آیت الله حاج شیخ محمد رحمتی
مرجع تقلید شیعه
ارث دسته ی سوم
مسأله2875_ دستهی سوم عمو و عمه و دائی و خاله و اولاد آنان است به تفصیلی که گفته شد که اگر از طبقهی اول و دوم کسی نباشد اینها ارث می برند.
مسأله2876_ اگر وارث میت فقط یک عمو یا یک عمه است، چه پدر و مادری باشد یعنی با پدر میت از یک پدر و مادر باشد، یا پدری باشد یا مادری، همهی مال به او می رسد و اگر چند عمو یا چند عمه باشند و همه پدر و مادری، یا همه پدری باشند، مال به طور مساوی بین آنان قسمت می شود، و اگر عمو و عمه هر دو باشند، و همه پدر و مادری یا همه پدری باشند، مشهور این است که عمو دو برابر عمه می برد. مثلاً اگر وارث میت دو عمو و یک عمه باشد مال را پنج قسمت می کنند، یک قسمت را به عمه می دهند و چهار قسمت را عموها به طور مساوی بین خودشان قسمت می کنند. ولی بعید نیست که قسمت بین عمو و عمه نیز به طور مساوی باشد. اما احتیاط به مصالحه ترک نشود.
مسأله2877_ اگر وارث میت فقط چند عموی مادری یا چند عمهی مادری یا عمو و عمهی مادری باشند، ظاهر آن است که مال به طور مساوی بین آنان قسمت می شود.
مسأله2878_ اگر وارث میت عمو و عمه باشد و بعضی پدری و بعضی مادری و بعضی پدری و مادری باشند، عمو و عمهی پدری ارث نمی برند، و مشهور این است که اگر میت یک عمو یا یک عمهی مادری دارد، مال را شش قسمت می کنند و یک قسمت را به عمو یا عمهی مادری و بقیه را به عمو و عمهی پدر و مادری (به عمو دو برابر عمه) و در فرض نبودن آنها به عمو و عمهی پدری می دهند، و اگر هم عمو و هم عمهی مادری دارد، مال را سه قسمت می کنند، دو قسمت را به عمو و عمهی پدر و مادری (به عمو دو برابر عمه) و در فرض نبودن آنها به عمو و عمه پدری و یک قسمت را به عمو و عمه مادری می دهند، ولی بعید نیست که در هر دو صورت عمو و عمهی مادری مثل عمو و عمه های دیگر باشند و مال بین همهی آنها به طور مساوی تقسیم شود. و این قول اگرچه خالی از قوت نیست لکن احتیاط به صلح در هر دو صورد ترک نشود.
مسأله2879_ اگر وارث میت فقط یک دائی، یا یک خاله باشد همهی مال به او می رسد و اگر هم دائی و هم خاله باشد و همه پدر و مادری، یا پدری یا مادری باشند، مال به طور مساوی بین آنان قسمت می شود.
مسأله2880_ اگر وارث میت فقط یک یا چند دائی، و خالهی مادری و دائی و خالهی پدر و مادری و دائی و خالهی پدری باشد، دائی و خالهی پدری ارث نمی برد، و بعید نیست بقیه در تقسیم با همدیگر مساوی باشند. و احوط مصالحه بقیه است، ولی قوّی است خاله یا دائی مادری اگر یکی است سدس و اگر متعدّد باشد ثلث را مساوی ببرند، و باقی مانده را پدر و مادری ها یا پدری ها اگر از پدر و مادری ها کسی نباشد به اختلاف (مرد دو برابر زن) تقسیم نمایند. و احوط مصالحه بقیه است.
مسأله2881_ اگر وارث میت یک یا چند دائی یا یک یا چند خاله یا دائی و خاله و یک یا چند عمو یا یک یا چند عمه یا عمو و عمه باشد مال را سه قسمت می کنند و یک قسمت را دائی یا خاله یا هر دو بقیه را عمو یا عمه یا هر دو می برد.
مسأله2882_ اگر وارث میت یک دائی یا یک خاله و عمو و عمه باشد چنانچه عمو و عمه، پدر و مادری یا پدری باشند، مال را سه قسمت می کنند، یک قسمت را دائی یا خاله می برد، و از بقیه بنا بر مشهور دو قسمت به عمو و یک قسمت به عمه می دهند؛ بنا بر این مال را نه قسمت می کنند؛ سه قسمت را به دائی یا خاله و چهار قسمت را به عمو و دو قسمت را به عمه می دهند، و این قول خالی از قوت نیست، ولی احوط مصالحه است.
مسأله2883_ اگر وارث میت یک دائی یا یک خاله و یک عمو یا یک عمهی مادری و عمو و عمهی پدر و مادری یا پدری باشد، مال را سه قسمت می کنند یک قسمت آن را به دائی یا خاله می دهند و بقیه ورثه مانند مسائل گذشته رفتار می نمایند.
مسأله2884_ اگر وارث میت چند دائی و چند خاله باشند که همه پدر و مادری یا پدری یا مادری باشند و عمو و عمه هم داشته باشد، مال سه سهم می شود و دو سهم آن را به دستوری که گفته شد بین عمو و عمه قسمت می کنند و یک سهم آن را دائی ها و خاله ها به طور مساوی می برند.
مسأله2885_ اگر وارث میت عمو و عمه است و با آنها دائی و یا خالهی مادری و چند دائی و خالهی پدر و مادری یا پدری تنها (در صورتی که پدری و مادری نباشد) می باشد، مال سه سهم می شود، دو سهم آن را به دستوری که سابقاً گفته شد عمو و عمه بین خودشان قسمت می کنند، و باقی ورثه مانند مسألهی «2880» رفتار می کنند.
