آیت الله حاج شیخ محمد رحمتی
مرجع تقلید شیعه
احکام شیر دادن
اشاره
مسأله2583_ اگر زنی بچه ای را با شرائطی که در مسألهی «2593» گفته خواهد شد، شیر دهد، آن بچه به این عده محرم می شود:
«اول» خود زن و آن را مادر رضاعی می گویند.
«دوم» شوهر زن که شیر مال او است و او را پدر رضاعی می گویند.
«سوم» پدر و مادر آن زن، هرچه بالا روند، اگرچه پدر و مادر رضاعی او باشند.
«چهارم» بچه هایی که از آن زن به دنیا آمده اند یا بعد به دنیا می آیند.
«پنجم» بچه های اولاد آن زن هر چه پایین روند، چه از اولاد او به دنیا آمده چه اولاد او آن بچه ها را شیر داده باشند.
«ششم» خواهر و برادر آن زن اگرچه رضاعی باشند یعنی به سبب شیر خوردن با آن زن خواهر و برادر شده باشند.
«هفتم» عمو و عمهی آن زن اگرچه رضاعی باشند.
«هشتم» دایی و خالهی آن زن اگرچه رضاعی باشند.
«نهم» اولاد شوهر آن زن که شیر مال آن شوهر است هر چه پایین روند، اگرچه اولاد رضاعی باشند.
«دهم» پدر و مادر شوهر آن زن که شیر مال آن شوهر است، هرچه بالا روند.
«یازدهم» خواهر و برادر شوهری که شیر مال او است اگرچه خواهر و برادر رضاعی او باشند.
«دوازدهم» عمو و عمه و دایی و خالهی شوهری که شیر مال او است هرچه بالا روند، اگرچه رضاعی باشند و نیز عدّهی دیگری هم _ که در مسائل بعد گفته می شود _ به سبب شیر دادن محرم می شوند.
مسأله2584_ اگر زنی بچه ای را با شرائطی که در مسألهی «2593» گفته می شود شیر دهد، پدر آن بچه نمی تواند دخترهای آن زن را تزویج کند ولی جائز است دخترهای رضاعی آن زن را تزویج نماید اگرچه احتیاط مستحب است که آنان را تزویج نکند. و نیز نمی تواند دخترهای شوهری را که شیر مال او است اگرچه دخترهای رضاعی او باشند برای خود عقد نماید و در هر دو صورت چنانچه یکی از آنها فعلاً زن او باشد عقد او باطل می شود.
مسأله2585_ اگر زنی بچه ای را با شرائطی که در مسألهی «2593» گفته می شود شیر دهد، شوهر آن زن که صاحب شیر است به خواهرهای آن بچه محرم نمی شود ولی احتیاط مستحب است که آنان را تزویج ننماید و نیز خویشان شوهر به خواهر و برادر آن بچه محرم نمی شوند.
مسأله2586_ اگر زنی بچه ای را شیر دهد، به برادرهای آن بچه محرم نمی شود و نیز خویشان آن زن به برادر و خواهر بچه ای که شیر خورده محرم نمی شوند.
مسأله2587_ اگر مرد زنی که دختری را شیر کامل داده تزویج کند و با وی نزدیکی نماید، دیگر نمی تواند آن دختر را برای خود عقد کند.
مسأله2588_ اگر مرد دختری را تزویج کند، دیگر نمی تواند زنی که آن دختر را شیر کامل داده تزویج نماید.
مسأله2589_ مرد نمی تواند دختری را که مادر، یا مادر بزرگ او آن دختر را شیر کامل داده تزویج کند. و نیز اگر زن پدر مردی از شیر پدر او دختری را شیر داده باشد آن مرد نمی تواند آن دختر را تزویج نماید. و چنانچه دختر شیر خواری را برای خود عقد کند، بعد مادر، یا مادر بزرگ، یا زن پدر او آن دختر را شیر دهند، عقد باطل می شود.
