حضرت آیت الله حاج میرزا یدالله دوزدوزانی تبریزی
مرجع تقلید شیعه
احکام مالی که انسان پیدا می کند
مسأله 2573 ) مالی که انسان پیدا می کند اگر نشانه ای نداشته باشد که به واسطه آن صاحبش معلوم شود، می تواند به قصد این که ملک خودش شود، آن را بردارد ولی احتیاط مستحب آن است که از طرف صاحبش صدقه بدهد.
مسأله 2574 ) اگر مالی پیدا کند که نشانه دارد و قیمت آن از 6/12 نخود نقره سکّه دار کم تر است، چنانچه صاحب آن معلوم باشد و انسان نداند راضی است یا نه، نمی تواند بدون اجازه او بردارد. اگر بداند راضی است به رسم امانت می تواند بردارد. اگر صاحب آن معلوم نباشد، می تواند به قصد این که ملک خودش شود بردارد. احتیاط واجب آن است که هر وقت صاحبش پیدا شد، عوض آن را به او بدهد.
مسأله 2575 ) هرگاه چیزی که پیدا کرده نشانه ای دارد که به واسطه آن می تواند صاحبش را پیدا کند، اگرچه بداند صاحب آن غیر شیعه یا کافری است که در امان مسلمانان است، در صورتی که قیمت آن چیز به 6/12 نخود نقره سکّه دار برسد، بنابر مشهور باید از روزی که آن را پیدا کرده تا یک هفته، روزی یک مرتبه و سپس تا یک ماه، هفته ای یک مرتبه و بعد تا یک سال، ماهی یک مرتبه درمحل اجتماع مردم اعلان کند. ظاهراً این ترتیب از باب مثال برای یک قاعده کلی است و طوری اعلام کند که معلوم شود اعلان های بعدی مربوط به همان موضوع است.
مسأله 2576 ) اگر انسان خودش نخواهد اعلان کند، می تواند به کسی که اطمینان دارد، بگوید که از طرف او اعلان نماید.
مسأله 2577 ) اگر تا یک سال اعلان کند و صاحب مال پیدا نشود، می تواند آن را برای خود بردارد به قصد این که هر وقت صاحبش پیدا شد عوض آن را به او بدهد، یا برای او نگهداری کند که هر وقت پیدا شد به او بدهد ولی احتیاط مستحب آن است که از طرف صاحبش صدقه بدهد.
مسأله 2578 ) اگر پس از آن که یک سال اعلان کرد و صاحب مال پیدا نشد، مال را برای صاحبش نگهداری کند و از بین برود، چنانچه در نگهداری آن کوتاهی نکرده
و زیاده روی هم ننموده ضامن نیست ولی اگر از طرف صاحبش صدقه داده باشد یا برای خود برداشته باشد، در هر صورت ضامن است.
مسأله 2579 ) کسی که مالی را پیدا کرده، اگر عمداً به دستوری که گفته شد، اعلان نکند، گذشته از این که معصیت کرده، باز واجب است اعلان کند.
مسأله 2580 ) اگر بچه نابالغ چیزی پیدا کند ولیِّ او باید اعلان نماید.
مسأله 2581 ) اگر انسان در بین سالی که اعلان می کند، از پیدا شدن صاحب مال ناامید شود و بخواهد آن را صدقه بدهد، اشکال ندارد.
مسأله 2582 ) اگر در بین سالی که اعلان می کند مال از بین برود، چنانچه در نگهداری آن کوتاهی کرده، یا زیاده روی نموده باشد، باید عوض آن را به صاحبش بدهد و اگر کوتاهی نکرده و زیاده روی هم ننموده، چیزی بر او واجب نیست.
