حضرت آیت الله حاج میرزا یدالله دوزدوزانی تبریزی
مرجع تقلید شیعه
احکام نذر و عهد
مسأله 2649 ) نذر آن است که انسان بر خود واجب کند که کار خیری را برای خدا به جا آورد یا کاری را که نکردن آن بهتر است، برای خدا ترک نماید.
مسأله 2650 ) در نذر باید صیغه خوانده شود و لازم نیست آن را به عربی بخوانند، پس اگر بگوید: چنانچه مریض من خوب شود، برای خدا ده تومان به فقیر می دهم، نذر صحیح است.
مسأله 2651 ) کسی که نذر می کند باید مکلّف و عاقل باشد و به اختیار خود نذر کند. بنابراین نذر کردن کسی که او را مجبور کرده اند، یا به واسطه عصبانی شدن بی اختیار نذر کرده، صحیح نیست.
مسأله 2652 ) آدم سفیهی که مال خود را در کارهای بیهوده مصرف می کند، اگر مثلاً نذر کند چیزی به فقیر بدهد، صحیح نیست.
مسأله 2653 ) اگر شوهر از نذر کردن زن جلوگیری نماید، زن نمی تواند نذر کند و اگر بدون اجازه شوهر نذر کند، شوهر می تواند نذرش را به هم بزند.
مسأله 2654 ) اگر زن با اجازه شوهر نذر کند، شوهرش نمی تواند نذر او را به-هم بزند، یا او را از عمل به نذر جلوگیری نماید.
مسأله 2655 ) اگر فرزند با اجازه پدر نذر کند، باید به نذر عمل نماید و اگر بدون اجازه پدر نذر کند، می تواند نذر فرزندش را به هم بزند.
مسأله 2656 ) انسان کاری را می تواند نذر کند که انجام آن برایش ممکن باشد، بنابراین کسی که نمی تواند پیاده به کربلا برود، اگر نذر کند که پیاده برود، نذر او صحیح نیست.
مسأله 2657 ) اگر نذر کند که کار حرام یا مکروهی را انجام دهد، یا کار واجب یا مستحبی را ترک کند، نذر او صحیح نیست.
مسأله 2658 ) اگر نذر کند کار مباحی را انجام دهد یا ترک نماید، چنانچه به جا آوردن و ترکش از هر جهت مساوی باشد، نذر او صحیح نیست. اگر انجام آن از جهتی بهتر باشد و انسان به قصد همان جهت نذر کند، مثلاً نذر کند غذایی را بخورد که برای
عبادت قوّت بگیرد، نذر او صحیح است، نیز اگر ترک آن از جهتی بهتر باشد و انسان برای همان جهت نذر کند که آن را ترک نماید، مثلاً برای این که سیگار کشیدن زیان بار است، نذر کند نکشد.
مسأله 2659 ) اگر نذر کند نماز واجب خود را در جایی بخواند که به خودی خود ثواب نماز در آن جا زیاد نیست مثلاً نذر کند نماز را در اتاق بخواند، چنانچه نماز خواندن در آن جا از جهتی بهتر باشد مثلاً به واسطه این که خلوت است، حضور قلب پیدا می کند، نذر صحیح است.
مسأله 2660 ) اگر نذر کند عملی را انجام دهد، باید همان طور که نذر کرده به-جا آورد، پس اگر نذر کند که روز اوّل ماه صدقه بدهد، یا روزه بگیرد، یا نماز اوّل ماه بخواند، چنانچه پیش از آن روز یا پس از آن به جا آورد، کفایت نمی کند، نیز اگر نذر کند که وقتی مریض او خوب شد، صدقه بدهد، چنانچه پیش از آن که خوب شود صدقه بدهد، کافی نیست.
مسأله 2661 ) اگر نذر کند روزه بگیرد ولی وقت و مقدار آن را معین نکند، چنانچه یک روز روزه بگیرد، کافی است. اگر نذر کند نماز بخواند و مقدار و خصوصیات آن را معین نکند، اگر یک نماز دو رکعتی بخواند، کفایت می کند. اگر نذر کند صدقه بدهد و جنس و مقدار آن را معین نکند، اگر چیزی بدهد که بگویند صدقه داده، به نذر عمل کرده است. اگر نذر کند کاری برای خدا به جا آورد، در صورتی که یک نماز بخواند یا یک روزه بگیرد، یا چیزی صدقه بدهد، نذر خود را انجام داده است.
مسأله 2662 ) اگر نذر کند روز معینی را روزه بگیرد، باید همان روز را روزه بگیرد. در صورتی که عمداً روزه نگیرد، باید گذشته از قضای آن، کفّاره هم بدهد. اظهر این است که کفاره اش کفاره مخالفت یمین است چنان که در مسأله «2679» خواهد آمد ولی در آن روز اختیاراً می تواند مسافرت کند و روزه را نگیرد. چنانچه در سفر باشد، لازم نیست قصد اقامه کرده و روزه بگیرد. در صورتی که از جهت سفر یا از جهت عذر دیگری مثل بیماری یا حیض روزه نگیرد، لازم است روزه را قضا کند.
