حضرت آیت الله حاج میرزا یدالله دوزدوزانی تبریزی
مرجع تقلید شیعه
احکام شیر دادن
اشاره
مسأله 2473 ) اگر زنی بچه ای را با شرایطی که در مسأله «2483» گفته خواهد شد، شیر دهد، کودک به این عدّه مَحرم می شود:
اوّل- خود زن و وی را مادر رضاعی می گویند.
دوم- شوهر زن که شیر مال اوست و او را پدر رضاعی می گویند.
سوم- پدر و مادر آن زن هر چه بالا روند، اگرچه پدر و مادر رضاعی او باشند.
چهارم- بچه هایی که از آن زن به دنیا آمده، یا به دنیا می آیند.
پنجم- بچه های اولاد آن زن هرچه پایین روند، چه از اولاد او به دنیا آمده، یا اولاد او بچه ها را شیر داده باشند،
ششم- خواهر و برادر آن زن اگرچه رضاعی باشند یعنی به واسطه شیر خوردن، با آن زن خواهر و برادر شده باشند.
هفتم- عمو و عمّه زن اگرچه رضاعی باشند.
هشتم- دایی و خاله زن اگرچه رضاعی باشند.
نهم- اولاد شوهر زن که شیر مال آن شوهر است، هرچه پایین روند، اگرچه اولاد رضاعی او باشند.
دهم- پدر و مادر شوهر آن زن که شیر مال آن شوهر است، هرچه بالا روند.
یازدهم- خواهر و برادر شوهری که شیر مال اوست اگرچه خواهر و برادر رضاعی او باشند.
دوازدهم- عمو و عمّه و دایی و خاله شوهری که شیر مال اوست هرچه بالا روند، اگرچه رضاعی باشند، نیز عده دیگری که در مسائل بعد گفته می شود، به واسطه شیر دادن محرم می شوند.
مسأله 2474 ) اگر زنی بچه ای را با شرایطی که در مسأله «2483» گفته می شود شیر دهد، پدر بچه نمی تواند با دخترهایی که از آن زن به دنیا آمده اند، ازدواج کند، نیز نمی تواند دخترهای شوهری را که شیر مال اوست، اگرچه دخترهای رضاعی او باشند
برای خود عقد نماید ولی جایز است با دخترهای رضاعی آن زن ازدواج کند، اگرچه احتیاط مستحب آن است که با آنان ازدواج نکند و نگاه محرمانه (یعنی نگاهی که انسان می تواند به محرم های خود کند) به آنان ننماید.
مسأله 2475 ) اگر زنی بچه ای را با شرایطی که در مسأله «2483» گفته می شود شیر دهد، شوهر آن زن که صاحب شیر است، به خواهرهای بچه محرم نمی شود ولی احتیاط مستحب آن است که با آنان ازدواج ننماید، نیز خویشان شوهر به خواهر و برادر بچه محرم نمی شوند.
مسأله 2476 ) اگر زنی بچه ای را شیر دهد، به برادرهای بچه محرم نمی شود، نیز خویشان زن به برادر و خواهر بچه ای که شیر خورده، محرم نمی شوند.
مسأله 2477 ) اگر انسان با زنی که دختری را شیر کامل داده ازدواج کند و با وی نزدیکی نماید، دیگر نمی تواند دختر را برای خود عقد کند.
مسأله 2478 ) اگر انسان با دختری ازدواج کند، دیگر نمی تواند با زنی که دختر را شیر کامل داده، ازدواج نماید.
مسأله 2479 ) انسان نمی تواند با دختری که مادر یا مادربزرگ انسان او را شیر کامل داده ازدواج کند، نیز اگر زن پدر انسان از شیر پدر او دختری را شیر داده باشد، انسان نمی تواند با دختر ازدواج نماید. چنانچه دختر شیرخواری را برای خود عقد کند، سپس مادر، یا مادربزرگ، یا زن پدر او دختر را شیر دهد، عقد باطل می شود.
مسأله 2480 ) با دختری که خواهر یا زن برادر انسان با شیر برادر او را شیر کامل داده، نمی شود ازدواج کرد، همچنین است اگر خواهرزاده، یا برادرزاده، یا نوه خواهر، یا نوه برادر انسان آن دختر را شیر داده باشد.
