آیت الله حاج شیخ محمد رحمتی
مرجع تقلید شیعه
احکام خوردنی ها و آشامیدنی ها
اشاره
مسأله2743_ خوردن گوشت مرغ خانگی و خروس و هر کبوتری و مرغابی و اقسام گنجشگ حلال است، و بلبل و سار و چکاوک از قسم گنجشک است، و شب پره و طاووس و جمیع انواع کلاغ و هر پرنده ای که مثل شاهین و عقاب و باز چنگال دارد. یا هنگام پرواز بال زدنش کمتر از صاف نگهداشتن بالش است حرام است و همچنین هر مرغی که چینه دان و سنگ دان و خارپشت پا ندارد مگر آنکه معلوم باشد که بال زدنش بیشتر از صاف نگهداشتن او است که در این صورت حلال باشد، و تخم هر پرنده در حلال و حرام بودن تابع خود پرنده است اگر حلال باشد، حلال وگرنه حرام است. و خوردن گوشت پرستو و هدهد مکروه است. و همچنین چند پرنده دیگر و از آنهاست قنبره (که بعضی آن را چلو گفته اند و به اصطلاح بعضی کلاه قودی گفته می شود) و هر درنده ای از حیوانات و هر حشره ای حرام است. و فیل و بوزینه و کرگدن نیز حرام است و زرافه (شتر گاو پلنگ) نیز بنا بر احتیاط واجب اگر اقوی نباشد حرام است.
مسأله2744_ اگر چیزی را که روح دارد از حیوان زنده جدا نمایند مثلاً دنبه یا مقداری گوشت از گوسفند زنده ببرند، نجس و حرام می باشد. و همچنین خوردن نجاسات حرام است و مردار حتی از حلال گوشت و شیر حیوان حرام گوشت نیز حرام است.
مسأله2745_ بعضی از اجزاء حیوانات حلال گوشت بی اشکال حرام و بعضی بنا بر احتیاط واجب حرام است و مجموع آن پانزده چیز است: 1_ خون. 2_ فضله. 3_ نری. 4_ فرج. 5_ جفت. 6_ بچه دان. 7_ غدّه که آن را دشول می گویند. 8_ تخم که آن را دنبلان می گویند. 9_ چیزی که در مغز کله است و به شکل نخود می باشد. 10_ مغز حرام که در میان تیرهی پشت است. 11_ پی که در دو طرف تیرهی پشت است. 12_ زهره دان. 13_ سپرز (طحال). 14_ بول دان (مثانه). 15_ حدقهی چشم (ظاهراً در پرندگان بعضی از اینها مثل خون و فضله و زهره دان وجود دارد نه همهی آنها.) همچنین خوردن قلوه و دو گوش دل کراهت دارد.
مسأله2746_ خوردن بول شتر برای درمان حلال است. و همچنین خوردن بول گاو و گوسفند. و در غیر آن صورت احتیاط لازم ترک است و همچنین خوردن و آشامیدن هر چیز پاک که طبع انسان از آن متنفّر بنا بر احتیاط (اگر اقوی نباشد).
مسأله2747_ خوردن خاک حرام است، و خوردن گل ارمنی برای معالجه اشکال ندارد و خوردن کمی به اندازهی نخود از تربت حضرت سید الشهداء علیه السلام برای استشفاء جائز است و بهتر این است که تربت را در مقداری از آب مثلاً حل نمایند که مستهلک شود و بعداً آن آب را بیاشامند.
مسأله2748_ فرو بردن آب بینی و خلط سینه که در دهن آمده حرام نیست و نیز فرو بردن غذایی که موقع خلال کردن، از لای دندان بیرون می آید اشکال ندارد.
مسأله2749_ خوردن چیزی که موجب مرگ می شود یا برای انسان ضرر کلی دارد حرام است.
مسأله2750_ خوردن گوشت اسب و قاطر و الاغ مکروه است، و اگر کسی آنها را وطی (نزدیکی) کند خود و نسلشان حرام می شوند و بول و سرگین آنها نجس می شود و باید آنها را از شهر بیرون ببرند و در جای دیگری بفروشند، و بر واطی لازم است قیمتش را به صاحبش بدهد و اگر با حیوان حلال گوشتی مانند گاو و گوسفند نزدیکی کنند، بول و سرگین آنها نجس می شود و خوردن گوشت و آشامیدن شیر آنها هم حرام است و همچنین است نسل آنها و باید فوری آن حیوان را بکشند و بسوزانند و کسی که با آن وطی کرده، پول آن را به صاحبش بدند.
مسأله2751_ بزغاله و برهی شیر خوار اگر از خوک به مقداری که گوشت و استخوانشان قوت بگیرد شیر بخورند خود و نسلشان حرام می شوند و در صورتی که مقدار شیر خوردن کمتر از آن باشد لازم است استبراء شوند و پس از آن حلال می گردند و استبراء آنها این است که هفت روز از پستان بز یا گوسفند شیر بخورند، و اگر حاجت به شیر نداشتند بنا بر احتیاط هفت روز علف بخورند، اگرچه کمتر از هفت روز بعید نیست کفایت کند. و حیوان نجاست خوار نیز خوردن گوشتش حرام است و چنانچه استبرائش نمایند حلال می شود و کیفیت استبراء آن در مسألهی «227» بیان شد.
