آیت الله العظمی سید حسین بروجردی
مرجع تقلید شیعه
احکام دیه
مسأله 2807: اگر کسی عمداً و به ناحق دیگری را بکشد، ولی کشته می تواند قاتل را عفو کند، یا بکشد، یا مقداری که در مسأله بعد گفته می شود از او دیه بگیرد؛ اما اگر از روی خطا بکشد مثلاً برای حیوانی تیر بیندازد و اشتباهاً کسی را بکشد ولی کشته حق ندارد او را بکشد، اما می تواند دیه بگیرد.
مسأله 2808: دیه ای که قاتل باید بدهد، یکی از شش چیز است:
اوّل: صد شتر که داخل سال ششم شده باشند.
دوم: دویست گاو.
سوم: هزار گوسفند.
چهارم: دویست حُلّه و هر حُلّه [متشکل از] دو پارچه ایست که در یمن می بافند.
پنجم: هزار مثقال شرعی طلا، که هر مثقال آن 18 نخود است.
ششم: ده هزار درهم، که هر درهمی6 / 12 نخود نقره ی سکه دار است.
مسأله 2809: دیه ی چند چیز مثل دیه کشتن است که مقدار آن در مسألة پیش گفته شد:
اوّل: آن که دو چشم کسی را کور کند، یا چهار پلک چشم او را از بین ببرد و اگر یک چشم او را کور کند، باید نصف دیه کشتن را بدهد.
دوم: دو گوش کسی را ببرد، یا کاری کند که هر دو گوش او کر شود و اگر یک گوش او را ببرد یا کر کند، باید نصف دیه ی کشتن را بدهد و اگر نرمه ی گوش او را ببرد، باید ثلث دیه کشتن را بدهد.
سوم: تمام بینی یا نرمه ی بینی کسی را ببرد.
چهارم: زبان کسی را از بیخ ببرد و اگر مقداری از آن را ببرد باید به نسبت دیه بدهد، مثلاً اگر نصف زبان را ببرد، باید نصف دیه ی کشتن را بدهد.
پنجم: تمام دندان های کسی را از بین ببرد و دیه ی هر کدام از دوازده دندانِ جلوی دهان که شش عدد بالا و شش عدد پایین می باشد، پنجاه مثقال شرعی طلاست و هر مثقال شرعی 18 نخود است و اگر یکی از شانزده دندان عقب را که هشت عدد آنها بالا و هشت عدد پایین است از بین ببرد، باید بیست و پنج مثقال شرعی طلا بدهد
ششم: هر دو دست کسی را از بند جدا کند و اگر یک دست را از بند جدا کند، باید نصف دیه کشتن را بدهد.
هفتم: ده انگشت کسی را ببرد و دیه ی هر انگشت ده یک دیه ی کشتن است.
هشتم: پشت کسی را طوری بشکند که دیگر درست نشود.
نهم: هر دو پستان زنی را ببرد و اگر یکی از آنها را ببرد، باید نصف دیه ی کشتن را بدهد.
دهم: هر دو پای کسی را تا مفصل، یا همه ی ده انگشت پا را ببرد و دیه ی هر انگشت ده یک دیه ی کشتن است.
یازدهم: تخم های مردی را از بین ببرد.
دوازدهم: طوری به کسی آسیب برساند که عقل او از بین برود.
سیزدهم: به کسی صدمه ای بزند که دیگر بوی خوب و بد را نفهمد، یا منی از او خارج نشود.
مسأله 2810: اگر اشتباهاً کسی را بکشد باید دیه ی او را بدهد و یک بنده آزاد کند و اگر نتواند بنده آزاد کند، دو ماه روزه بگیرد و اگر این را هم نتواند شصت فقیر را سیر کند و اگر عمداً و به ناحق بکشد، در صورت عفو یا گرفتن دیه باید دو ماه روزه بگیرد و شصت فقیر را سیر کند و یک بنده آزاد نماید.
