آیت الله سید محمدحسن مرتضوی لنگرودی
مرجع تقلید شیعه
احکام ارث
[برخی احکام]
مسأله 2780 : کسانی که به واسطه خویشی ارث می برند سه طبقه هستند:
طبقه اول:
پدر و مادر و اولاد میت است و با نبودن اولاد، اولاد اولاد، هرچه پایین روند هر کدام آنان که به میت نزدیک ترند ارث می برند. مثلاً اگر نوه میت هست نبیره او ارث نمی برد و تا یک نفر از این طبقه هست طبقه دوم ارث نمی برند مگر این که کسی که در این طبقه وجود دارد شرعاً از ارث بردن ممنوع شده باشد در این صورت طبقه دوم ارث می برند.
طبقه دوم:
جد یعنی پدربزرگ و پدر او هرچه بالا روند و جده یعنی مادربزرگ و مادر او هرچه بالا روند؛ پدری باشند یا مادری و خواهر و برادر و با نبودن برادر و خواهر اولاد ایشان هر کدام از آنها که به میت نزدیک ترند ارث می برند و تا یک نفر از این طبقه هست طبقه سوم ارث نمی برند.
طبقه سوم:
عمو، عمه، دایی و خاله هرچه بالا روند و اولاد آنها هرچه پایین آیند و تا یک نفر از عموها، عمه ها، دایی ها و خاله های میت زنده باشند اولاد آنان ارث نمی برند ولی اگر میت عموی پدری و پسر عموی پدری و مادری داشته باشد و غیر از اینها وارثی نداشته باشد ارث به پسر عموی پدر و مادری می رسد
و عموی پدری ارث نمی برد.
مسأله 2781 : هرگاه عمو، عمه، دایی و خاله خود میت و اولاد آنان و اولاد اولاد آنان نباشند عمو، عمه، دایی و خاله پدر و مادر میت ارث می برند و هرگاه اینها نباشند اولادشان ارث می برند و هرگاه اینها هم نباشند عمو، عمه، دایی و خاله پدربزرگ و مادربزرگ میت ارث می برند و چنانچه آنها هم نباشند اولادشان ارث می برند.
مسأله 2782 : زن و شوهر به شرحی که در مسائل آینده گفته می شود از یکدیگر ارث می برند.
ارث طبقه اول
مسأله 2783 : هرگاه وارث میت یک نفر از طبقه اول باشد مثلاً پدر، یا مادر، یا یک پسر، یا یک دختر باشد تمام مال میت به او می رسد و هرگاه چند پسر، یا چند دختر باشند تمام مال به طور مساوی بین آنان قسمت می شود و هرگاه یک پسر و یک دختر باشند مال را سه قسمت می کنند دو قسمت را پسر و یک قسمت را دختر می برد و اگر چند پسر و چند دختر باشند مال را طوری قسمت کنند که هر پسری دو برابر دختر ببرد.
مسأله 2784 : هرگاه وارث میت فقط پدر و مادر او باشند؛ مال سه قسمت می شود دو قسمت آن را پدر و یک قسمت را مادر می برد. ولی اگر میت دو برادر، یا چهار خواهر، یا یک برادر و دو خواهر داشته باشد که همه آنان هنگام مرگ میت متولد شده باشند و مسلمان و آزاد و پدری باشند؛ یعنی پدر آنان با پدر میت یکی باشد خواه مادرشان هم با مادر میت یکی باشد یا نه، اگر چه تا میت پدر و مادر دارد اینها ارث نمی برند اما به واسطه بودن اینها مادر شش یک مال را می برد و بقیه را به پدر می دهند.
مسأله 2785 : هرگاه وارث میت فقط پدر و مادر و یک دختر باشند؛ چنانچه میت دو برادر، یا چهار خواهر، یا یک برادر و دو خواهر پدری با شرایطی که در مسأله گذشته گفته شد نداشته باشد مال را پنج قسمت می کنند پدر و مادر هر کدام یک قسمت و دختر سه قسمت آن را می برد و اگر دو برادر، یا چهار خواهر، یا یک برادر و دو خواهر پدری با شرایطی که در مسأله گذشته گفته شد داشته باشد مال را شش قسمت می کنند پدر و مادر هر کدام یک قسمت و دختر سه قسمت می برد و یک قسمت باقی مانده را چهار قسمت می کنند یک قسمت را به پدر و سه قسمت را به دختر می دهند؛ در نتیجه مال میت را بیست و چهار قسمت کنند؛ پانزده قسمت آن را به دختر و پنج قسمت آن را به پدر و چهار قسمت آن را به مادر بدهند. ولی در مقدار تفاوت میان یک
پنجم و یک ششم از سهم مادر احتیاط ترک نشود.
مسأله 2786 : هرگاه وارث میت فقط پدر و مادر و یک پسر باشند؛ مال را شش قسمت می کنند پدر و مادر هر کدام یک قسمت و پسر چهار قسمت آن را می برد و اگر چند پسر، یا چند دختر باشند آن چهار قسمت را به طور مساوی بین خودشان قسمت می کنند و اگر پسر و دختر باشند آن چهار قسمت را طوری تقسیم می کنند که هر پسری دو برابر یک دختر ببرد.
