آیت الله شیخ عباس محفوظی
مرجع تقلید شیعه
«مبطلات نماز»
اشاره
دوازده چیز نماز را باطل می کند و آنها را «مُبطِلات» می گویند:
1 از بین رفتن یکی از شروط در اثناء نماز.
2 باطل شدن وضو یا غسل در اثناء نماز عمداً یا سهواً .
3 گذاشتن دستها روی هم عمداً با قصد اینکه جزء نماز است.
4 گفتن «آمین» عمداً بعد از حمد.
5 برگرداندن عمدی تمام بدن به پشت سر روی برگرداندن از قبله .
6 حرف زدن عمدی.
7 خندیدن عمدی قهقهه کردن .
8 برای امور دنیا با صدای بلند عمداً گریه کردن
9 کار زیادی که صورت نماز را به هم بزند.
10 خوردن و آشامیدن در بین نماز.
11 شک در رکعت های نماز دو یا سه رکعتی.
12 کم و زیاد کردن رُکن نماز عمداً یا سهواً .
و تفصیل موارد ذکر شده به ترتیب در مسائل بعدی ذکر می شود.
اول:
آن که در بین نماز یکی از شرط های آن از بین برود؛ مثلا در بین نماز بفهمد مکانش غصبی است.
دوم:
آن که در بین نماز عمداً یا سهواً یا از روی ناچاری، چیزی که وضو یا غسل را باطل می کند پیش آید، مثلا بول از او بیرون آید؛ ولی کسی که نمی تواند از بیرون آمدن بول و غائط خودداری کند، اگر در بین نماز بول یا غائط از او خارج شود چنانچه به دستوری که در احکام وضو گفته شد، عمل نماید نمازش باطل نمی شود؛ و نیز اگر در بین نماز از زن مستحاضه خون خارج شود، در صورتی که به وظیفه مستحاضه عمل کرده باشد، نمازش صحیح است.
سوم:
[توضیح]
آن که مثل بعضی از کسانی که شیعه نیستند دست ها را روی هم بگذارد و قصدش این باشد که این کار جزء نماز است یا انجام دادن آن لازم است، در غیر این صورت اگر عمداً این کار را بکند، از روی احتیاط نمازش را باید دوباره بخواند.
مسأله 927 : هرگاه برای ادب دست ها را روی هم بگذارد، بنا بر احتیاط واجب باید نماز را دوباره بخواند، ولی اگر از روی فراموشی یا ناچاری یا برای کار دیگر مثل خاراندن دست و مانند آن، دست ها را روی هم بگذارد بنا بر اظهر اشکال ندارد
چهارم:
بنا بر احتیاط آن که بعد از خواندن حمد، آمین بگوید و گفتن آن حرام است. ولی اگر اشتباهاً یا از روی تقیه بگوید، نمازش باطل نمی شود.
پنجم:
آن که عمداً با تمام بدن به پشت سر یعنی بیش از سمت راست و چپ توجه کند و اگر فقط با صورت به طرف راست یا چپ توجه کند نمازش باطل نمی شود و اگر عمداً با تمام بدن به راست یا چپ و یا فقط با صورت به پشت سر توجه نماید بنا بر اظهر و احوط نمازش باطل است و اگر سهواً و یا از روی فراموشی باشد، مانعی ندارد در اولی و محل احتیاط است در دومی
ششم:
[توضیح]
آن که عمداً کلمه ای بگوید که دو حرف یا بیشتر داشته، ولی بی معنا باشد و یا این که یک حرف یا بیشتر بوده ولی معنا داشته باشد.
مسأله 928 : سرفه کردن، آروغ زدن و آه کشیدن در نماز اشکال ندارد ولی گفتن آخ و آه و مانند اینها که دو حرف است، اگر عمدی باشد نماز را باطل می کند. ولی اگر بگوید:
«آه مِنْ ذُنُوبی» اشکال ندارد
مسأله 929 : اگر کلمه ای را به قصد ذکر بگوید، مثلا به قصد ذکر بگوید:
«اللهُ اکبر» و در موقع گفتن آن صدا را بلند کند که چیزی را به دیگری بفهماند، اشکال ندارد؛ ولی اگر به قصد این که چیزی را به کسی بفهماند کلمه ای را، مناسب مقصودش بگوید، اگر چه قصد ذکر هم داشته باشد، نماز باطل می شود.