مسأله 2481 ) اگر زنی بچه دختر خود را شیر دهد، با شرایطی که بعداً ذکر می شود، دختر به شوهر خود حرام می شود. همچنین است اگر بچه ای را که شوهر دخترش از زن دیگر دارد شیر دهد ولی اگر بچه پسر خود را شیر دهد، زن پسرش که مادر آن طفل شیرخوار است، بر شوهر خود حرام نمی شود.
مسأله 2482 ) اگر زن پدر (نامادری) دختری، بچه شوهر آن دختر را شیر دهد بنابرآنچه در مسأله «2474» گذشت، دختر به شوهر خود حرام می شود، چه بچه از همان دختر یا از زن دیگر شوهر او باشد.
شرائط شیر دادنی که علّت محرم شدن است
مسأله 2483 ) شیر دادنی که علت محرم شدن است، هشت شرط دارد:
اوّل- بچه شیر زن زنده را بخورد، پس اگر از پستان زنی که مرده است شیر بخورد، فایده ندارد.
دوم- شیر آن زن از حرام نباشد، پس اگر شیر بچه ای را که از زنا به دنیا آمده به بچه دیگر بدهند، به واسطه آن شیر، بچه به کسی محرم نمی شود.
سوم- بچه شیر را از پستان بمکد، پس اگر شیر را در گلوی او بریزند، اثری ندارد.
چهارم- شیر، خالص باشد و با چیز دیگر مخلوط نباشد.
پنجم- شیر از یک شوهر باشد. پس اگر زن شیردهی را طلاق دهند، سپس شوهر دیگری کند و از او آبستن شود و تا موقع زاییدن، شیری که از شوهر اوّل داشته باقی باشد و مثلاً هشت دفعه پیش از زاییدن از شیر شوهر اوّل و هفت دفعه پس از زاییدن از شیر شوهر دوم به بچه ای بدهد، بچه به کسی محرم نمی شود.
ششم- بچه به واسطه بیماری شیر را قی نکند. اگر قی کند، بنابراحتیاط واجب کسانی که به واسطه شیر خوردن به بچه محرم می شوند، باید با او ازدواج نکنند و نگاه محرمانه هم به او ننمایند.
هفتم- پانزده مرتبه یا یک شبانه روز به طوری که در مسأله بعد گفته می شود، شیر سیر بخورد، یا مقداری شیر به او بدهند که بگویند از آن شیر استخوانش محکم شده و گوشت بر بدنش روییده، بلکه اگر ده مرتبه هم به او شیر دهند، احتیاط مستحب آن است کسانی که به واسطه شیر خوردن با او محرم می شوند، با او ازدواج نکنند و نگاه محرمانه هم به او ننمایند.
هشتم- دو سال بچه تمام نشده باشد. اگر پس از تمام شدن دو سال، او را شیر دهند، به کسی محرم نمی شود، بلکه اگر مثلاً پیش از تمام شدن دو سال چهارده مرتبه و پس
از آن، یک مرتبه شیر بخورد، به کسی محرم نمی شود. ولی چنانچه از موقع زاییدن زن شیرده بیش تر از دو سال گذشته و شیر او باقی باشد و بچه ای را شیر دهد، کودک به کسانی که گفته شد، محرم می شود.
مسأله 2484 ) از مسأله قبل روشن شد، مقدار شیری که موجب محرم شدن است سه معیار دارد:
1- به حدی باشد که عرفاً موجب روئیدن گوشت و محکم شدن استخوان باشد، و شرط آن این است که مستند به شیر باشد و غذایی با آن نباشد، ولی غذای کم که مؤثر نیست ضرر ندارد، و اگر از دو زن شیر بخورد، اگر طوری باشد که مقداری از روئیدن گوشت و محکم شدن استخوان مستند به این، و مقداری مستند به آن باشد، هر دو مادر رضاعی خواهند بود، و اگر به هر دو با هم مستند باشد موجب حرمت نخواهد شد.
2- محاسبه زمانی، و شرط آن این است که بچه در بین یک شبانه روز غذا یا شیر کس دیگر را نخورد، ولی اگر آب یا دارو، یا غذا بخورد که نگویند در بین غذا خورده اشکال ندارد، و باید در طول شبانه روز مرتب در موقع احتیاج، یا تمایل شیر خورده باشد و از او دریغ نشده باشد، بلکه - بنا براحتیاط واجب - باید اوّل شبانه روز را وقتی حساب کنند که بچه گرسنه باشد و آخر آن وقتی که سیر باشد.
