حضرت آیت الله حاج میرزا یدالله دوزدوزانی تبریزی
مرجع تقلید شیعه
احکام حجّ
مسأله 2044 ) حج: زیارت کردن خانه خدا و انجام اعمالی است که دستور داده اند در آن جا به جا آورده شود. در تمام عمر بر کسی که شرایط زیر را دارا باشد، یک مرتبه واجب می شود:
اوّل- بالغ باشد. دوم- عاقل و آزاد باشد. سوم- به واسطه رفتن به حج مجبور نشود کار حرامی را که ترک آن از حج مهم تر است، انجام دهد یا عمل واجبی را که از حج مهم تر است، ترک نماید. چهارم- مستطیع باشد. مستطیع بودن به چند چیز است:
1- توشه راه و مرکب سواری یا مالی که بتواند آن ها را تهیه کند داشته باشد.
2- سلامت مزاج و توانایی آن را داشته باشد که بتواند مکه رود و حج را به جا آورد.
3- در راه مانعی از رفتن نباشد. اگر راه بسته باشد، یا انسان بترسد که در راه جان او از بین برود یا به ناموس او تعرض شود یا مال او را ببرند، حج بر او واجب نیست ولی اگر از راه دیگری بتواند برود، اگرچه دورتر باشد، باید از آن راه برود.
4- به قدر به جا آوردن اعمال حج وقت داشته باشد.
5- مخارج کسانی را که خرجی آنان بر او واجب است، مثل زن و بچه و مخارج کسانی را که مردم خرجی دادن به آن ها را لازم می دانند، داشته باشد.
6- پس از برگشتن، کسب یا زراعت، یا درآمد ملک، یا راه دیگری برای معاش خود داشته باشد که مجبور نشود به زحمت زندگی کند.
مسأله 2045 ) کسی که بدون خانه ی ملکی احتیاجش برطرف نمی شود، وقتی حج بر او واجب است که پول خانه را هم داشته باشد.
مسأله 2046 ) زنی که می تواند مکه برود، اگر پس از برگشتن از خود، مال نداشته و شوهرش فقیر باشد و خرجی او را ندهد، و ناچار شود که به سختی زندگی کند، حج بر او واجب نیست.
مسأله 2047 ) اگر کسی توشه راه و مرکب سواری نداشته باشد و دیگری به او بگوید حج برو، خرج تو و خانواده ات را موقعی که در سفر حج هستی می دهم، در صورتی که اطمینان داشته باشد خرج را می دهد، حج بر او واجب می شود.
مسأله 2048 ) اگر خرجی رفتن و برگشتن و خرجی خانواده کسی را در مدتی که مکه می رود و برمی گردد، به او ببخشند و با وی شرط کنند که حج کند، واجب است قبول نماید و حج بر او واجب می شود، اگرچه قرض داشته باشد و موقع برگشتن هم مالی که بتواند با آن زندگی کند نداشته باشد. چنانچه کسبی داشته باشد که تعطیل کردن آن در سفر حج سبب شود که تا آخر سال نتواند زندگیش را اداره کند، واجب نیست پول را قبول کند و حج بر او واجب نمی شود.
مسأله 2049 ) اگر مخارج رفتن و برگشتن و مخارج خانواده کسی را در مدتی که مکه می رود و برمی گردد به او بدهند و بگویند حج برو ولی ملک او نکنند، در صورتی که اطمینان داشته باشد که از وی پس نمی گیرند، حج بر او واجب می شود.
مسأله 2050 ) اگر مقداری مال که برای حج کافی ست، به کسی بدهند و با او شرط کنند که در راه مکه خدمت کسی که مال را داده بنماید، حج بر او واجب نمی شود.
مسأله 2051 ) اگر مقداری مال به کسی بدهند و حج بر او واجب شود، چنانچه حج نماید، هرچند بعداً مالی از خود پیدا کند، دیگر حج بر او واجب نیست.
مسأله 2052 ) اگر برای تجارت مثلاً تا جده برود و مالی به دست آورد که اگر بخواهد از آن جا به مکه رود مستطیع باشد، باید حج کند و در صورتی که حج نماید، اگرچه بعداً مالی پیدا کند که بتواند از وطن خود به مکه رود، دیگر حج بر او واجب نیست.
مسأله 2053 ) اگر انسان اجیر شود که از طرف کس دیگر حج کند، چنانچه خودش نتواند برود و بخواهد دیگری را از طرف خودش بفرستد، باید از کسی که او را اجیر کرده، اجازه بگیرد.
مسأله 2054 ) اگر کسی مستطیع شود و مکه نرود و فقیر شود، باید اگرچه به زحمت باشد، بعداً حج کند. اگر هیچ گونه نتواند حج برود، چنانچه کسی او را برای حج اجیر کند، باید به مکه رود و حج کسی را که برای او اجیر شده به جا آورد و تا سال بعد در مکه بماند و برای خود حج نماید ولی اگر ممکن باشد که اجیر شود واجرت را نقد بگیرد و کسی که او را اجیر کرده، راضی شود که حج او در سال بعد
به جا آورده شود، باید سال اوّل برای خود و سال بعد برای کسی که اجیر شده، حج نماید.
مسأله 2055 ) اگر در سال اوّلی که مستطیع شده به مکه رود و در وقت معینی که دستور داده اند به عرفات و مشعرالحرام نرسد، چنانچه در سال های بعد مستطیع نباشد، حج بر او واجب نیست ولی اگر از سال های پیش مستطیع بوده و نرفته، اگرچه به زحمت باشد، باید حج کند.
مسأله 2056 ) اگر در سال اوّلی که مستطیع شده حج نکند و سپس به واسطه پیری یا بیماری و ناتوانی نتواند حج نماید و ناامید باشد از این که بعداً خودش حج کند، باید دیگری را از طرف خود بفرستد، بلکه اگر در سال اوّلی که به قدر رفتن حج مال پیداکرده، به واسطه پیری یا بیماری یا ناتوانی نتواند حج کند، واجب است کسی را از طرف خود بفرستد که حج نماید.
در تمام این صورت ها بنابراحتیاط واجب چنانچه منوب عنه مرد باشد، باید نایب مرد و صروره باشد، یعنی کسی که اولین مرتبه حج رفتن او باشد.
مسأله 2057 ) کسی که از طرف دیگری برای حج اجیر شده، باید طواف نساء را از طرف او به جا آورد. اگر به جا نیاورد، زن بر اجیر حرام می شود.
مسأله 2058 ) اگر طواف نساء را درست به جا نیاورد یا فراموش کند، چنانچه پس از چند روز یادش بیاید و از بین راه برگردد و به جا آورد، صحیح است. در صورت فراموشی چنانچه برگشتن برایش مشقّت داشته باشد، می تواند نایب بگیرد.