آیت الله سید محمدحسن مرتضوی لنگرودی
مرجع تقلید شیعه
[انواع آب مطلق]
اشاره
مسأله 15 : آب یا مطلق است یا مضاف، آب مضاف آبیست که آن را از چیزی بگیرند؛ مثل آب هندوانه و گلاب، یا با چیزی مخلوط باشد؛ مثل اینکه به قدری با گِل و مانند آن مخلوط شود که دیگر به آن آب نگویند و غیر اینها آب مطلق است و آن بر پنج قسم است:
اول:
آب کر.
دوم:
آب قلیل.
سوم:
آب جاری.
چهارم:
آب باران.
پنجم:
آب چاه.
1 آب کر
مسأله 16 : آب کر مقدار آبیست که اگر در ظرفی که درازا و پهنا و گودی آن هر یک، سه وجب و نیم است بریزند؛ آن ظرف را پر کند و وزن آن از صد و بیست و هشت مَنْ تبریز بیست مثقال کمتر است.
در تطبیق این مقدار با کیلوگرم اختلافیست باید به اهل اطلاع مراجعه شود.
مسأله 17 : اگر عین نجس مانند بول و خون، یا چیزی که نجس شده است مانند لباس نجس، به آب کر برسد؛ چنانچه آن آب بو، یا رنگ، یا مزه نجاست را بگیرد؛ نجس می شود و اگر تغییر نکند نجس نمی شود.
مسأله 18 : اگر بوی آب کر به واسطه غیرنجاست تغییر کند نجس نمی شود
مسأله 19 : اگر عین نجس مانند خون، به آبی که بیشتر از کر است برسد و بو، یا رنگ، یا مزه قسمتی از آن را تغییر دهد؛ چنانچه مقداری که تغییر نکرده کمتر از کر باشد؛ تمام آب نجس می شود و اگر به اندازه کر یا بیشتر باشد؛ فقط مقداری که بو، یا رنگ، یا مزه آن تغییر کرده نجس است.
مسأله 20 : آب فواره اگر متصل به کر باشد آب نجس را پاک می کند؛ ولی اگر قطره قطره روی آب نجس بریزد؛ آن را پاک نمی کند؛ مگر اینکه چیزی روی فواره بگیرند تا آب آن قبل از قطره قطره شدن به آب نجس متصل شود و بنا بر احتیاط واجب باید آب فواره با آن آب نجس مخلوط گردد.
مسأله 21 : اگر چیز نجس را زیر شیری که متصل به کر است بشویند؛ آبی که از آن چیز می ریزد؛ اگر متصل به کر باشد و بو، یا رنگ، یا مزه نجاست نگرفته باشد و عین نجاست هم در آن نباشد؛ پاک است.
مسأله 22 : اگر مقداری از آب کر یخ ببندد و باقی آن به قدر کر نباشد چنانچه نجاست به آن برسد نجس می شود و هرقدر از یخ هم آب شود نجس است.
مسأله 23 : آبی که به اندازه کر بوده؛ اگر انسان شک کند از کر کمتر شده یا نه، مثل آب کر است یعنی نجاست را پاک می کند و اگر نجاستی هم به آن برسد نجس نمی شود و آبی که کمتر از کر بوده و انسان شک دارد به مقدار کر شده یا نه، حکم آب کر را ندارد.
مسأله 24 : کر بودن آب به دو راه ثابت می شود:
اول:
آنکه خود انسان یقین، یا اطمینان پیدا کند.
دوم:
آنکه دو مرد عادل خبر دهند و اگر کسی که آب در اختیار اوست به کر بودن آن خبر دهد؛ مثلاً حمامی بگوید آب حوض کر است؛ کریّت ثابت نمی شود؛ مگر اینکه به گفته او اطمینان حاصل شود.
2 آب قلیل
مسأله 25 : آب قلیل آبیست که از زمین نجوشد و از کر کمتر باشد.
مسأله 26 : اگر آب قلیل روی چیز نجس بریزد؛ یا چیز نجس به آن برسد؛ نجس می شود. ولی اگر از بالا، یا با فشار روی نجس بریزد؛ مقدار آبی که به آن چیز نجس می رسد نجس و هرچه بالاتر از آن است پاک می باشد.
مسأله 27 : آبی که با فواره از پایین به بالا می رود؛ در صورتی که بالای آن با نجاست ملاقات کند؛ پایین نجس نمی شود.
مسأله 28 : آب قلیلی که برای برطرف کردن عین نجاست روی چیز نجس ریخته شود و از آن جدا گردد نجس است و بنا بر احتیاط واجب باید از آب قلیلی هم که بعد از برطرف شدن عین نجاست برای آب کشیدن چیز نجس روی آن می ریزند و از آن جدا می شود؛ اجتناب کنند.
ولی آبی که با آن مخرج بول و غائط را می شویند؛ با پنج شرط پاک است:
اول:
آنکه بو، یا رنگ، یا مزه نجاست نگرفته باشد.
دوم:
نجاستی از خارج به آن نرسیده باشد.
سوم:
نجاست دیگری مثل خون، یا بول، یا غائط بیرون نیامده باشد.
چهارم:
ذرّه های غائط در آب پیدا نباشد.
پنجم:
بیشتر از مقدار معمول، نجاست به اطراف مخرج نرسیده باشد.
3 آب جاری
مسأله 29 : آب جاری آبیست که از زمین بجوشد و جریان داشته باشد؛ مانند آب چشمه و قنات.