3 - محاسبه عددی، و شرط آن این است که پانزده مرتبه را از شیر یک زن بخورد و در بین پانزده مرتبه شیر کس دیگر را نخورد، ولی خوردن غذا در میان آنها ضرر ندارد و فاصله زمانی میان پانزده بار نیز ضرری ندارد، و باید در هر دفعه شیر کامل بخورد به این معنی که گرسنه باشد و تا سیر شدن کامل بدون فاصله شیر بخورد، ولی اگر در بین شیر خوردن نفس تازه کند، یا کمی صبر کند که از ابتدای پستان در دهان گرفتن، تا زمان سیر شدن یک دفعه حساب شود، اشکال ندارد.
مسأله 2485 ) اگر زن از شیر شوهر خود بچه ای را شیر دهد، بعد شوهر دیگر کند و از شیر آن شوهر هم بچه دیگر را شیر دهد، آن دو بچه به یکدیگر محرم نمی شوند، اگرچه بهتر است با هم ازدواج نکنند و نگاه محرمانه به یکدیگر ننمایند.
مسأله 2486 ) اگر زن از شیر یک شوهر چندین بچه را شیر دهد، همه آنان به یکدیگر و به شوهر و به زنی که آنان را شیر داده، محرم می شوند.
مسأله 2487 ) اگر کسی چند زن داشته باشد و هرکدام با شرایطی که گفتیم بچه ای را شیر دهند، همه بچه ها به یکدیگر و به آن مرد و به همه آن زن ها محرم می شوند.
مسأله 2488 ) اگر کسی دو زن شیرده داشته باشد و یکی از آنان بچه ای را مثلاً هشت مرتبه و دیگری را هفت مرتبه شیر بدهد، بچه به کسی محرم نمی شود.
مسأله 2489 ) اگر زنی از شیر یک شوهر، پسر و دختری را شیر کامل بدهد، خواهر و برادر آن دختر به خواهر و برادر آن پسر و خود آن پسر محرم نمی شوند.
مسأله 2490 ) انسان نمی تواند بدون اذن زن خود، با زن هایی که به واسطه شیر خوردن، خواهرزاده یا برادرزاده زن او شده اند، ازدواج کند، نیز اگر با پسری لواط کند، احتیاط واجب آن است که دختر و خواهر و مادر و مادربزرگ آن پسر را که رضاعی هستند، یعنی به واسطه شیر خوردن، دختر و خواهر و مادر او شده اند، برای خود عقد نکند.
مسأله 2491 ) زنی که برادر انسان را شیر داده، به انسان محرم نمی شود، اگرچه احتیاط مستحب آن است که با او ازدواج نکند.
مسأله 2492 ) انسان نمی تواند با دو خواهر، اگرچه رضاعی باشند، یعنی به سبب شیر خوردن، خواهر یکدیگر شده باشند، ازدواج کند. چنانچه دو زن را عقد کند و سپس بفهمد خواهر بوده اند، در صورتی که عقد آنان در یک وقت بوده، هر دو باطل است. اگر در یک وقت نبوده، عقد اوّلی صحیح و عقد دومی باطل می باشد.
مسأله 2493 ) اگر زن از شیر شوهر خود کسانی را که بعداً گفته می شود، شیر دهد شوهرش بر او حرام نمی شود، اگرچه بهتر آن است که احتیاط کنند:
اوّل- برادر و خواهر خود. دوم- عمو و عمّه و دایی و خاله. سوم- اولاد عمو و اولاد دایی. چهارم- برادرزاده خود. پنجم- برادر شوهر، یا خواهرشوهر. ششم- خواهرزاده خود یا خواهرزاده شوهر. هفتم- عمو و عمّه و دایی و خاله شوهر. هشتم- نوه زن دیگر شوهر خود.
مسأله 2494 ) اگر کسی دختر عمه یا دختر خاله انسان را شیر دهد، به شخص محرم نمی شود ولی احتیاط مستحب آن است که از ازدواج با او خودداری نماید.
مسأله 2495 ) مردی که دو زن دارد، اگر یکی از آن دو، فرزند عموی زن دیگر را شیر دهد، زنی که فرزند عموی او شیر خورده، به شوهر خود حرام نمی شود.
