد، مال سه سهم می شود: دو سهم آن را به دستوری که سابقاً گفته شد عمو و عمه بین خودشان قسمت می کنند، پس اگر میت یک دایی یا یک خاله ی مادری دارد، یک سهم دیگر آن را شش قسمت می کنند: یک قسمت را به دایی یا خاله ی مادری می دهند و بقیه را به دایی و خاله ی پدر و مادری یا پدری می دهند که بنا بر احتیاط باید در تقسیم آن با هم صلح کنند: و اگر چند دایی مادری یا چند خاله ی مادری یا هم دایی مادری و هم خاله ی مادری دارد، آن یک سهم را سه قسمت می کنند: یک قسمت را دائی ها و خاله های مادری به طور مساوی بین خودشان قسمت می کنند و بقیه را به دایی و خاله ی پدر و مادری یا پدری می دهند که بنا بر احتیاط در تقسیم آن با هم صلح می کنند.
مسأله 2777: اگر میت عمو و عمه و دایی و خاله نداشته باشد، مقداری که به عمو و عمه می رسد به اولاد آنان و مقداری که به دایی و خاله می رسد به اولاد آنان داده می شود.
مسأله 2778: اگر وارث میت عمو و عمه و دایی و خاله ی پدر و عمو و عمه و دایی و خاله ی مادر او باشند، مال سه سهم می شود: یک سهم آن را عمو و عمه و دایی و خاله ی مادر میت به طور مساوی بین خودشان قسمت می کنند و دو سهم دیگر آن را سه قسمت می کنند: یک قسمت آن را دایی و خاله ی پدر میت به طور مساوی بین خودشان قسمت می نمایند و دو قسمت دیگر آن را به عمو و عمه ی پدر میت می دهند و عمو دو برابر عمه می برد.
ارث زن و شوهر
مسأله 2779: اگر زنی بمیرد و اولاد نداشته باشد، نصف همه ی مال را شوهر او و بقیه را ورثه ی دیگر می برند و اگر از آن شوهر یا از شوهر دیگر اولاد داشته باشد، چهار یک همه ی مال را شوهر و بقیه را ورثه ی دیگر می برند.
مسأله 2780: اگر مردی بمیرد و اولاد نداشته باشد، چهار یک مال او را زن و بقیه را ورثه دیگر می برند و اگر از آن زن یا از زن دیگر اولاد داشته باشد، هشت یک مال را زن و بقیه را ورثه دیگر می برند و زن از زمین خانه ی مسکونی، نه از خودِ زمین و نه از قیمت آن ارث نمی برد و احتیاط واجب آن است که در زمین باغ و زراعت و زمین های دیگر هم با ورثه ی میت صلح کند و نیز از خود هوایی خانه مانند بنا و درخت ارث نمی برد، ولی از قیمت آنها ارث می برد و از درخت و زراعت و ساختمانی که در زمین باغ و زراعت و زمین های دیگر است، اگر چه [زن] ارث می برد، امّا چون ارث بردن او از خود اینها یا از قیمت اینها محل اشکال است، احتیاط واجب آن است که در اینها هم با ورثه ی دیگر صلح نماید.
مسأله 2781: اگر زن بخواهد در چیزهایی که از آنها ارث نمی برد مانند زمین خانه ی مسکونی تصرف کند، باید از ورثه ی دیگر اجازه بگیرد و نیز احتیاط واجب آن است که ورثه تا سهم زن را نداده اند، در چیزهایی که زن از قیمت آنها ارث می برد، مانند بنا و درخت بدون اجازه ی او تصرف نکنند و چنانچه پیش از دادن سهم زن اینها را بفروشند، در صورتی که زن معامله را اجازه دهد، صحیح و گرنه باطل است.
مسأله 2782: اگر بخواهند بنا و درخت و مانند آن را قیمت نمایند، [که سهم زن را از آن قیمت بدهند] باید [به این صورت] حساب کنند که اگر آنها بدون اجاره در زمین بمانند تا از بین برود، چقدر ارزش دارند و سهم زن را از آن قیمت بدهند.
مسأله 2783: مجرای آب قنات و مانند آن حکم زمین را دارد و آجر و چیزهایی که در آن به کار رفته در حکم ساختمان است.