مسأله2590_ مرد نمی تواند دختری که خواهر، یا زن برادرش او را شیر کامل داده تزویج کند. و همچنین است اگر خواهرزاده، یا برادرزاده، یا نوهی خواهر، یا نوهی برادر. آن دختر را شیر داده باشند.
مسأله2591_ اگر زنی بچهی دختر خود را شیر دهد، آن دختر به شوهر خود حرام می شود، ولی اگر زنی بچهی پسر خود را شیر دهد، زن پسرش که مادر آن طفل شیرخوار است بر شوهر خود حرام نمی شود.
مسأله2592_ اگر زن پدر دختری بچهی شوهر آن دختر را به شیر پدرش شیر دهد، آن دختر به شوهر خود حرام می شود، چه بچه از همان دختر چه از زن دیگر باشد.
شرائط شیر دادنی که علت محرم شدن است
مسأله2593_ شیر دادنی که علت محرم شدن است هشت شرط دارد:
«اول» بچه شیر زن زنده را بخورد، پس اگر پستان زنی که مرده است شیر بخورد فائده ندارد.
«دوم» شیر آن زن حرام نباشد، پس اگر بچه ای را که از زنا به دنیا آمده به بچه دیگر بدهند، به خوردن آن شیر، بچه به کسی محرم نمی شود.
«سوم» بچه شیر را از پستان بمکد، پس اگر شیر را در گلوی او بریزند فائده ای ندارد.
«چهارم» شیر خالص باشد و با چیز دیگر مخلوط نباشد.
«پنجم» شیر از یک شوهر باشد. پس اگر زن شیر دهی را طلاق دهند، بعد شوهر دیگری کند و از او آبستن شود و تا موقع زائیدن، شیری که از شوهر اول داشته باقی باشد و مثلاً هشت دفعه پیش از زائیدن از شیر شوهر اول و هفت دفعه بعد از زائیدن از شیر شوهر دوم به بچه ای بدهد، آن بچه به کسی محرم نمی شود.
«ششم» بچه به جهت مرض شیر را قی نکند و اگر قی کند، بنا بر احتیاط واجب کسانی که به سبب شیر خوردن به آن بچه محرم می شوند او را تزویج نکنند و نگاه محرمانه هم به او ننمایند.
«هفتم» پانزده مرتبه یک یا شبانه روز به طوری که در مسألهی بعد گفته می شود شیر سیر بخورد، یا مقداری شیر به او بدهند که از آن شیر استخوانش محکم شده و گوشت در بدنش روئیده باشد، بلکه اگر ده مرتبه هم به او شیر دهند، در صورتی که بین آن ده مرتبه هیچ فاصله حتی به طعام دادن نباشد احتیاطی که سزاوار ترک نیست آن است که کسانی که به سبب شیر خوردن او به او محرم می شوند، او را تزویج نکنند و نگاه محرمانه هم به او ننمایند.
«هشتم» دو سال بچه تمام نشده باشد و اگر بعد از تمام شدن دو سال او را شیر دهند به کسی محرم نمی شود. بلکه اگر مثلاً پیش از تمام شدن دو سال، هشت مرتبه و بعد از آن هفت مرتبه شیر بخورد به کسی محرم نمی شود، ولی چنانچه از موقع زائیدن زن شیرده بیشتر از دو سال گذشته باشد و شیر او باقی باشد و بچه ای را شیر دهد آن بچه به کسانی که گفته شد، محرم می شود.
مسأله2594_ باید بچه در بین یک شبانه روز غذا یا شیر کس دیگر را نخورد. ولی اگر کمی غذا بخورد که نگویند در بین، غذا خورده اشکال ندارد و نیز باید پانزده مرتبه را از شیر یک زن بخورد و در بین پانزده مرتبه شیر کس دیگر را نخورد و در هر بار بدون فاصله شیر بخورد. ولی اگر در بین شیر خوردن نفس تازه کند، یا کمی صبر کند که از زمانی که پستان در دهان می گیرد تا وقتی سیر می شود، یک بار حساب شود اشکال ندارد.