آداب شیر دادن
مسأله 2496 ) برای شیر دادن بچه بهتر از هرکس مادر اوست. سزاوار است که مادر برای شیر دادن از شوهر خود مزد نگیرد اما خوب است که شوهر مزد بدهد. اگر مادر بخواهد بیش تر از دایه مزد بگیرد، شوهر می تواند بچه را از او گرفته و به دایه بدهد.
مسأله 2497 ) مستحب است دایه ای که برای طفل می گیرند، دوازده امامی و دارای عقل و خوش عفّت و صورت باشد. مکروه است کم عقل، یا غیر دوازده امامی یا زشت، یا بد اخلاق، یا زنازاده باشد. نیز مکروه است دایه ای بگیرند که بچه ای دارد که از زنا به دنیا آمده باشد.
مسائل متفرّقه شیر دادن
مسأله 2498 ) مستحب است نگذارند زن ها هر بچه ای را شیر بدهند، زیرا ممکن است فراموش شود که به چه کسانی شیر داده اند و بعدا دو نفر محرم با یکدیگر ازدواج نمایند.
مسأله 2499 ) کسانی که به واسطه شیر خوردن، خویشی پیدا می کنند، مستحب است یکدیگر را احترام نمایند، ولی از یکدیگر ارث نمی برند و حق های خویشی که انسان با خویشان خود دارد، برای آنان نیست.
مسأله 2500 ) در صورتی که ممکن باشد، مستحب است بچه را دو سال تمام شیر بدهند.
مسأله 2501 ) اگر به دلیل شیر دادن، حق شوهر از بین نرود، زن می تواند بدون اجازه شوهر، بچه کس دیگر را شیر دهد، ولی جایز نیست بچه ای را شیر دهد که به واسطه شیر دادن به بچه به شوهر خود حرام شود، مثلاً اگر شوهر او دختر شیرخواری را برای خود عقد کرده باشد، زن نباید دختر را شیر دهد، چون اگر وی را شیر دهد، مادرزن شوهر می شود و بر او حرام می گردد.
مسأله 2502 ) اگر کسی بخواهد زن برادرش به او محرم شود، بعضی گفته اند: «باید دختر شیرخواری را مثلاً دو روزه برای خود صیغه کند و در آن دو روز با شرایطی که در مسأله 2483 گفته شد زن برادرش آن دختر را شیر دهد»، ولی این حکم اشکال دارد و در مسأله «2438» بیان گردید.
مسأله 2503 ) اگر مرد پیش از آن که زنی را برای خود عقد کند، بگوید به واسطه شیر خوردن، آن زن بر او حرام شده، مثلاً بگوید شیر مادر او را خورده، چنانچه تصدیق او ممکن باشد، نمی تواند با آن زن ازدواج کند. اگر پس از عقد بگوید و خود زن هم حرف او را قبول نماید، عقد باطل است. پس اگر مرد با او نزدیکی نکرده، یا نزدیکی کرده باشد، ولی در وقت آمیزش، زن بداند بر آن مرد حرام است، مهر ندارد. اگر پس از نزدیکی بفهمد بر آن مرد حرام بوده، شوهر باید مهر او را مطابق زن هایی که مثل او هستند، بدهد.
مسأله 2504 ) اگر زن پیش از عقد بگوید به واسطه شیر خوردن بر مردی حرام شده، چنانچه تصدیق او ممکن باشد، نمی تواند با آن مرد ازدواج کند. اگر پس از عقد بگوید، مثل صورتی است که مرد پس از عقد بگوید که زن بر او حرام است و حکم آن در مسأله پیش گفته شد.
مسأله 2505 ) شیر دادنی که علت محرم شدن است، به دو چیز ثابت می شود:
اوّل- خبر دادن عده ای که انسان از گفته آنان یقین پیدا کند.
دوم- شهادت دو مرد عادل یا چهار زن که عادل باشند، ولی باید وضع شیر دادن را هم بگویند، مثلاً بگویند ما دیده ایم که فلان بچه بیست و چهار ساعت از پستان فلان زن شیر خورده و چیزی هم در بین نخورده، همچنین سایر شرط ها را که در مسأله «2483» گفته شد، شرح دهند.
مسأله 2506 ) اگر شک کنند بچه به مقداری که علت محرم شدن است، شیر خورده، یا گمان داشته باشند که به آن مقدار شیر خورده، بچه به کسی محرم نمی شود ولی بهتر آن است که احتیاط کنند.