آیت الله حاج شیخ محمد رحمتی
مرجع تقلید شیعه
احکام مالی که انسان آن را پیدا می کند
مسأله2683_ مال گم شده را که از قسم حیوان نیست چنانچه انسان پیدا کند و نشانه ای نداشته باشد که به سبب آن صاحبش معلوم شود، و قیمت آن کمتر از یک درهم «6/12 نخود نقره سکه دار» نباشد احتیاط مستحب است از طرف صاحبش به فقرا صدقه بدهد و تملک نکند.
مسأله2684_ اگر مالی پیدا کند که قیمت آن از یک درهم کمتر است چنانچه صاحب آن معلوم باشد و انسان نداند راضی است، نمی تواند بدون اجازه او بر دارد و اگر صاحب آن معلوم نباشد، می تواند به قصد اینکه ملک خودش است بردارد، و واجب است بنا بر احتیاط هر وقت صاحبش پیدا شد، در صورتی که تلف نشده خود مال و در صورتی که تلف شده بنا بر احتیاطی که ترکش سزاوار نیست عوض آن را به او بدهد.
مسأله2685_ اگر چیزی را که پیدا کرده نشانه ای دارد که به سبب آن می تواند صاحبش را پیدا کند، اگرچه بداند صاحب آن سنی یا کافر است که اموالش محترم است، در صورتی که قیمت آن چیزی به مقدار یک درهم برسد باید از روزی که آن را پیدا کرده تا یک سال در محل اجتماع مردم اعلان کند.
مسأله2686_ اگر انسان خودش نخواهد اعلان کند، می تواند به کسی که اطمینان دارد بگوید که از طرف او اعلان نماید.
مسأله2687_ اگر یک سال اعلان کند و صاحب مال پیدا نشود در صورتی که آن مال را در غیر حرم مکه پیدا کرده، می تواند آن را برای خود بردارد، یا برای صاحبش نگهداری کند که هر وقت پیدا شد به او بدهد یا از طرف صاحبش به فقراء صدقه بدهد. و اگر آن مال را در حرم پیدا کرده، احتیاط واجب است که از جانب صاحبش تصدق بدهد و جواز نگهداری برای وی نیز خالی از قوت نیست.
مسأله2688_ اگر یک سال اعلان کرد و صاحب مال پیدا نشد و مال را برای صاحبش نگهداری کند و از بین برود، چنانچه در نگهداری آن کوتاهی نکرده و تعدّی یعنی زیاده روی هم ننموده ضامن نیست. ولی اگر برای خود برداشته باشد ضامن است. و اگر از طرف صاحبش صدقه داده باشد صاحبش مخیر است بین آنکه به صدقه راضی شده یا عوض مالش را مطالبه کند و ثواب صدقه برای تصدق کننده باشد.
مسأله2689_ کسی که مالی را پیدا کرده، اگر عمداً به دستوری که گفته شد اعلان نکند، گذشته از اینکه معصیت کرده، باز هم واجب است اعلان کند.
مسأله2690_ اگر دیوانه یا بچهی نابالغ چیزی پیدا کند ولیّ او می تواند اعلان نماید. و پس از آن برای او تملک و یا از طرف صاحبش تصدق دهد.
مسأله2691_ اگر در بین سالی که اعلان می کند، از پیدا شدن صاحب مال ناامید شود و بخواهد آن را صدقه بدهد یا تملک نماید اشکال دارد.
مسأله2692_ اگر در بین سالی که اعلان می کند مال از بین برود، چنانچه در نگهداری آن کوتاهی کرده یا تعدّی یعنی زیاده روی کرده باشد باید عوض آن را به صاحبش بدهد. وگرنه چیزی بر او واجب نیست.
مسأله2693_ اگر مالی را که نشانه دارد و قمیت آن به یک درهم می رسد در جائی پیدا کند که معلوم است با اعلان، صاحب آن پیدا نمی شود، می تواند از روز اول آن را از طرف صاحبش به فقراء صدقه بدهد و لازم نیست صبر نماید تا سال تمام شود.
مسأله2694_ اگر چیزی را پیدا کند و به خیال اینکه مال خود او است بردارد، بعد بداند مال خودش نبوده، باید یک سال اعلان نماید.
مسأله2695_ لازم نیست موقع اعلان، جنس چیزی را که پیدا کرده بگوید بلکه همین قدر که بگوید چیزی پیدا کرده ام کافی است.
مسأله2696_ اگر کسی چیزی را پیدا کند و دیگری بگوید مال من است و نشانه های آن را بگوید، در صورتی باید به او بدهد که اطمینان داشته باشد مال او است و لازم نیست نشانه هایی را که بیشتر اوقات صاحب مال هم ملتفت آنها نیست بگوید.
مسأله2697_ اگر قیمت چیزی را که پیدا کرده، به یک درهم برسد چنانچه اعلان نکند و در مسجد، یا جای دیگری که محل اجتماع مردم است بگذارد و آن چیز از بین برود، یا دیگری آن را بر دارد، کسی که آن را پیدا کرده ضامن است.
مسأله2698_ هرگاه چیزی را پیدا کند که اگر بماند فاسد می شود، باید بنا بر احتیاط مستحب با اجازهی حاکم شرع، یا وکیل او قیمت آن را معین کند و بفروشد یا خود تصرف کند و پولش را نگهدارد و اگر صاحب آن پیدا نشد از طرف او صدقه بدهد.
مسأله2699_ اگر چیزی را که پیدا کرده موقع وضو گرفتن و نماز خوانده همراه او باشد، در صورتی که قصدش این باشد که صاحب آن را پیدا کند بی شبهه اشکال ندارد والاّ حکم مغصوب را دارد.
مسأله2700_ اگر کفش شخصی را ببرند و کفش دیگری به جای آن بگذارند چنانچه بداند کفش که مانده مال کسی است که کفش را برده و راضی است که کفشش را عوض کفشی که برده است بردارد، می تواند به جای کفش خودش بردارد. و همچنین است اگر بداند که کفش او را به ناحق و ظلم برده است ولی در این فرض باید قیمت آن از کفش خودش بیشتر نباشد والاّ حکم مجهول المالک نسبت به زیادی قیمت جاری است، و در غیر این دو صورت حکم مجهول المالک بر آن کفش جاری خواهد بود.
مسأله2701_ اگر مالی که در دست انسان است مجهول المالک «صاحب آن نامعلوم» باشد و گمشده بر آن مال صدق نکند، لازم است صاحب آن را جستجو کند، و پس از مأیوس شدن از پیدا شدن صاحبش آن را به فقراء صدقه بدهد و احوط این است که با اجازه ی حاکم شرع تصدق کند، و اگر بعداً صاحبش پیدا شود ضمانی ندارد.