مسأله2595_ اگر زن از شیر شوهر خود بچه ای را شیر دهد، بعد شوهر دیگر کند و از شیر شوهر دوم بچهی دیگر را شیر دهد، آن دو بچه به یکدیگر محرم نمی شوند، اگرچه بهتر است که هم را تزویج نکنند.
مسأله2596_ اگر زن از شیر یک شوهر چندین بچه را شیر دهد، همهی آنان به یکدیگر و به شوهر و به زنی که آنان را شیر داده محرم می شوند.
مسأله2597_ اگر کسی چند زن داشته باشد و هر کدام آنان شرائطی که گفتیم بچه ای را شیر دهند، همهی آن بچه ها به یکدیگر و به آن مرد و به همهی آن زن ها محرم می شوند.
مسأله2598_ اگر کسی دو زن شیر ده دارد و یکی از آنان بچه ای را مثلاً هشت مرتبه و دیگری هفت مرتبه شیر بدهد آن بچه به کسی محرم نمی شود.
مسأله2599_ اگر زنی از شیر یک شوهر پسر و دختری را شیر کامل بدهد خواهر و برادر آن دختر به خواهر و برادر آن پسر محرم نمی شوند.
مسأله2600_ انسان نمی تواند بدون اذن زن خود، زن هایی را که به سبب شیر خوردن خواهرزاده یا برادرزادهی زن او شده اند تزویج کند. و نیز اگر با پسری لواط کند، نمی تواند دختر و خواهر و مادر و مادر بزرگ آن پسر را که رضاعی هستند یعنی به سبب شیر خوردن. دختر و خواهر و مادر او شده اند، برای خود عقد کند.
مسأله2601_ زنی که برادر انسان را شیر داده به انسان محرم نمی شود، اگرچه احتیاط مستحب است که او را تزویج نکند.
مسأله2602_ انسان نمی تواند دو خواهر را، اگرچه رضاعی باشند یعنی به واسطهی شیر خوردن، خواهر یکدیگر شده باشند با هم تزویج کند. و چنانچه دو زن را عقد کند و بعد دانست خواهر بوده اند، در صورتی که عقد آنان در یک وقت بوده عقد هر دو باطل است و اگر در یک وقت نبوده عقد «اولی» صحیح و عقد «دومی» باطل می باشد.
مسأله2603_ اگر زن از شیر شوهر خود کسانی را که بعداً گفته می شود شیر دهد، شوهرش بر او حرام نمی شود، اگرچه بهتر است که احتیاط کند: «اول» برادر و خواهر خود را. «دوم» عمو و عمه و دایی و خالهی خود را. «سوم» اولاد عمو و اولاد دایی خود را. «چهارم» برادرزادهی خود را. «پنجم» برادر شوهر، یا خواهر شوهر خود را. «ششم» خواهر زادهی خود، یا خواهرزادهی شوهرش را. «هفتم» عمو و عمه و دایی و خالهی شوهرش را. «هشتم» نوهی زن دیگر شوهر خود را.
مسأله2604_ اگر زنی دختر عمه یا دختر خالهی مردی را شیر دهد به او محرم نمی شود ولی احتیاط مستحب است که از تزویج با هم خودداری نمایند.
مسأله2605_ مردی که دو زن دارد، اگر یکی از آن دو زن فرزند عموی زن دیگر را شیر دهد، زنی که فرزند عموی او شیر خورده، به شوهر خود حرام نمی شود.
آداب شیر دادن
مسأله2606_ برای شیر دادن بچه بهتر از هر کس مادر اوست، و سزاوار است که مادر برای شیر دادن از شوهر خود مزد نگیرد، و خوب است که شوهر مزد بدهد. و اگر مادر بخواهر بیشتر از دایه مزد بگیرد، شوهر می تواند بچه را از او گرفته به دایه بدهد.
