آیت الله العظمی سید حسین بروجردی
مرجع تقلید شیعه
[خویشانی که ارث می برند]
اشاره
مسأله 2737: کسانی که به واسطه ی خویشی ارث می برند سه دسته هستند: دسته ی اوّل: پدر و مادر و اولاد میت است و با نبودن اولادِ، اولاد اولاد هر چه پایین روند، هر کدام آنان که به میت نزدیک تر است ارث می برد و تا یک نفر از این دسته هست دسته ی دوم ارث نمی برند. دسته ی دوم: جد یعنی پدر بزرگ و جده یعنی مادر بزرگ و خواهر و برادر است و با نبودن برادر و خواهر اولاد ایشان هر کدام آنان که به میت نزدیک تر است ارث می برد و تا یک نفر از این دسته هست دسته ی سوم ارث نمی برند. دسته ی سوم: عمو و عمه و دایی و خاله و اولاد آنان است و تا یک نفر از عموها و عمه ها و دائی ها و خاله های میت زنده اند، اولاد آنان ارث نمی برند، ولی اگر میت عموی پدری و پسر عموی پدر و مادری داشته باشد، ارث به پسر عموی پدر و مادری می رسد و عموی پدری ارث نمی برد.
مسأله 2738: اگر عمو و عمه و دایی و خاله ی میت و اولاد آنان و اولاد اولاد آنان نباشند، عمو و عمه و دایی و خاله ی پدر و مادر میت ارث می برند و اگر اینها نباشند اولادشان ارث می برند و اگر اینها هم نباشند عمو و عمه و دایی و خاله ی جد و جده ی میت و اگر اینها نباشند اولادشان ارث می برند.
مسأله 2739: زن و شوهر به تفصیلی که بعداً گفته می شود، از یکدیگر ارث می برند.
ارث دسته ی اوّل؛ [پدر و مادر و اولاد میت ]
مسأله 2740: اگر وارث میت فقط یک نفر از دسته ی اوّل باشد، مثلاً پدر یا مادر یا یک پسر یا یک دختر باشد، همه ی مال میت به او می رسد و اگر چند پسر یا چند دختر باشند، همه ی مال به طور مساوی بین آنان قسمت می شود و اگر یک پسر و یک دختر باشد، مال را سه قسمت می کنند، دو قسمت را پسر و یک قسمت را دختر می برد و اگر چند پسر و چند دختر باشند، مال را طوری قسمت می کنند که هر پسری دو برابر دختر ببرد.
مسأله 2741: اگر وارث میت فقط پدر و مادر او باشند، مال سه قسمت می شود: دو قسمت آن را پدر و یک قسمت را مادر می برد، ولی اگر میت دو برادر، یا چهار خواهر، یا یک برادر و دو خواهر داشته باشد که همه ی آنان پدری باشند یعنی پدر آنان با پدر میت یکی باشد، خواه مادرشان هم با مادر میت یکی باشد یا نه، اگر چه تا میت پدر و مادر دارد اینها ارث نمی برند، اما به واسطه ی بودن اینها [افراد مذکور] مادر شش یک مال را می برد و بقّیه [] را به پدر می دهند.
مسأله 2742: اگر وارث میت فقط پدر و مادر و یک دختر باشد، چنانچه میت دو برادر، یا چهار خواهر، یا یک برادر و دو خواهر پدری نداشته باشد، مال را پنج قسمت می کنند: پدر و مادر هر کدام یک قسمت و دختر سه قسمت آن را می برد و اگر دو برادر یا چهار خواهر یا یک برادر و دو خواهر پدری داشته باشد، مال را شش قسمت می کنند: پدر و مادر هر کدام یک قسمت و دختر سه قسمت می برد و یک قسمت باقیمانده را چهار قسمت می کنند: یک قسمت را به پدر و سه قسمت را به دختر می دهند، مثلاً اگر مال میت را به 24 قسمت کنند، 15 قسمت آن را دختر و 5 قسمت آن را به پدر و 4 قسمت آن را به مادر می دهند.