مسأله 30 : آب جاری اگر چه کمتر از کر باشد؛ چنانچه نجاست به آن برسد؛ تا وقتی که بو، یا رنگ، یا مزه آن به واسطه نجاست تغییر نکرده پاک است.
مسأله 31 : اگر نجاستی به آب جاری برسد مقداری از آنکه بو، یا رنگ، یا مزه اش به واسطه نجاست تغییر کرده نجس است و طرفی که متصل به چشمه است؛ اگر چه کمتر از کر باشد پاک است و آب های دیگر نهر اگر به اندازه کر باشد؛ یا به واسطه آبی که تغییر نکرده به آب طرف چشمه متصل باشد؛ پاک، وگرنه نجس است.
مسأله 32 : آبی که کنار نهر ایستاده و متصل به آب جاری است؛ حکم آب جاری دارد در نجس نشدن به مجرد ملاقات نجس، در صورتی که تغییر نکند.
اما اجراء تمام احکام آب جاری بر آن مشکل است.
مسأله 33 : چشمه ای که مثلاً در زمستان می جوشد و در تابستان از جوشش می افتد؛ فقط وقتی که می جوشد حکم آب جاری دارد.
مسأله 34 : آب حوض حمام اگر چه کمتر از کر باشد؛ چنانچه به خزینه ای که آب آن به اندازه کر است؛ متصل باشد؛ یا مجموع آب حوض و خزینه به مقدار کر باشد؛ مثل آب جاری است.
مسأله 35 : آب لوله های حمام و عمارات که از شیرها و دوش ها می ریزد؛ اگر متصل به کر باشد مثل آب جاری است.
مسأله 36 : آبی که روی زمین جریان دارد ولی از زمین نمی جوشد؛ چنانچه کمتر از کر باشد و نجاست به آن برسد؛ نجس می شود. اما اگر از بالا، یا با فشار به پایین بریزد؛ چنانچه نجاست به پایین آن برسد بالای آن نجس نمی شود و اگر از پایین با فشار بالا رود؛ مانند فواره، اگر بالای آن با نجاست ملاقات کند پایین نجس نمی شود.
4 آب باران
مسأله 37 : اگر به چیزی که عین نجاست در آن نیست؛ یک مرتبه آب باران ببارد؛ جایی که باران به آن برسد پاک می شود و در فرش و لباس و مانند اینها فشار لازم نیست؛ ولی باریدن دو سه قطره فایده ندارد؛ باید طوری باشد که بگویند باران می آید؛ بلکه احتیاط اینست که باران به حدی باشد که اگر روی زمین سخت ببارد بگویند باران روی زمین جاری شده.
مسأله 38 : اگر باران به عین نجس ببارد و به جای دیگر ترشح کند؛ چنانچه عین نجاست همراه آن نباشد و بو، یا رنگ، یا مزه نجاست نگرفته؛ پاک است.
پس اگر باران بر خون ببارد و ترشح کند؛ چنانچه ذرّه ای خون در آن باشد؛ یا اینکه بو، یا رنگ، یا مزه خون گرفته باشد؛ نجس می شود.
مسأله 39 : اگر بر سقف عمارت، یا روی بام آن عین نجاست باشد؛ تا وقتی که باران می بارد؛ آبی که به چیز نجس رسیده و از سقف یا ناودان می ریزد پاک است و بعد از قطع شدن باران اگر معلوم باشد آبی که می ریزد به چیز نجس رسیده است؛ نجس می باشد.
مسأله 40 : زمین نجسی که باران بر آن ببارد پاک می شود و اگر باران بر زمین جاری شود و به جای نجسی که زیر سقف است برسد؛ در حال باریدن باران آن را نیز پاک می کند.
مسأله 41 : خاک نجسی که به واسطه باران گِل می شود پاک است؛ در صورتی که علم یا اطمینان پیدا شود که باران به وصف اطلاق به همه اجزاء آن رسیده است.
مسأله 42 : هرگاه آب باران در جایی جمع شود اگر چه کمتر از کر باشد؛ چنانچه موقعی که باران می آید چیز نجس را در آن بشویند و آب بو، یا رنگ، یا مزه نجاست نگیرد؛ آن چیز پاک می شود.
مسأله 43 : اگر بر فرش پاکی که روی زمین نجس است باران ببارد و بر زمین نجس جاری شود؛ فرش نجس نمی شود و زمین هم پاک می گردد؛ بلکه اگر بر زمین برسد و در حال باریدن باشد؛ پاک می شود اگر چه جریان نداشته باشد.
5 آب چاه
مسأله 44 : آب چاهی که از زمین می جوشد اگر چه کمتر از کر باشد؛ چنانچه نجاست به آن برسد؛ تا وقتی که بو، یا رنگ، یا مزه آن به واسطه نجاست تغییر نکرده پاک است؛ ولی مستحب است پس از رسیدن بعضی از نجاست ها، مقداری که در کتاب های مفصل گفته شده؛ از آب آن بکشند.
مسأله 45 : اگر نجاستی در چاه بریزد و بو، یا رنگ، یا مزه آب را تغییر دهد؛ چنانچه تغییر آب چاه از بین برود؛ بنا بر احتیاط واجب موقعی پاک می شود که با آبی که از چاه می جوشد مخلوط گردد.
مسأله 46 : اگر آب باران، یا آب دیگر در گودالی جمع شود و کمتر از کر باشد؛ به رسیدن نجاست، نجس می شود.