مسأله2607_ شایسته است دایه ای که برای طفل می گیرند، دوازده امامی باشد و مستحبّ است دارای عقل و عفت و صورت نیکو باشد و مکروه است کم عقل، یا بد صورت، یا بد اخلاق، یا زنازاده باشد. و نیز مکروه است دایه ای بگیرند که شیرش از بچه ای است که از زنا به دنیا آمده باشد. و اگر دایه یهودی یا نصرانی یا کافره دیگری باشد او را از خوردن شراب و مست کننده ها باز دارد و بچه را به منزل خود نبرد، و گرفتن دایه مجوسی در غیر مورد اضطرار کراهت دارد.
مسائل متفرقه شیر دادن
مسأله2608_ مستحب است از زن ها جلوگیری کنند که هر بچه ای را شیر ندهند، زیرا ممکن است فراموش شود به چه کسانی شیر داده اند و بعداً دو نفر محرم یکدیگر را تزویج کنند.
مسأله2609_ کسانی که به سبب شیر خوردن، خویشی پیدا می کنند شایسته است یکدیگر را احترام نمایند، ولی از یکدیگر ارث نمی برند و حق های خویشی که انسان با خویشان نسبی خود دارد برای آنان نیست.
مسأله2610_ در صورتی که ممکن باشد، مستحب است بچه را دو سال تمام شیر بدهند.
مسأله2611_ اگر به جهت شیر دادن، حق شوهر از بین نرود، زن می تواند بدون اجازهی شوهر، بچهی کس دیگر را شیر دهد، ولی جایز نیست بچه ای را شیر دهد که به سبب شیر دادن به آن بچه به شوهر خود حرام می شود، مثلاً اگر شوهر او دختر شیرخواری را برای خود عقد کرده باشد، زن نباید آن دختر را شیر دهد مگر به مقداری کمتر از آنچه در مسألهی «2593» ذکر شد. چون اگر آن دختر را شیر دهد، خودش مادر زن شوهرش می شود و بر او حرام می گردد.
مسأله2612_ اگر کسی بخواهد زن برادرش به او محرم شود، باید دختر شیر خواری را مثلاً مدتی که قابل استمتاع باشد برای خود صیغه کند و بعداً با شرایطی که در مسألهی «2593» گفته شد زن برادرش آن دختر را شیر دهد.
مسأله2613_ اگر مرد پیش از آنکه زنی را برای خود عقد کند، بگوید به جهت شیر خوردن آن زن بر او حرام شده، مثلاً بگوید شیر مادر او را خورده چنانچه تصدیق او ممکن باشد، نمی تواند آن زن را تزویج کند. و اگر بعد از عقد بگوید و خود زن هم حرف او را قبول نماید، عقد باطل است و چنانچه مرد با او نزدیکی نکرده یا نزدیکی کرده باشد ولی در وقت نزدیکی کردن، زن بداند بر آن مرد حرام است، مهر ندارد و اگر بعد از نزدیکی دانست مرد باید مهر او را مطابق زن هایی که مثل او هستند بدهد.
مسأله2614_ اگر زن پیش از عقد بگوید به سبب شیر خوردن به مردی حرام شده، چنانچه تصدیق او ممکن باشد، نمی تواند با آن مرد تزویج کند و اگر بعد از عقد بگوید، مثل صورتی است که مرد بعد از عقد بگوید زن بر او حرام است و حکم آن در مسأله ی پیش گفته شد.
مسأله2615_ شیر دادنی که علت محرم شدن است به دو چیز ثابت می شود:
«اول» خبر دادن عده ای که انسان از گفتهی آنان یقین پیدا کند.
«دوم» شهادت دو مرد عادل یا چهار زن که عادل باشند، و به احتمال قوی شهادت یک مرد و دو زن عادل نیز کافی است ولی باید شرائط شیر دادن را هم بگویند؛ مثلاً بگویند ما دیده ایم که فلان بچه بیست و چهار ساعت از پستان فلان زن شیر خورده و چیزی هم در بین نخورده و همچنین سایر شرط ها که در مسأله «2593» گفته شد شرح دهند.
مسأله2616_ اگر شک کنند به مقداری که علت محرم شدن است بچه شیر خورده یا نه، یا گمان داشته باشند که به آن مقدار شیر خورده بچه به کسی محرم نمی شود ولی بهتر است که احتیاط کنند.