مسأله 2743: اگر وارث میت فقط پدر و مادر و یک پسر باشد، مال را شش قسمت می کنند: پدر و مادر هر کدام یک قسمت و پسر چهار قسمت آن را می برد و اگر چند پسر یا چند دختر باشند، آن چهار قسمت را به طور مساوی بین خودشان قسمت می کنند و اگر پسر و دختر باشند، آن چهار قسمت را طوری تقسیم می کنند که هر پسری دو برابر دختر ببرد.
مسأله 2744: اگر وارث میت فقط پدر و یک پسر، یا مادر و یک پسر باشد، مال را شش قسمت می کنند: یک قسمت آن را پدر یا مادر و پنج قسمت را پسر می برد.
مسأله 2745: اگر وارث میت فقط پدر یا مادر با پسر و دختر باشد، مال را شش قسمت می کنند: یک قسمت آن را پدر یا مادر می برد و بقیه را طوری قسمت می کنند که هر پسری دو برابر دختر ببرد.
مسأله 2746: اگر وارث میت فقط پدر و یک دختر یا مادر و یک دختر باشد، مال را چهار قسمت می کنند: یک قسمت آن را پدر یا مادر و بقیه را دختر می برد.
مسأله 2747: اگر وارث میت فقط پدر و چند دختر یا مادر و چند دختر باشد، مال را پنج قسمت می کنند: یک قسمت را پدر یا مادر می برد و چهار قسمت را دخترها به طور مساوی بین خودشان قسمت می کنند.
مسأله 2748: اگر میت اولاد نداشته باشد، نوه ی پسری او اگر چه دختر باشد، سهم پسر میت را می برد و نوه ی دختری او اگر چه پسر باشد، سهم دختر میت را می برد، مثلاً اگر میت یک پسر از دختر خود و یک دختر از پسرش داشته باشد، مال را سه قسمت می کنند، یک قسمت را به پسر دختر و دو قسمت را به دختر پسر می دهند.
ارث دسته ی دوم؛ [جد، جده، خواهر و برادر ]
مسأله 2749: دسته ی دوم از کسانی که به واسطه ی خویشی ارث می برند، جد یعنی پدر بزرگ و جده یعنی مادر بزرگ و برادر و خواهر میت است و اگر برادر و خواهر نداشته باشد اولادشان ارث می برند.
مسأله 2750: اگر وارث میت فقط یک برادر یا یک خواهر باشد، همه ی مال به او می رسد و اگر چند برادر پدر و مادری، یا چند خواهر پدر و مادری باشد، مال به طور مساوی بین آنان قسمت می شود و اگر برادر و خواهر پدر و مادری با هم باشند، هر برادری دو برابر خواهر می برد، مثلاً اگر دو برادر و یک خواهر پدر و مادری دارد، مال را پنج قسمت می کنند، هر یک از برادرها دو قسمت و خواهر یک قسمت آن را می برد.
مسأله 2751: اگر میت برادر و خواهر پدر و مادری دارد، برادر و خواهر پدری که از مادر با میت جداست ارث نمی برد و اگر برادر و خواهر پدر و مادری ندارد، چنانچه فقط یک خواهر یا یک برادر پدری داشته باشد، همه ی مال به او می رسد و اگر چند برادر یا چند خواهر پدری داشته باشد، مال را به طور مساوی بین آنان قسمت می شود و اگر هم برادر و هم خواهر پدری داشته باشد، هر برادری دو برابر خواهر می برد.
مسأله 2752: اگر وارث میت فقط یک خواهر یا یک برادر مادری باشد که از پدر با میت جدا است، همه ی مال به او می رسد و اگر چند برادر مادری، یا چند خواهر مادری، یا چند برادر و خواهر مادری باشند، مال به طور مساوی بین آنان قسمت می شود.
مسأله 2753: اگر میت برادر و خواهر پدر و مادری و برادر و خواهر پدری و یک برادر یا یک خواهر مادری داشته باشد، برادر و خواهر پدری ارث نمی برند و مال را شش قسمت می کنند: یک قسمت آن را به برادر یا خواهر مادری و بقیه را به برادر و خواهر پدر و مادری می دهند و هر برادری دو برابر خواهر می برد.
