آیت الله حاج شیخ محمد رحمتی
مرجع تقلید شیعه
احکام ضامن شدن
مسأله2429_ اگر کسی بخواهد ضامن شود که بدهی دیگری را بدهد، ضامن شدن او در صورتی صحیح است که به هر لفظی اگرچه عربی نباشد یا به عملی به طلب کار بفهماند که من ضامن شده ام طلب تو را بدهم و طلب کار هم رضایت خود را بفهماند، و راضی بودن بدهکار شرط نیست.
مسأله2430_ ضامن و طلب کار باید مکلف و عاقل باشند و کسی هم آنها را مجبور نکرده باشد و نیز باید سفیه نباشند، و طلب کار باید سفیه و مفلس نباشد، و اگر ضامن مفلس باشد مانعی ندارد، ولی این شرط ها در بدهکار نیست. مثلاً اگر کسی ضامن شود که بدهی بچه یا دیوانه یا سفیه را بدهد صحیح است. و هم چنین ضامن شدن مملوک (غلام، کنیز) به اذن مالک خود صحیح است و بدون اذن، بر عهده خود او است که بعد از آزاد شدن بپردازد.
مسأله2431_ هرگاه کسی که ضمانت می نماید چنین بگوید اگر بدهکار قرض تو را نداد من می دهم، به این معنی که بالفعل عهده دار قرض شود که در صورت ندادن بدهکار، از عهده برآید، بعید نیست ضمان صحیح باشد، و طلب کار در صورت ندادن بدهکار، بتواند از ضامن مطالبه نماید؛ ولی خالی از بحث نیست.
مسأله2432_ اگر کسی بخواهد از دیگری قرض کند و شخص به قرض دهنده بگوید که من ضامن قرض هستم، بعید نیست در صورتی که قرض گیرنده اداء نکند طلبکار بتواند از ضامن مطالبه کند.
مسأله2433_ در صورتی کسی می تواند ضامن شود که طلب کار و بدهکار و جنس بدهی همه در واقع و نفس الامر معیّن باشد. پس اگر دو نفر از کسی طلب کار باشند و انسان بگوید من ضامن هستم که طلب یکی از شماها را بدهم، چون معین نکرده طلب کدام را می دهم، ضامن شدن او باطل است. و نیز اگر کسی از دو نفر طلب دارد و شخصی بگوید من ضامن هستم بدهی یکی از دو نفر را بپردازم چون معین نکرده، ضمان او باطل می باشد و هم چنین اگر کسی از دیگری مثلاً ده من گندم و ده تومان پول طلب کار باشد و شخصی بگوید من ضامن یکی از دو طلب تو هستم و معین نکند که ضامن گندم است، یا ضامن پول، صحیح نیست.
مسأله2434_ اگر طلب کار طلب خود را به ضامن ببخشد، ضامن نمی تواند از بدهکار چیزی بگیرد و اگر مقداری از آن را ببخشد نمی تواند آن مقدار را مطالبه نماید.
مسأله2435_ اگر انسان ضامن شود که بدهی کسی را بدهد، نمی تواند از ضامن شدن خود برگردد.
مسأْله2436_ ضامن و طلب کار _ بنا بر احتیاط _ نمی توانند شرط کنند که هر وقت بخواهند ضامن بودن ضامن را به هم بزنند.
مسأله2437_ هرگاه انسان در موقع ضامن شدن بتواند طلب طلب کار را بدهد، اگرچه بعد فقیر شود، طلب کار نمی تواند ضامن بودن او را به هم زند و طلب خود را از بدهکار اول مطالبه نماید و همچنین است اگر در آن موقع نتواند طلب او را بدهد ولی طلب کار بداند و به ضامن شدن او راضی شود.
مسأله2438_ اگر در موقعی که ضامن می شود نتواند طلب طلب کار را بدهد و طلب کار چگونگی را نمی دانسته، مشهور آن است که می تواند ضامن بودن او را به هم بزند، ولی اشکال دارد. علی الخصوص در صورتی که ضامن پیش از اینکه طلب کار ملتفت شود قدرت پیدا کرده باشد.
مسأله2439_ اگر کسی بدون اجازهی بدهکار ضامن شود که بدهی او را بدهد، نمی تواند با پرداخت بدهی آنچه را پرداخته از بدهکار بگیرد.
مسأله2440_ اگر کسی با اجازهی بدهکار ضامن شود که بدهی او را بدهد، می تواند مقداری را که ضامن شده پس از پرداختن از او مطالبه نماید؛ ولی اگر به جای جنسی که بدهکار بوده جنس دیگری به طلب کار او بدهد، نمی تواند چیزی را که داده از او مطالبه نماید، مثلاً اگر ده من گندم بدهکار باشد و ضامن ده من برنج بدهد، نمی تواند برنج را از او مطالبه نماید، اما اگر خودش راضی شود که برنج بدهد اشکال ندارد.