آیت الله حاج شیخ محمد رحمتی
مرجع تقلید شیعه
احکام تشریح و تلقیح و نماز در مسافرت هوایی
اشاره
مسأله2962_ تشریح بدن مرده مسلمان (زن یا مرد، کوچک یا بزرگ، حتی دیوانهی مسلمان) جائز نیست. و در صورت ارتکاب خواه عمدی باشد یا از روی فراموشی و اشتباه دیه (خون بها) دارد که در جای خود مقدار آن مشخص شده.
مسأله2963_ تشریح بدن مرده کافر جائز است (مگر در صورتی که پیمانی بین مسلمانان و کفار منعقد شده و ترک این قبیل کارها در آن قرار داده شده باشد).
مسأله2964_ برای حفظ جان و سلامتی مسلمان می توان از بدن مردهی کافر استفاده کرد و عضوی از اعضای او را به مسلمان پیوند زد، و تشریح بدن مردهی مسلمان و استفاده از اعضای او برای این منظور حرام است، مگر درموردی که حفظ جان و سلامتی آن مسلمان اهمّ از حرمت تشریح بدن و استفاده از عضو مسلمان مرده بوده رجحان داشته باشد. لکن دیه ساقط نمی شود و تا هنگامی که عضو پیوند زده از اعضان انسان زنده شمرده نشود، حکم به طهارت آن نمی شود، و هم چنین است در پیوند عضوی از اعضاء حیوانی که نجس العین باشد مانند سگ و خوک یا مردار بوده (در حیواناتی که مردار آنها نجس است). ولی در عین حال نماز خواندن با عضو نجس (که پیوند زده شده) اشکالی ندارد.
مسأله2965_ آیا جائز است انسان وصیت کند عضوی از بدنش را بعد از مردن به انسان محتاج به آن عضو پیوند زده تا زندگی او ادامه پیدا کند؟ محل اشکال است گر چه بعید نیست و این کار را در زندگی نیز در موارد جزئی که ضرر کلی به وی نخورد می تواند انجام دهد. (مثل اینکه یک کلیه خود را به دیگری بدهد تا حیاتش ادامه پیدا کند) و بهتر بلکه احتیاط است که به صورت خرید و فروش نباشد. بلکه به عنوان گذشت از حق اختصاص باشد) و همچنین است در مورد خون به بیماران دادن.
تلقیح مصنوعی
مسأله2966_ تزریق و تلقیح نطفه مرد اجنبی (بلکه غیر اجنبی نیز از خویشان، غیر از شوهر) به زن یا دختری که تزویج نکرده، جائز نیست؛ خواه این عمل به وسیلهی شوهر یا یکی از محارم انجام شود یا اجنبی. و در صورت تحقق و آبستن شدن زن و دختر تلقیح شده می توان گفت که صاحب نطفه پدر، و زن یا دختر تلقیح شده، مادر آن بچه باشند و بعید نیست تمام احکام جاری بین پدر و مادر و فرزند و خویشان آنها در این مورد نیز جاری باشد. برای اینکه این عمل زنا نیست که از موارد اکثر آن احکام استثناء شده باشد. و همچنین است حکم درموردی که نطفهی مرد به زنی دیگر به طرز مساحقه منتقل گردد.
مسأله2967_ گرفتن نطفه مرد به طرز مشروع (که به صورت استمناء یا حرام دیگری نباشد) و پرورش دادن آن در رحم مصنوعی جائز است و چنانچه به ثمر رسید بعید نیست احکام پدر و فرزند بین بچه و صاحب نطفه جاری گردد. ولی چنین بچه ای مادر ندارد.
مسأله2968_ تلقیح نطفه شوهر به زن خود جائز است. ولی باید مستلزم کار حرامی نبوده و کسی که این کار را انجام می دهد یا شوهر باشد یا زن یا کسی که مسّ او با بدن زن یا نگاه کردن وی از نظر شرعی حلال باشد. مثل برادر یا پدر یا فرزند خواهر یا برادر و نگاه کردن اینان نیز به جز شوهر و نگاه هر زنی به عورت زن و مسّ آن جائز نیست. و به هر حال اگر فرزندی پیدا شود، فرزند حلال زاده است.
احکام نماز در مسافرت های هوایی
مسأله2969_ اگر شخص روزه داری در ماه رمضان بعد از غروب و افطار کردن در محلّ خود با هواپیما به طرف مغرب و به جائی که در آنجا آفتاب غروب نکرده مسافرت کند، پس از رسیدن به آن محلّ آیا واجب است تا غروب امساک کند؟ ظاهراً واجب نباشد. چون طبق آیهی مبارکه (ثم اتمّو الصیّام الی اللیل) روزه را به آخر رسانده وموجبی ندارد که در آن محل امساک کند.
مسأله2970_ اگر شخص مکلف نماز صبح را در محل خود بخواند و سپس با هواپیما مثلاً به طرف مغرب جائی که هنوز آنجا صبح نشده، مسافرت کند، یا نماز ظهر و عصر را خوانده به جائی که هنوز آنجا ظهر نشده مسافرت نماید و یا نماز مغرب و عشاء را خوانده و به محلی که هنوز آفتاب در آنجا غروب نکرده مسافرت کند، آیا در این موارد واجب است نمازهای خود را دوباره بخواند؟ دو وجه دارد و احتیاط واجب است که آنها را اعاده نماید. و اگر وقت نماز در محلّ خودش گذشته و نمازش فوت شده، مثلاً آفتاب طلوع کرده و نماز صبح را نخوانده و یا آفتاب غروب کرده و نماز ظهر و عصر را نخوانده، سپس با هواپیما به محلّی مسافرت کند که در آنجا آفتاب طلوع نکرده یا مغرب نشده، واجب است نمازهائی را که نخوانده بخواند ولی قصد مافی الذّمه (اعم از اداء یا قضاء) کند.
مسأله2971_ اگر کسی با هواپیما مسافرت کرد و می خواهد در هواپیما نماز بخواند باید تمام شرایط نماز را مراعات کند و نمازش صحیح است. و اگر نتواند نماز را رو به قبله بخواند یا شرط دیگری را مراعات کند و وقت نماز به اندازهی پیاده شدن و به جا آوردن آن وسعت دارد، باید پس از پیاده شدن با مراعات قبله یا شرایط دیگر نماز را بخواند؛ ولی اگر وقت وسعت ندارد، در هواپیما نماز را رو به قبله بخواند و اگر قبله را نمی داند، رو به سمتی که گمان دارد قبله است نماز بخواند وگرنه بنا بر احتیاط به چهار طرف وگرنه به سه طرف به طور مثلث وار وگر نه به هر طرف که شد بخواند.