مسأله 2754: اگر میت برادر و خواهر پدر و مادری و برادر و خواهر پدری و برادر و خواهر مادری داشته باشد، برادر و خواهر پدری ارث نمی برند و مال را سه قسمت می کنند: یک قسمت آن را برادر و خواهر مادری به طور مساوی بین خودشان قسمت می کنند و بقیه را به برادر و خواهر پدر و مادری می دهند و هر برادری دو برابر خواهر می برد.
مسأله 2755: اگر وارث میت فقط برادر و خواهر پدری و یک برادر مادری یا یک خواهر مادری باشد، مال را شش قسمت می کنند: یک قسمت آن را برادر یا خواهر مادری می برد و بقیه را به برادر و خواهر پدری می دهند و هر برادری دو برابر خواهر می برد.
مسأله 2756: اگر وارث میت فقط برادر و خواهر پدری و چند برادر و خواهر مادری باشد، مال را سه قسمت می کنند: یک قسمت آن را برادر و خواهر مادری به طور مساوی بین خودشان قسمت می کنند و بقیه را به برادر و خواهر پدری می دهند و هر برادری دو برابر خواهر می برد.
مسأله 2757: اگر وارث میت فقط برادر و خواهر و زن او باشد، زن ارث خود را به تفصیلی که بعداً گفته می شود می برد و خواهر و برادر به طوری که در مسائل گذشته گفته شد ارث خود را می برند و نیز اگر زنی بمیرد و وارث او فقط خواهر و برادر و شوهر او باشد، شوهر نصف مال را می برد و خواهر و برادر به طوری که در مسائل پیش گفته شد ارث خود را می برند، ولی برای آن که زن یا شوهر ارث می برد از سهم برادر و خواهر مادری چیزی کم نمی شود و از سهم برادر و خواهر پدر و مادری یا پدری کم می شود، مثلاً اگر وارث میت شوهر و برادر و خواهر مادری و برادر و خواهر پدر و مادری او باشد، نصف مال به شوهر می رسد و یک قسمت از سه قسمت اصل مال را به برادر و خواهر مادری می دهند و آنچه می ماند مال برادر و خواهر پدر و مادری است، پس اگر همه ی مال او شش تومان باشد، سه تومان به شوهر و دو تومان به برادر و خواهر مادری و یک تومان به برادر و خواهر پدر و مادری می دهند.
مسأله 2758: اگر میت خواهر و برادر نداشته باشد، سهم ارث آنان را به اولادشان می دهند و سهم برادر زاده و خواهرزاده ی مادری به طور مساوی بین آنان قسمت می شود و از سهمی که به برادر زاده و خواهرزاده ی پدری یا پدر و مادری می رسد، هر پسری دو برابر دختر می برد.
مسأله 2759: اگر وارث میت فقط یک جد یا یک جده است، چه پدری باشد یا مادری، همه ی مال به او می رسد و با بودن جد میت پدر جد او ارث نمی برد.
مسأله 2760: اگر وارث میت فقط جد و جده ی پدری باشد، مال سه قسمت می شود: دو قسمت را جّد و یک قسمت را جده می برد و اگر جد و جده ی مادری باشد، مال را به طور مساوی بین خودشان قسمت می کنند.
مسأله 2761: اگر وارث میت فقط یک جد یا جده ی پدری و یک جد یا جده ی مادری باشد، مال سه قسمت می شود: دو قسمت را جد یا جده ی پدری و یک قسمت را جد یا جده ی مادری می برد.
مسأله 2762: اگر وارث میت جد و جده ی پدری و جد و جده ی مادری باشد، مال سه قسمت می شود: یک قسمت آن را جد و جده ی مادری به طور مساوی بین خودشان قسمت می کنند و دو قسمت آن را به جد و جده ی پدری می دهند و جد دو برابر جده می برد.
مسأله 2763: اگر وارث میت فقط زن و جد و جده ی پدری و جد و جده ی مادری او باشد، زن ارث خود را به تفصیلی که گفته می شود می برد و یک قسمت از سه قسمت اصل مال را به جد و جده ی مادری می دهند که به طور مساوی بین خودشان قسمت می کنند و بقیه را به جد و جده ی پدری می دهند و جد دو برابر جده می برد و اگر وارث میت شوهر و جد و جده باشد، شوهر نصف مال را می برد و جد و جده به دستوری که در مسائل گذشته گفته شد ارث خود را می برند.