مسأله 2663 ) اگر انسان از روی اختیار به نذر خود عمل نکند، باید به مقداری که در مسأله پیش گفته شد، کفاره بدهد.
مسأله 2664 ) اگر نذر کند که تا وقت معینی عملی را ترک کند، پس از گذشتن آن وقت می تواند آن عمل را به جا آورد. اگر پیش از گذشتن وقت از روی فراموشی یا ناچاری انجام دهد، چیزی بر او واجب نیست ولی باز لازم است که تا آن وقت، عمل را به جا نیاورد. چنانچه دوباره پیش از رسیدن وقت بدون عذر عمل را انجام دهد، باید به مقداری که در دو مسأله پیش گفته شد، کفاره بدهد.
مسأله 2665 ) کسی که نذرکرده عملی را ترک کند و وقتی برای آن معین نکرده، اگر از روی فراموشی ، یا ناچاری، یا ندانستن آن عمل را انجام دهد، کفاره بر او واجب نیست ولی بعداً هر وقت از روی اختیار آن را به جا آورد، باید کفاره بدهد.
مسأله 2666 ) اگر نذر کند که در هر هفته روز معینی مثلاً روز جمعه را روزه بگیرد چنانچه یکی از جمعه ها عید فطر یا عید قربان باشد یا در روز جمعه عذر دیگری مانند حیض برای او پیدا شود، باید آن روز را روزه نگیرد و قضای آن را به-جا آورد.
مسأله 2667 ) اگر نذر کند که مقدار معینی صدقه بدهد، چنانچه پیش از دادن صدقه بمیرد، بنابراحتیاط باید آن مقدار را ورثه بالغ او از سهم خود صدقه بدهند.
مسأله 2668 ) اگر نذر کند که به فقیر معینی صدقه بدهد، نمی تواند آن را به فقیر دیگر بدهد و اگر فقیر بمیرد، بنابراحتیاط باید به ورثه او بدهد.
مسأله 2669 ) اگر نذر کند که به زیارت یکی از امامان مثلاً به زیارت حضرت اباعبدالله الحسین(ع) مشرّف شود، چنانچه به زیارت امام دیگر برود، کافی نیست. اگر به واسطه عذری نتواند امام را زیارت کند، چیزی بر او واجب نیست.
مسأله 2670 ) کسی که نذر کرده زیارت برود و غسل زیارت و نماز آن را نذر نکرده، لازم نیست آن ها را به جا آورد.
مسأله 2671 ) اگر برای حرم یکی از امامان یا امامزادگان چیزی نذر کند، باید آن را برای تعمیر و روشنایی و فرش حرم و مانند این ها مصرف کند، یا به خدّام بدهد.
مسأله 2672 ) اگر برای خود امام(ع) چیزی نذر کند، چنانچه مصرف معینی قصد کرده، باید به همان مصرف برساند. اگر مصرف معینی را قصد نکرده، بهتر آن است که به مصرفی برساند که نسبتی با امام(ع) داشته باشد مانند زوّار فقیر یا به مصارف حرم
امام از قبیل تعمیر و مانند آن برساند، همچنین است اگر چیزی را برای امامزاده ای نذر کند.
مسأله 2673 ) گوسفندی را که برای صدقه، یا برای یکی از امامان نذر کرده اند، اگر پیش از آن که به مصرف نذر برسد شیر بدهد، یا بچه بیاورد، مال کسی است که آن را نذر کرده ولی پشم گوسفند و مقداری که چاق می شود، جزء نذر است.
مسأله 2674 ) هرگاه نذر کند که اگر مریض او خوب شود، یا مسافر او بیاید، عملی را انجام دهد، چنانچه معلوم شود پیش از نذر کردن مریض خوب شده، یا مسافر آمده است، عمل کردن به نذر لازم نیست.
مسأله 2675 ) اگر پدر یا مادر نذر کند که دختر خود را به سید شوهر دهد، پس از آن که دختر به حد تکلیف رسید، اختیار با خود اوست و نذر آنان اعتبار ندارد.
مسأله 2676 ) هرگاه با خدا عهد کند که اگر به حاجت شرعی خود برسد، کار خیری را انجام دهد، پس از آن که حاجتش برآورده شد، باید آن کار را انجام دهد، نیز اگر بدون آن که حاجتی داشته باشد، عهد کند که عمل خیری را انجام دهد، آن عمل بر او واجب می شود.
مسأله 2677 ) در عهد هم مثل نذر باید صیغه خوانده شود، نیز کاری را که عهد می کند انجام دهد، باید عبادت باشد مثل نماز واجب و مستحب، یا کاری باشد که انجام آن بهتر از ترکش باشد.
مسأله 2678 ) اگر به عهد خود عمل نکند، باید کفّاره بدهد، یعنی شصت فقیر را سیر کند یا دو ماه روزه بگیرد.