آیه الله العظمی محمد تقی بهجت
مرجع تقلید شیعه
احکام قَسَم
«2154» انسان می تواند با قسم خوردن، انجام کاری را که مطلوب شارع است و یا ترک کاری را که نهی شده است، بر خود واجب کند.
«2155» اگر قسم بخورد کاری را انجام دهد یا ترک کند، مثلًا قسم بخورد که روزه بگیرد یا سیگار نکشد، چنانچه عمداً مخالفت کند، باید کفاره بدهد، یعنی یک بنده آزاد کند یا ده فقیر را سیر کند یا آنان را بپوشاند، و اگر نتواند آنها را انجام دهد، باید سه روز روزه بگیرد.
«2156» قسم چند شرط دارد:
1- کسی که قسم می خورد باید بالغ و عاقل باشد و از روی قصد و اختیار قسم بخورد، پس قسم خوردن بچه، دیوانه، مست و کسی که مجبورش کرده اند درست نیست، و همچنین است اگر در حال عصبانیت بدون قصد قسم بخورد.
2- کاری را که قسم می خورد انجام دهد، باید حرام و مکروه نباشد و کاری را که قسم می خورد ترک کند، باید واجب یا مستحب نباشد و قسم بر ترک امری که راجح است، هرچند دنیوی باشد، منعقد نمی شود، و متعلق قسم با رجحان به طور قطع کفایت می کند ولی انعقاد قسم در امر متساوی الطرفین، یعنی مباح، مبنی بر احتیاط است.
3- به یکی از اسامی خداوند عالم قسم بخورد که به غیر ذات مقدس او گفته نمی شود، مانند «خدا» و «اللَّه»، و نیز اگر به اسمی قسم بخورد که به غیرخدا هم می گویند ولی به قدری بر خدا اطلاق می شود که هروقت کسی آن اسم را بگوید
ذات مقدس حق درنظر می آید، مثل آن که به «خالق» و «رازق» قسم بخورد، صحیح است.
4- قسم را به زبان بیاورد، و اگر بنویسد یا در قلبش آن را قصد کند، صحیح نیست، ولی شخص لال اگر با اشاره قسم بخورد، صحیح است.
5- عمل کردن به قسم برای او ممکن باشد، و اگر موقعی که قسم می خورد ممکن بوده ولی بعداً تا آخر وقتی که برای قسم معین کرده عاجز شود، یا برایش مشقت داشته باشد، قسم او از وقتی که عاجز شده بهم می خورد.
«2157» اگر پدر، فرزند را از قسم خوردن نهی کند و یا شوهر، همسرش را
از قسم خوردن نهی نماید، قسم آنان صحیح نیست، بلکه اگر پسر بدون اذن پدر، و زن بدون اذن شوهر قسم بخورد، قسم آنان نیز منعقد نخواهد شد.
«2158» اگر انسان قسم بخورد که کار واجب یا مستحبی را انجام دهد، و یا معصیت یا مکروهی را ترک کند، باید به مفاد قسم عمل کند و مخالفت آن کفاره دارد.
«2159» تخلّف از قسم در صورت اضطرار یا فراموشی کفاره ندارد.
«2160» اگر انسان بدون این که تصمیم قلبی بر انجام یا ترک کاری داشته باشد قسم بخورد، مثلًا در مکالمات روزمره بگوید: به خدا چنین شد یا چنین نشد، این گونه قسم موجب کفاره نیست ولی اگر راست باشد مکروه است، و اگر دروغ باشد گناه است.
«2161» اگر برای از بین بردن حق مسلمانی قسم بخورد حرام است، و اگر برای این که خودش یا مسلمان دیگری را از شر ظالمی، نجات دهد قسم دروغ بخورد اشکالی ندارد، بلکه گاهی واجب می شود.