مسأله2886_ اگر میت عمو و عمه و دائی و خاله نداشته باشد مقداری که به عمو و عمه می رسد، به اولاد آنان و مقداری که به دائی و خاله می رسد به اولاد آنان به همان گونه که در مسئله 2868 بیان شد داده می شود. لکن اگر عمو یا عمّه یا دائی یا خاله باشد ارث تماماً به او می رسد و اولاد عمو یا عمه یا دائی و خاله هیچ کدام ارث نمی برند.
مسأله2887_ اگر وارث میت عمو و عمه و دائی و خاله پدر و عمو و عمه و دائی و خاله مادر او باشند، مال سه سهم می شود، یک سهم آن را عمو و عمه و دائی و خاله مادر میت می برند، و آیا به طور مساوی بین خودشان قسمت کنند؟ محلّ اشکال است و بعید نیست یک سوم به دائی و خاله و دو سوم به عمه و عمو برسد، و در تقسیم مانند مسائل گذشته عمل می کنند، و احتیاط مصالحه است. و دو سهم دیگر آن را سه قسمت می کنند که یک قسمت را دائی و خالهی پدر میت به طور مساوی بین خودشان قسمت می نمایند. و در دو قسمت دیگر عمو و عمهی پدری همانند مسائل گذشته عمل می کنند.
مسأله2888_ اگر میت پسر عموی پدر و مادری داشته باشد بر عموی پدری مقدم است؛ ولی اگر میّت دائی و خاله یا شوهر یا زن داشته باشد، این حکم محل اشکال است.
مسأله2889_ اگر زنی بمیرد و فرزند نداشته باشد، نصف همهی مال را شوهر او و بقیه را ورثهی دیگر می برند، و اگر از آن شوهر یا از شوهر دیگر فرزند یا فرزند زاده داشته باشد، چهار یک همهی مال را شوهر و بقیه را ورثهی دیگر می برند.
مسأله2890_ اگر مردی بمیرد و فرزند نداشته باشد، چهار یک مال او را زن عقدی و بقیه را ورثهی دیگر می برند، و اگر از آن زن یا از زن دیگر فرزند یا فرزند زاده داشته باشد هشت یک مال را زن عقدی و بقیه را ورثهی دیگر می برند، و زن از زمین خانه و باغ و زراعت و زمین های دیگر ارث نمی برد. نه از خود زمین و نه از قیمت آن، و نیز از خود هوائی خانه مانند بناء و درخت ارث نمی برد، ولی از قیمت آنها ارث می برد و همچنین است درخت و زراعت و ساختمانی که در زمین باغ و زراعت و زمین های دیگر است.
مسأله2891_ اگر زن بخواهد در چیزهایی که از آنها ارث نمی برد مانند زمین خانه مسکونی، تصرّف کند، باید از ورثهی دیگر اجازه بگیرد و جایز نیست که ورثه تا سهم زن را نداده اند، در چیزهائی که زن از قیمت آنها ارث می برد، مانند بناء و درخت بدون اجازهی او تصرّف کنند.
مسأله2892_ اگر بخواهند بناء و درخت و مانند آن را قیمت نمایند باید حساب کنند که اگر آنها بدون اجاره در زمین بمانند تا از بین بروند، چقدر ارزش دارند و سهم زن را از آن قیمت بدهند.
مسأله2893_ مجرای آب قنات و مانند آن حکم زمین را دارد و آجر و چیزهایی که در آن به کار رفته، در حکم ساختمان است.
مسأله2894_ اگر میت بیش از یک زن داشته، چنانچه فرزند نداشته باشد، چهار یک مال، و اگر فرزند داشته باشد، هشت یک مال به شرحی که گفته شد، به طور مساوی بین زن های او قسمت می شود، اگرچه شوهر با همه یا بعض آنان نزدیکی نکرده باشد، ولی اگر در مرضی که در آن مرض از دنیا رفته، زنی را عقد دائمی کرده و با او نزدیکی نکرده است، آن زن از او ارث نمی برد و حق مهر هم ندارد.
مسأله2895_ اگر زن در حال مرض به عقد دائم شوهر کند و به همان مرض بمیرد شوهرش اگرچه با او نزدیکی نکرده باشد، از او ارث می برد.
مسأله2896_ اگر زن را به ترتیبی که در احکام طلاق گفته شد، طلاق رجعی بدهند و در بین عده بمیرد، شوهر از او ارث می برد. و نیز اگر شوهر در بین آن عده بمیرد زن از او ارث می برد. ولی اگر بعد از گذشتن عده یا در عدّه طلاق بائن، یکی از آنان بمیرد، دیگری از او ارث نمی برد.
مسأله2897_ اگر شوهر در حال مرض، عیالش را طلاق دهد و پیش از گذشتن دوازه ماه هلالی (قمری) بمیرد، زن با سه شرط از او ارث می برد:
«اول» آنکه در این مدت شوهر دیگر نکرده باشد، و در صورتی که شوهر کرده باشد احتیاط است که صلح نمایند. اگرچه اصحّ این است که ارث نمی برد.
«دوم» به واسطهی بی میلی به شوهر مالی به او نداده باشد که به طلاق دادن راضی شود؛ بلکه اگر چیزی هم به شوهر ندهد ولی طلاق به تقاضای زن باشد، باز هم ارث بردنش اشکال دارد.
«سوم» شوهر در مرضی که در آن مرض زن را طلاق داده، به سبب آن مرض یا به جهت دیگری بمیرد، پس اگر آن مرض خوب شود و به جهت دیگری از دنیا برود، زن از او ارث نمی برد.
مسأله2898_ لباسی که مرد برای پوشیدن زن خود گرفته و به زن بخشیده حتّی اگرچه زن آن را پوشیده باشد، بعد از مردن شوهر، جزء مال شوهر است.