مسأله 930 : قرآن یا دعا خواندن در نماز اشکال ندارد مگر چهار آیه ای که سجده واجب دارند و در مسأله 898 گذشت یا این که دعا خواندن به طوری که به نظم واجب در قرائت و یا ذکر واجب صدمه بزند و یا نفرین بر مؤمن باشد که در این صورت نماز باطل خواهد بود
مسأله 931 : دعا یا ذکر خداوند متعال به هر لغتی که مخصوص نمازگزار باشد، در بین نماز، اگرچه به عربی نباشد، مانعی ندارد ولی خلاف احتیاط است حتی در قنوت. ولی بنا بر احتیاط واجب ذکرهای مستحبی رکوع، سجود و تشهد را به غیر عربی نخواند.
مسأله 932 : اگر چیزی از حمد و سوره و ذکرهای نماز را عمداً یا احتیاطاً چند مرتبه بگوید؛ اشکال ندارد. مگر این که به نظم واجب دیگر، مثل قرائت و یا ذکر واجب صدمه بزند.
مسأله 933 : در حال نماز انسان نباید به دیگری سلام کند و اگر دیگری به او سلام کند باید مثل سلام او جواب بدهد بنا بر این اگر گفت:
سلام علیکم جواب بگوید:
سلام علیکم و اگر گفت:
السلام علیک باید در جواب بگوید:
السلام علیک
مسأله 934 : انسان باید جواب سلام را در نماز و غیرنماز فوراً بگوید و اگر عمداً یا از روی فراموشی جواب سلام را به قدری طول دهد که اگر جواب بگوید جواب آن سلام حساب نشود، چنانچه در نماز باشد نباید جواب بدهد و در غیر نماز دیگر جواب دادن واجب نیست
مسأله 935 : باید جواب سلام را طوری بگوید که سلام کننده بشنود، ولی اگر سلام کننده کر باشد، چنانچه انسان به طور معمول جواب او را بدهد کافی است
مسأله 936 : نمازگزار می تواند به جای رد سلام جواب سلام را به قصد دعاء بگوید
مسأله 937 : اگر زن یا مرد نامحرم یا بچه ممیز یعنی بچه ای که خوب و بد را می فهمد و به معنای سلام آگاه است به نمازگزار سلام کند نمازگزار باید جواب او را بدهد
مسأله 938 : اگر نمازگزار جواب سلام را ندهد معصیت کرده ولی نمازش صحیح است
مسأله 939 : اگر کسی به نمازگزار غلط سلام کند به طوری که سلام حساب نشود جواب او واجب نیست مگر اینکه احتمال بدهد که سلام کننده نمی تواند به طور صحیح سلام دهد که در این صورت ردّ سلام واجب است
مسأله 940 : جواب سلام کسی که مسلمان نیست در نماز واجب نیست بلکه جایز هم نیست ولی در غیر نماز ممکن است جواب به لفظ سلام فقط یا علیک فقط جایز باشد مگر اینکه مصلحتی در کار باشد که در این صورت با قصد قرآن خواندن سلامٌ علیک یا سلامٌ علیکم می گوید که در این صورت جایز و گاهی خوب و گاهی واجب می شود
مسأله 941 : اگر کسی به عدّه ای سلام کند جواب سلام او بر همه آنان واجب است ولی اگر یکی از آنان جواب دهد کافی است
مسأله 942 : سلام کردن مستحب است و خیلی سفارش شده است که سواره به پیاده و ایستاده به نشسته و کوچکتر به بزرگتر سلام کند