مسأله2752_ آشامیدن انواع عرق و شراب حرام است و در بعضی از اخبار بزرگ ترین گناه شمرده شده است و اگر کسی آن را حلال بداند کافر است. از حضرت امام جعفر صادق (ع) روایت شده است که فرمودند: شراب ریشهی بدی ها و منشأ گناهان است و کسی که شراب می خورد، عقل خود را از دست می دهد و در آن موقع خدا را نمی شناسد و از هیچ گناهی باک ندارد و احترام هیچ کس را نگه نمی دارد، و حق خویشان نزدیک را رعایت نمی کند، و از زشتی های آشکار رو نمی گرداند، و روح ایمان و خداشناسی از بدن او بیرون می رود و روح ناقص خبیثی که از رحمت خدا دور است در او می ماند، و خدا و فرشتگان و پیغمبران و مؤمنین او را لعنت می کنند، و تا چهل روز نماز او قبول نمی شود و روز قیامت روی او سیاه است و زبان او از دهانش بیرون می آید و آب دهان او به سینه اش می ریزد و فریاد تشنگی او بلند است.
مسأله2753_ نشستن سر سفره ای که در آن عرق، شراب می خورند، اگر انسان یکی از آنان حساب شود حرام و چیز خوردن از آن سفره نیز حرام است.
مسأله2754_ بر هر مسلمان واجب است مسلمان دیگری را که نزدیک است از گرسنگی یا تشنگی بمیرد، نان و آب داده و او را از مرگ نجات دهد.
آداب غذا خوردن
مسأله2755_ آداب غذا خوردن چند چیز است:
«اول» هر دو دست را پیش از غذا بشوید.
«دوم» بعد از غذا دست خود را بشوید و با دستمال خشک کند.
«سوم» میزبان پیش از همه شروع به غذا خوردن کند و بعد از همه دست بکشد و پیش از غذا اول میزبان دست خود را بشوید، بعد کسی که طرف راست او نشسته و همین طور تا برسد به کسی که طرف چپ او نشسته، و بعد از غذا اول کسی که طرف چپ میزبان نشسته دست خود را بشوید و همین طور تا به میزبان برسد.
«چهارم» در اول غذا بسم الله بگوید ولی اگر سر یک سفره چند جور غذا باشد در وقت خوردن هر کدام آنها گفتن بسم الله مستحب است.
«پنجم» با دست راست غذا بخورد.
«ششم» با سه انگشت یا بیشتر غذا بخورد و با دو انگشت نخورد.
«هفتم» اگر چند نفر سر یک سفره نشسته اند هر کسی از غذای جلوی خودش بخورد.
«هشتم» لقمه را کوچک بردارد.
«نهم» سر سفره زیاد بنشیند و غذا خوردن را طول بدهد.
«دهم» غذا را خوب بجود.
«یازدهم» بعد از غذا خداوند عالم را حمد کند.
«دوازدهم» انگشت ها را بلیسد.
«سیزدهم» بعد از غذا خلال نماید ولی با چوب ریحان و انار و برگ درخت خرما خلال نکند و بعض روایات نهی از آس شده است.
«چهاردهم» آنچه بیرون سفره می ریزد جمع کند و بخورد. ولی اگر در بیابان غذا بخورد، مستحب است آنچه می ریزد، برای پرندگان و حیوانات بگذارد.
«پانزدهم» در اول روز و اول شب غذا بخورد و در بین روز و در بین شب غذا نخورد.
«شانزدهم» بعد از خوردن غذا به پشت بخوابد و پای راست را روی پای چپ بیندازد.
«هفدهم» در اول غذا و آخر آن نمک بخورد.
«هیجدهم» میوه را پیش از خوردن با آب بشوید.
«نوزدهم» کم نگاه کردن به صورت دیگران است.
«بیستم» بعد از گذاردن نان در سفره انتظار چیزی دیگر را نکشد.
چیزهائی که در غذا خوردن مذموم است
مسأله2756_ چند چیز در غذا خوردن مذموم است:
«اول» در حال سیری غذا خوردن. «دوم» پر خوردن و در خبر است که خداوند عالم بیشتر از هر چیز از شکم پر بدش می آید. «سوم» خوردن غذای داغ. «چهارم» فوت کردن به چیزی که می خورد یا می آشامد. «پنجم» بعد از گذاشتن نان در سفره، منتظر چیز دیگر شدن. «ششم» پاره کردن نان با کارد. «هفتم» گذاشتن نان زیر ظرف غذا. «هشتم» پاک کردن گوشتی که به استخوان چسبیده به طوری که چیزی در آن نماند. «نهم» پوست کندن میوه. «دهم» دور انداختن میوه پیش از آنکه کاملاً آن را بخورد.
آداب آشامیدن
مسأله2757_ آداب آشامیدن چند چیز است:
«اول» آب را به طور مکیدن بیاشامد. «دوم» در روز ایستاده بخورد. «سوم» پیش از آشامیدن آب بسم الله و بعد از آن الحمدلله بگوید. بلکه اگر در سه مرتبه بیاشامد و بعد از بار اول و دوم حمد خدای را کند موجب بهشت است. «چهارم» به سه نفس آب بیاشامد. «پنجم» از روی میل آب بیاشامد. «ششم» بعد از آشامیدن آب حضرت ابی عبدالله (ع) و اهل بیت ایشان(ع) را یاد کند و قاتلان آن حضرت را لعنت نماید.
چیزهائی که در آشامیدن مذموم است
مسأله2758_ زیاد آشامیدن آب و خصوصاً بعد از غذای چرب و در شب به حال ایستادن مذموم است. و نیز آشامیدن آب با دست چپ و همچنین از جای شکستهی کوزه و جائی که دستهی آن است مذموم است.