ارث دسته ی سوم؛ [عمو و عمه و دایی و خاله و اولاد آنان ]
مسأله 2764: دسته ی سوم عمو و عمه و دایی و خاله و اولاد آنان است به تفصیلی که گفته شد که اگر از طبقه اوّل و دوم کسی نباشد، اینها ارث می برند.
مسأله 2765: اگر وارث میت فقط یک عمو یا یک عمه است، چه پدر و مادری باشد یعنی با میت از یک پدر و مادر باشد، یا پدری باشد یا مادری، همه ی مال به او می رسد و اگر چند عمو یا چند عمه باشند و همه پدر و مادری، یا همه پدری باشند، مال به طور مساوی بین آنان قسمت می شود و اگر عمو و عمه هر دو باشند و همه پدر و مادری، یا همه پدری باشند، عمو دو برابر عمه می برد، مثلاً اگر وارث میت دو عمو و یک عمه باشد، مال را پنج قسمت می کنند، یک قسمت را به عمه می دهند و چهار قسمت را عموها به طور مساوی بین خودشان قسمت می کنند.
مسأله 2766: اگر وارث میت فقط چند عموی مادری یا چند عمه ی مادری یا عمو و عمه ی مادری باشند، مال به طور مساوی بین آنان قسمت می شود.
مسأله 2767: اگر وارث میت عمو و عمه باشد و بعضی پدری و بعضی مادری و بعضی پدری و مادری باشند، عمو و عمه ی پدری ارث نمی برند، پس اگر میت یک عمو یا یک عمه مادری دارد، مال را شش قسمت می کنند: یک قسمت را به عمو یا عمه ی مادری و بقیه را به عمو و عمه ی پدر و مادری می دهند و عموی پدر و مادری دو برابر عمه ی پدر و مادری می برد و اگر هم عمو و هم عمه ی مادری دارد، مال را سه قسمت می کنند: دو قسمت را به عمو و عمه ی پدر و مادری می دهند و عمو دو برابر عمه می برد و یک قسمت را به عمو و عمه ی مادری می دهند که به طور مساوی بین خودشان قسمت کنند و احتیاط آن است که در تقسیم با یکدیگر صلح کنند.
مسأله 2768: اگر وارث میت فقط یک دایی یا یک خاله باشد، همه ی مال به او می رسد و اگر هم دایی و هم خاله باشد و همه پدر و مادری، یا پدری، یا مادری باشند، مال به طور مساوی بین آنان قسمت می شود و احتیاط آن است که در تقسیم با یکدیگر صلح کنند.
مسأله 2769: اگر وارث میت فقط یک دائی، یا یک خاله ی مادری و دایی و خاله ی پدر و مادری و دایی و خاله ی پدری باشد، دایی و خاله ی پدری ارث نمی برد و مال را شش قسمت می کنند: یک قسمت را به دایی یا خاله ی مادری و بقیه را به دایی و خاله ی پدر و مادری می دهند و احتیاط آن است که در تقسیم با یکدیگر صلح کنند.
مسأله 2770: اگر وارث میت فقط دایی و خاله ی پدری و دایی و خاله ی مادری و دایی و خاله ی پدر و مادری باشد، دایی و خاله ی پدری ارث نمی برد و باید مال را سه قسمت کنند: یک قسمت آن را دایی و خاله ی مادری به طور مساوی بین خودشان قسمت نمایند و بقیه را به دایی و خاله ی پدر و مادری بدهند و احتیاط آن است که در تقسیم آن با یکدیگر صلح کنند.
مسأله 2771: اگر وارث میت یک دایی یا یک خاله و یک عمو یا یک عمه باشد، مال را سه قسمت می کنند: یک قسمت را دایی یا خاله و بقیه را عمو یا عمه می برد.
مسأله 2772: اگر وارث میت یک دایی یا یک خاله و عمو و عمه باشد، چنانچه عمو و عمه پدر و مادری یا پدری باشند، مال را سه قسمت می کنند: یک قسمت را دایی یا خاله می برد و از بقیه دو قسمت به عمو و یک قسمت به عمه می دهند، بنا بر این اگر مال را نُه قسمت کنند، سه قسمت را به دایی یا خاله و چهار قسمت را به عمو و دو قسمت را به عمه می دهند.