مسأله 943 : اگر به عده ای سلام کند و کسی که بین آنها مشغول نماز است شک کند که سلام کننده قصد سلام کردن به او را هم داشته یا نه نباید جواب بدهد و همچنین است اگر بداند که او را هم قصد کرده ولی دیگری جواب سلام را بدهد اما اگر بداند که او را هم قصد کرده یا این که به وسیله ای بفهمد که فقط او را قصد کرده است و دیگری جواب ندهد باید جواب او را بگوید ولی اگر بچه ممیزی هم جواب سلام را داد بنا بر اظهر از نمازگزار و دیگران
ساقط می شود
مسأله 944 : اگر دو نفر با هم در یک زمان به یکدیگر سلام کنند بر هر یک واجب است جواب سلام دیگری را بدهد ولی احتمال دارد که بر هیچ کدام رد سلام واجب نباشد و اگر کسی به یکی از دو نفر بدون تعیین سلام کرد، جواب سلام بر هیچ کدام واجب نیست و در حال نماز جایز نیست
هفتم:
[توضیح]
از مبطلات نماز عمداً قهقهه کردن یعنی خندیدن شدید است ولی اگر سهواً یا از روی فراموشی قهقهه کرد نمازش صحیح است و اگر کسی با صدا بخندد ولی به حدّ قهقهه نرسد در صورتی که مقدمه خندیدن به اختیار و توجه او بوده است بنا بر اظهر نمازش باطل است و گرنه باطل بودن نماز مطابق احتیاط است که نماز را تمام کرده و بعد از روی احتیاط دو مرتبه اعاده نماید
مسأله 945 : اگر برای جلوگیری از صدای خنده حالش تغییر کند مثلا رنگش سرخ شود نمازش صحیح است
هشتم:
آن که برای کار دنیا عمداً با صدا گریه کند ولی اگر برای کار دنیا بی صدا گریه کند اشکال ندارد و اگر از ترس خدا یا برای آخرت گریه کند آهسته باشد یا بلند اشکال ندارد بلکه از بهترین اعمال است
نهم:
[توضیح]
از مبطلات نماز کار زیادیست که نزد افراد متشرعه صورت نماز را به هم بزند مثل دست زدن و به هوا پریدن و مانند اینها کم باشد یا زیاد عمداً باشد یا از روی فراموشی ولی کاری که صورت نماز را به هم نزند مثل کشتن عقرب حفظ کردن مال ساکت کردن و بغل کردن و شیر دادن بچه و اشاره کردن با دست اشکال ندارد
مسأله 946 : اگر در بین نماز به قدری ساکت بماند که نگویند نماز می خواند نمازش باطل است
دهم:
[توضیح]
از مبطلات نماز، خوردن و آشامیدن است که اگر در نماز طوری بخورد یا بیاشامد که نگویند نماز می خواند، نمازش باطل می شود.
مسأله 947 : اگر عمداً در نماز چیز کمی بخورد به طوری که موالات یعنی پی درپی آوردن کارهای نماز به هم نخورد و از صورت نمازگزار هم خارج نشود، بنا بر احتیاط واجب، نمازش را باید دو مرتبه بخواند ولی اگر سهواً باشد، بنا بر اظهر نماز صحیح است.
مسأله 948 : اگر در بین نماز، غذایی را که لای دندانها مانده فرو ببرد، نمازش باطل نمی شود؛ و همچنین اگر قند یا شکر و مانند اینها در دهان مانده باشد و در حال نماز کم کم آب شود و فرو رود بنا بر اظهر نماز اشکال پیدا نمی کند.
یازدهم:
از مبطلات نماز شک در رکعتهای نماز دو رکعتی یا سه رکعتی، یا در دو رکعت اول نمازهای چهار رکعتی است.
دوازدهم:
[توضیح]
آن است که رکن نماز را عمداً یا سهواً کم یا زیاد کند، یا چیزی از واجبات را که رکن نیست عمداً کم یا زیاد نماید.
مسأله 949 : اگر بعد از نماز شک کند که در بین نماز کاری که نماز را باطل می کند انجام داده یا نه، نمازش صحیح است.