مسأله 2583 ) اگر مالی را که نشانه دارد و قیمت آن به 6/12 نخود نقره سکّه دار می رسد، در جایی پیدا کند که معلوم است به واسطه اعلان، صاحب آن پیدا نمی شود، می تواند در روز اول آن را از طرف صاحبش صدقه بدهد. چنانچه صاحبش پیدا شود و به صدقه دادن راضی نشود، باید عوض آن را بدهد و ثواب صدقه ای که داده مال خود اوست و بنابراحتیاط مستحب خودش تملّک نکند.
مسأله 2584 ) اگر چیزی را پیدا کند و به خیال این که مال خود اوست، بردارد، سپس بفهمد مال خودش نبوده، باید تا یک سال اعلان نماید ولی با پا زدن و حرکت دادن گمشده باعث نمی شود که آن چیز حکم مال پیدا شده را داشته باشد.
مسأله 2585 ) باید موقع اعلان، جنس چیزی را که پیدا کرده، معین نماید به گونه ای که در نظر عرف صدق تعریف کند مثل این که بگوید: کتابی پیدا کرده ام یا لباسی، و اگر همین قدر بگوید: چیزی پیدا کرده ام، کافی نیست.
مسأله 2586 ) اگر کسی چیزی را پیداکند و دیگری بگوید: مال من است، در صورتی باید به او بدهد که نشانه های آن را بگوید به طوری که اطمینان پیدا کند مال او است، ولی لازم نیست نشانه هایی را که بیش تر اوقات صاحب مال هم ملتفت آنها نیست بگوید.
مسأله 2587 ) اگر قیمت چیزی که پیدا کرده به 6/12 نخود نقره سکّه دار برسد، چنانچه اعلان نکند و در مسجد، یا جای دیگری که محل اجتماع مردم است، بگذارد و آن چیز از بین برود، یا دیگری آن را بردارد، کسی که آن را پیدا کرده ضامن است.
مسأله 2588 ) هرگاه چیزی پیدا کند که اگر بماند فاسد می شود، باید با اجازه حاکم شرع، یا وکیل او قیمت آن را معین کند و بفروشد و پولش را نگهدارد یا قیمت کند و خودش آن را مصرف کند و پول آن را نگهدارد. در هر دو صورت اگر پس از معرفی صاحب آن پیدا نشد یا خودش تصرف کند به شرط ضمانت و یا از طرف او صدقه بدهد.
مسأله 2589 ) اگر چیزی را که پیدا کرده موقع وضو گرفتن و نماز خواندن همراه او باشد، در صورتی که قصدش این باشد که صاحب آن را پیدا کند، اشکال ندارد.
مسأله 2590 ) اگر کفش شخصی را ببرند و کفش دیگری به جای آن بگذارند، چنانچه بداند کفشی که مانده مال کسی است که کفش او را بُرده و راضی است که کفشش را عوض کفشی که برده است بردارد، می تواند به جای کفش خودش بردارد، همچنین است اگر بداند کفش او را به ناحق و ظلم برده است ولی در این فرض باید قیمت آن از کفش خودش بیش تر نباشد وگرنه حکم مجهول المالک نسبت به زیادی قیمت جاری است. در غیر این دو صورت حکم مجهول المالک بر کفش جاری خواهد بود.
مسأله 2591 ) اگر مالی که در دست انسان است، مجهول المالک «صاحب آن نامعلوم» باشد و گمشده بر آن مال صدق نکند، در صورتی که اطمینان داشته باشد که مالک راضی به تصرّف در آن می باشد، جائز است هر طوری که می داند مالک راضی است، در آن تصرف کند و گرنه لازم است صاحب آن را جستجو کند و تا زمانی که احتمال می دهد جستجو فایده داشته باشد، پرس و جو را ادامه دهد و پس از نومیدی از پیدا شدن صاحبش، باید مال را به فقیر صدقه بدهد. احتیاط لازم است با اجازه حاکم شرع صدقه بدهد و اگر بعداً صاحبش پیدا شود، چنانچه راضی به صدقه دادن نشود، ضمانی ندارد.