مسأله 2784: اگر میت بیش از یک زن داشته باشد، چنانچه اولاد نداشته باشد چهار یک مال و اگر اولاد داشته باشد هشت یک مال به شرحی که گفته شد، به طور مساوی بین زن های او قسمت می شود، اگر چه شوهر با هیچ یک از آنان یا بعض آنان نزدیکی نکرده باشد، ولی اگر در مرضی که به آن مرض از دنیا رفته، زنی را عقد کرده و با او نزدیکی نکرده است، آن زن از او ارث نمی برد و حق مَهر هم ندارد.
مسأله 2785: اگر زن در حال مرض شوهر کند و به همان مرض بمیرد، شوهرش اگر چه با او نزدیکی نکرده باشد از او ارث می برد.
مسأله 2786: اگر زن را به ترتیبی که در احکام طلاق گفته شد، طلاق رجعی بدهند و در بین عدّه بمیرد، شوهر از او ارث می برد و نیز اگر شوهر در بین عدّه ی زن بمیرد، زن از او ارث می برد، ولی اگر بعد از گذشتن عدّه ی رجعی، یا در عدّه ی طلاق بائن یکی از آنان بمیرد، دیگری از او ارث نمی برد.
مسأله 2787: اگر شوهر در حال مرض، عیالش را طلاق دهد و پیش از گذشتن دوازده ماه هلالی بمیرد، زن با سه شرط از او ارث می برد:
اوّل: آن که در این مدت شوهر دیگر نکرده باشد.
دوم: به واسطه ی بی میلی به شوهر مالی به او نداده باشد که به طلاق دادن راضی شود، بلکه اگر چیزی هم به شوهر ندهد ولی طلاق به تقاضای زن باشد، باز هم ارث بردنش اشکال دارد.
سوم: شوهر در مرضی که در آن مرض زن را طلاق داده، به واسطه ی آن مرض یا به جهت دیگری بمیرد، پس اگر از آن مرض خوب شود و به جهت دیگری از دنیا برود، زن از او ارث نمی برد.
مسأله 2788: لباسی که مرد برای پوشیدن زن خود گرفته، اگر چه زن آن را پوشیده باشد، بعد از مردن شوهر، جزء مال شوهر است.
مسائل متفرقه ارث
مسأله 2789: قرآن و انگشتری و شمشیر میت و لباسی را که پوشیده مال پسر بزرگتر است و اگر میت از این چهار چیز بیشتر از یکی دارد، مثلاً دو قرآن یا دو انگشتری دارد، احتیاط واجب آن است که پسر بزرگتر در آنها با ورثه ی دیگر صلح کند.
مسأله 2790: اگر پسر بزرگ میت بیش از یکی باشد مثلاً از دو زن او در یک وقت دو پسر به دنیا آمده باشد باید لباس و قرآن و انگشتری و شمشیر میت را به طور مساوی بین خودشان قسمت کنند.
مسأله 2791: اگر میت قرض داشته باشد، چنانچه قرضش به اندازه ی مال او یا زیادتر باشد، باید چهار چیزی هم که مال پسر بزرگتر است و در مسأله پیش گفته شد به قرض او بدهند و اگر قرضش کمتر از مال او باشد، باید از آن چهار چیزی هم که به پسر بزرگتر می رسد به نسبت به قرض او بدهند، مثلاً اگر همه ی دارایی او شصت تومان است و به مقدار بیست تومان آن از چیزهاییست که مال پسر بزرگتر است و سی تومان هم قرض دارد، پسر بزرگ باید به مقدار ده تومان از آن چهار چیز را بابت قرض میت بدهد.
مسأله 2792: مسلمان از کافر ارث می برد، ولی کافر اگر چه پدر یا پسر میت باشد از او ارث نمی برد.
مسأله 2793: اگر کسی یکی از خویشان خود را عمداً و به ناحق بکشد، از او ارث نمی برد، ولی اگر از روی خطا باشد مثل آن که سنگ را به هوا بیندازد و اتفاقاً به یکی از خویشان او بخورد و او را بکشد از او ارث می برد، ولی ارث بردن او از دیه ی قتل که بعداً گفته می شود محل اشکال است.
مسأله 2794: هر گاه بخواهند ارث را تقسیم کنند، برای بچه ای که در شکم است که اگر زنده به دنیا بیاید ارث می برد، سهم دو پسر را کنار می گذارند، ولی اگر احتمال بدهند بیشتر است، مثلاً احتمال بدهند که زن سه بچّه حامله باشد، سهم سه پسر را کنار می گذارند و چنانچه مثلاً یک پسر یا یک دختر به دنیا آمد، زیادی را ورثه بین خودشان تقسیم می کنند.