مسأله 2811: کسی که سوار حیوان است، اگر کاری کند که آن حیوان به کسی آسیب برساند، ضامن است و نیز اگر دیگری کاری کند که حیوان به سوار خود، یا به کس دیگر صدمه بزند، ضامن می باشد.
مسأله 2812: اگر انسان کاری کند که زن حامله سقط کند، چنانچه چیزی که سقط شده نطفه باشد، دیه اش بیست مثقال شرعی طلاست که هر مثقال آن 18 نخود می باشد و اگر علقه یعنی خون بسته باشد، چهل مثقال و اگر مضغه یعنی پاره گوشت باشد شصت مثقال و اگر استخوان شده باشد، هشتاد مثقال و اگر گوشت آورده ولی هنوز روح در او دمیده نشده صد مثقال و اگر روح در او دمیده شده، چنانچه پسر باشد دیه ی او هزار مثقال و اگر دختر باشد دیه ی او پانصد مثقال شرعی طلا است.
مسأله 2813: اگر زن حامله کاری کند که بچّه اش سقط شود، باید دیه ی آن را به تفصیلی که در مسأله پیش گفته شد به وارث بچّه بدهد و به خود زن چیزی از آن نمی رسد.
مسأله 2814: اگر کسی زن حامله را بکشد، باید دیه ی زن و بچه را بدهد.
مسأله 2815: اگر پوست سر، یا صورت مردی را پاره کند، باید یک شتر به او بدهد و اگر به گوشت برسد و قدری از آن را هم ببرد، باید دو شتر بدهد و اگر خیلی از گوشت را پاره کند، باید سه شتر بدهد و اگر به پرده ی نازک استخوان برسد چهار شتر و اگر استخوان نمایان شود پنج شتر و اگر استخوان بشکند ده شتر و اگر بعضی از ریزه های استخوان از جای خود بیرون آید پانزده شتر و اگر به پرده ی مغز سر برسد، باید سی و سه شتر بدهد.
مسأله 2816: اگر به صورت کسی سیلی یا چیز دیگر بزند به طوری که صورت او سرخ شود، باید یک مثقال و نیم شرعی طلا که هر مثقالی 18 نخود است بدهد و اگر کبود شود سه مثقال و اگر سیاه شود باید شش مثقال شرعی طلا بدهد، ولی اگر جای دیگر بدن کسی را به واسطه ی زدن، سرخ یا کبود یا سیاه کند، باید نصف آنچه را که گفته شد بدهد.
مسأله 2817: اگر به حیوان حلال گوشتِ کسی زخم بزند، یا چیزی از بدن آن را ببرد، باید تفاوت قیمت سالم و معیوب آن را به صاحبش بدهد.
مسأله 2818: اگر انسان سگ شکاری کسی را بکشد، باید بیست و یک مثقال معمولی نقره ی سکه دار به او بدهد و اگر سگی که نگهداری خانه را می کند، یا سگ گله ی کسی را تلف نماید، باید ده مثقال و نیم نقره ی سکّه دار بدهد و اگر سگی که پاسبانی زراعت را می کند بکشد، باید نُه مَن و نیم و سه سیر و چهارده مثقال و نیم گندم که تقریباً 29 کیلو و 75 گرم می شود، بدهد.
مسأله 2819: اگر حیوان، زراعت یا مال کسی را از بین ببرد، چنانچه صاحب حیوان در نگهداری آن کوتاهی کرده باشد، باید مقداری را که ضرر زده به صاحب مال یا زراعت بدهد.
مسأله 2820: اگر بچّه یکی از گناهان کبیره را انجام دهد، ولی یا معلّم او می تواند به قدری که ادب شود و دیه او واجب نشود، او را بزند.
مسأله 2821: اگر کسی بچّه ای را طوری بزند که دیه واجب شود، دیه مال طفل است و اگر مرده باید به ورثه ی او بدهد و چنانچه مثلاً پدر بچّه به قدری او را بزند که بمیرد، دیه ی او را ورثه ی دیگرش می برند و به خود پدر از دیه چیزی نمی رسد.