مسأله 2773: اگر وارث میت یا دایی یا یک خاله و یک عمو یا یک عمه ی مادری و عمو و عمه ی پدر و مادری یا پدری باشد، مال را سه قسمت می کنند: یک قسمت آن را به دایی یا خاله می دهند و دو قسمت باقی مانده را شش قسمت می کنند، یک قسمت را به عمو یا عمه ی مادری و بقیه را به عمو و عمه ی پدر و مادری یا پدری می دهند و عمو دو برابر عمه می برد؛ بنا بر این اگر مال را نُه قسمت کنند: سه قسمت را به دایی یا خاله و یک قسمت را به عمو یا عمه ی مادری و پنج قسمت دیگر را به عمو و عمه ی پدر و مادری یا پدری می دهند.
مسأله 2774: اگر وارث میت یک دایی یا یک خاله و عمو و عمه ی مادری و عمو و عمه ی پدر و مادری یا پدری باشد، مال را سه قسمت می کنند: یک قسمت را دایی یا خاله می برد و دو قسمت باقی مانده را سه سهم می کنند، یک سهم آن را به طور مساوی بین عمو و عمه ی مادری قسمت می کنند و دو سهم دیگر را بین عمو و عمه ی پدر و مادری یا پدری قسمت می نمایند و عمو دو برابر عمه می برد، بنا بر این اگر مال را نُه قسمت کنند: سه قسمت آن سهم خاله یا دایی و دو قسمت سهم عمو و عمه ی مادری و چهار قسمت سهم عمو و عمه ی پدر و مادری یا پدری می باشد.
مسأله 2775: اگر وارث میت چند دایی و چند خاله باشد که همه پدر و مادری یا پدری یا مادری باشند و عمو و عمه هم داشته باشد، مال سه سهم می شود: دو سهم آن را به دستوری که در مسأله پیش گفته شد، عمو و عمه بین خودشان قسمت می کنند و یک سهم آن را دائی ها و خاله ها به طور مساوی بین خودشان قسمت می نمایند.
مسأله 2776: اگر وارث میت، دایی یا خاله ی مادری و چند دایی و خاله ی پدر و مادری یا پدری و عمو و عمه ی باشد، مال سه سهم می شود: دو سهم آن را به دستوری که سابقاً گفته شد عمو و عمه بین خودشان قسمت می کنند، پس اگر میت یک دایی یا یک خاله ی مادری دارد، یک سهم دیگر آن را شش قسمت می کنند: یک قسمت را به دایی یا خاله ی مادری می دهند و بقیه را به دایی و خاله ی پدر و مادری یا پدری می دهند که بنا بر احتیاط باید در تقسیم آن با هم صلح کنند: و اگر چند دایی مادری یا چند خاله ی مادری یا هم دایی مادری و هم خاله ی مادری دارد، آن یک سهم را سه قسمت می کنند: یک قسمت را دائی ها و خاله های مادری به طور مساوی بین خودشان قسمت می کنند و بقیه را به دایی و خاله ی پدر و مادری یا پدری می دهند که بنا بر احتیاط در تقسیم آن با هم صلح می کنند.
مسأله 2777: اگر میت عمو و عمه و دایی و خاله نداشته باشد، مقداری که به عمو و عمه می رسد به اولاد آنان و مقداری که به دایی و خاله می رسد به اولاد آنان داده می شود.
مسأله 2778: اگر وارث میت عمو و عمه و دایی و خاله ی پدر و عمو و عمه و دایی و خاله ی مادر او باشند، مال سه سهم می شود: یک سهم آن را عمو و عمه و دایی و خاله ی مادر میت به طور مساوی بین خودشان قسمت می کنند و دو سهم دیگر آن را سه قسمت می کنند: یک قسمت آن را دایی و خاله ی پدر میت به طور مساوی بین خودشان قسمت می نمایند و دو قسمت دیگر آن را به عمو و عمه ی پدر میت می دهند و عمو دو برابر عمه می برد.