حضرت آیت الله حاج میرزا یدالله دوزدوزانی تبریزی
مرجع تقلید شیعه
احکام اعتکاف
اعتکاف از عبادات است، واعتکاف شرعاً آن است که در مسجد به قصد قربت درنگ واقامت کند و احتیاط مستحب آن است که اقامت به قصد انجام عبادتی - مانند نماز- باشد، وبرای آن وقت معیّنی نیست، و در هر زمانی که روزه صحیح است، اعتکاف هم صحیح است. افضل اوقات، اعتکاف ماه رمضان و بهتر دهه ی آخر آن است.
مسأله 2823 ) در اعتکاف اموری معتبر است:
اوّل: اعتکاف کننده عاقل باشد، و اعتکاف بچّه ممیّز صحیح است.
دوم: قصد قربت به گونه ای که در وضو گذشت.
سوم: روزه، پس کسی که روزه او باطل است - مانند مسافری که قصد اقامه ده روز ندارد- نمی تواند اعتکاف کند.
چهارم: در مسجد الحرام، یا مسجد النّبی9، یا مسجد کوفه، یا مسجد بصره، یا مسجد جامع باشد. نه در مسجدی که مخصوص قبیله یا اهل محل است.
پنجم: با اذن کسی که اذن او معتبراست، باشد، پس اعتکاف زن، بدون اذن شوهر، در صورتی که منافی با حقّ شوهر باشد، صحیح نیست. البته اذن بیرون رفتن از خانه لازم است و اگر بدون اجازه باشد اعتکاف باطل می شود.
ششم: مدّت سه روز ودو شب وسطِ آن سه روز ، در مسجدی که در آن اعتکاف کرده است، بماند، و جز برای اموری که ضرورت دارد، از مسجد بیرون نرود، و می تواند برای عیادت مریض و تشییع جنازه و تجهیز میّت - مانند غسل ونماز ودفن میّت - از مسجد بیرون برود.
و در مواردی که جایز است از مسجد بیرون رود، بیشتر از زمانی که برای انجام آن امر لازم است، خارج مسجد نماند، وبنا بر احتیاط واجب، از نزدیکترین راه به مسجد برگردد، و در بیرون مسجد ننشیند، و اگر اضطرار به نشستن پیدا کرد، بهتر است در صورت امکان در سایه ننشیند.
مسأله 2824 ) پس از شروع در اعتکاف، در صورتی که آن اعتکاف واجب معیّن - مثل آن که نذر کرده باشد در زمان معیّنی اعتکاف نماید - نباشد، تا دو روز نگذشته باشد، می تواند از اعتکاف رجوع کند و آن را به هم بزند، ولی اگر هنگام نیّت شرط کرده باشد که اگر برایش اتّفاقی بیفتد، بتواند رجوع کند، بعد از گذشت دو روز هم می تواند رجوع نماید.
مسأله 2825 ) کسی که اعتکاف می کند باید از اموری اجتناب نماید، وارتکاب آن ها اعتکاف را باطل می کند:
1) آمیزش (جماع) و استمناء و بنابر احتیاط واجب از مباشرت زن به لمس و بوسیدن به شهوت اجتناب کند.
2) بوی خوش.
3) خرید وفروش، که اعتکاف را باطل می کند، ولی معامله باطل نمی شود، و بنا بر احتیاط واجب از هر تجارتی- هر چند به مصالحه و مضاربه و اجاره و مانند این ها - اجتناب کند، و اگر به خرید یا فروش چیزی اضطرار پیدا کند، و نتواند وکیل بگیرد، جایز است.
4) ممارات - مجادله کردن - به قصد غالب شدن و اظهار فضل، بر هر امری چه از امور دینی باشد یا از امور دنیوی.
مسأله 2826 ) اگر در حال اعتکاف واجب، عمداً جماع کند - چه در روز باشد یا شب - کفّاره بر او واجب می شود، و کفّاره اش بنابراحتیاط مرتباً این است که دو ماه پشت سر هم روزه بگیرد و شصت مسکین را اطعام نماید.
و در ارتکابِ غیر جماع - از اموری که باید از آن ها اجتناب نماید - کفاره واجب نیست.
مسأله 2827 ) اگر اعتکاف کننده، یکی از مبطلات اعتکاف غیر از آمیزش را سهواً انجام دهد، اعتکافش باطل نمی شود.
مسأله 2828 ) اگر اعتکاف را به یکی از اموری که ذکر شد باطل کند، در صورتی که اعتکاف واجب غیر معیّن باشد - مثل آن که اعتکاف را، بدون آن که در وقت معیّنی باشد، نذر کند - باید دوباره به جا آورد، و در صورتی که واجب معیّن باشد
- مثل آن که در وقت معیّنی اعتکاف را نذر کند - یا اعتکاف مستحبّ باشد و انجام آن مبطل بعد از دو روز باشد، بنا بر احتیاط واجب، اعتکاف را قضا کند، واگر در اعتکاف مستحبّ قبل از دو روز باشد، قضا ندارد.
مسأله 2829 ) عدول از اعتکاف به اعتکاف دیگر جایز نیست، چه هر دو واجب باشند - مثل آنکه یکی را به نذر و دیگری را به قسم بر خود واجب کرده باشد - یا هر دو مستحبّ باشند، یا یکی واجب ودیگری مستحب باشد، یا یکی برای خود ودیگری به نیابت یا اجاره برای غیر باشد، یا هر دو به نیابت از غیر باشد.
مسأله 2830 ) اگر اعتکاف کننده بر فرش غصبی بنشیند، معصیت کرده است، و اعتکاف باطل نمی شود، ولی اگر کسی به مکانی سبقت کرده و جا گرفته باشد، و اعتکاف کننده، آن مکان را از او بدون رضایت بگیرد، اعتکافش در آن مکان بنابراحتیاط باطل است.
مسأله 2831 ) اگر بر اعتکاف کننده غسل واجب شود ، در صورتی که غسل کردن در مسجد مانعی نداشته باشد - مانند غسل مسّ میّت - جایز نیست از مسجد خارج شود، ودر صورتی که مانع داشته باشد - مثل غسل جنابت که مستلزم ماندن در مسجد با جنابت است - باید خارج شود، وگرنه اعتکاف او باطل می شود.