مسأله 2787 : هرگاه وارث میت فقط پدر یا مادر و یک یا چند پسر باشند؛ مال را شش قسمت می کنند یک قسمت آن را پدر یا مادر می برد و اگر یک پسر باشد تمام پنج قسمت را می برد و در صورتی که چند پسر باشند پنج قسمت را به طور مساوی قسمت می کنند.
مسأله 2788 : هرگاه وارث میت فقط پدر یا مادر و پسر و دختر باشند؛ مال را شش قسمت می کنند یک قسمت آن را پدر یا مادر می برد و بقیه را طوری قسمت می کنند که هر پسری دو برابر یک دختر ببرد.
مسأله 2789 : هرگاه وارث میت فقط پدر یا مادر و یک دختر باشند؛ مال را چهار قسمت می کنند یک قسمت آن را پدر یا مادر و بقیه را دختر می برد.
مسأله 2790 : هرگاه وارث میت فقط پدر یا مادر و چند دختر باشند؛ مال را پنج قسمت می کنند یک قسمت را پدر یا مادر می برد و چهار قسمت را دخترها به طور مساوی بین خودشان قسمت می کنند.
مسأله 2791 : هرگاه میت فرزند نداشته باشد نوه پسری او اگر چه دختر باشد؛ سهم پسر میت را می برد و نوه دختر او اگر چه پسر باشد سهم دختر میت را می برد؛ مثلاً اگر میت یک پسر از دختر خود و یک دختر از پسرش داشته باشد مال را سه قسمت می کنند یک قسمت را به پسر دختر و دو قسمت را به دختر پسر می دهند.
ارث طبقه دوم
مسأله 2792 : طبقه دوم از کسانی که به واسطه خویشی ارث می برند جد یعنی پدربزرگ و جده یعنی مادربزرگ و برادر و خواهر میتند و اگر برادر و خواهر نداشته باشد اولادشان ارث می برند.
مسأله 2793 : هرگاه وارث میت فقط یک برادر یا یک خواهر باشد تمام مال به او می رسد و هرگاه چند برادر یا چند خواهر پدر و مادری باشند مال به طور مساوی بین آنان قسمت می شود و هرگاه برادر و خواهر پدر و مادری با هم باشند هر برادر دو برابر خواهر می برد؛ مثلاً اگر دو برادر و یک خواهر پدر و مادری دارد؛ مال را پنج قسمت می کنند هر یک از برادرها دو قسمت و خواهر یک قسمت آن را می برد.
مسأله 2794 : هرگاه میت برادر و خواهر پدری و مادری دارد برادر و خواهر پدری که از مادر با میت جداست ارث نمی برند. ولی اگر برادر و خواهر پدر و مادری ندارد؛ چنانچه فقط یک برادر یا یک خواهر داشته باشد همه مال به او می رسد و اگر چند برادر یا چند خواهر داشته باشد مال به طور مساوی بین آنان قسمت می شود و اگر هم برادر و هم خواهر پدری داشته باشد هر برادر دو برابر خواهر می برد.
مسأله 2795 : هرگاه وارث میت فقط یک خواهر یا یک برادر مادری باشد که از پدر با میت جداست تمام مال به او می رسد و هرگاه چند برادر مادری، یا چند خواهر مادری، یا چند برادر و خواهر مادری باشند مال به طور مساوی بین آنان قسمت می شود.
مسأله 2796 : هرگاه وارث میت برادر و خواهر پدر و مادری و برادر و خواهر پدری و یک برادر یا یک خواهر مادری باشند؛ برادر و خواهر پدری ارث نمی برند و مال را شش قسمت می کنند یک قسمت آن را به برادر یا خواهر مادری و بقیه را به برادر و خواهر پدر و مادری می دهند و هر برادری دو برابر خواهر می برد.
مسأله 2797 : هرگاه میت برادر و خواهر پدر و مادری و برادر و خواهر پدری و برادر و خواهر مادری داشته باشد؛ برادر و خواهر پدری ارث نمی برند و مال را سه قسمت می کنند یک قسمت آن را برادر و خواهر مادری به طور مساوی بین خودشان قسمت می کنند و بقیه را به برادر و خواهر پدر و مادری می دهند و هر برادر دو برابر خواهر می برد.
مسأله 2798 : هرگاه وارث میت فقط برادر و خواهر پدری و یک برادر مادری یا یک خواهر مادری باشند؛ مال را شش قسمت می کنند یک قسمت آن را برادر یا خواهر مادری می برد و بقیه را به برادر و خواهر پدری می دهند و هر برادری دو برابر خواهر می برد.
مسأله 2799 : هرگاه وارث میت فقط برادر و خواهر و زن او باشند؛ زن ارث خود را به تفصیلی که در مسائل آینده گفته می شود می برد و خواهر و برادر به طوری که در مسائل گذشته گفته شد ارث خود را می برند و نیز اگر زنی بمیرد و وارث او فقط خواهر و برادر و شوهر او باشند؛ شوهر نصف مال را می برد و خواهر و برادر به طوری که در مسائل پیش گفته شد ارث خود را می برند. ولی برای این که زن یا شوهر ارث می برد از سهم برادر و خواهر مادری چیزی کم نمی شود و از سهم برادر و خواهر پدر و مادری، یا پدری کم می شود؛ مثلاً اگر وارث میت شوهر و برادر و خواهر مادری و برادر و خواهر پدر و مادری او باشند؛ نصف مال به شوهر می رسد و یک قسمت از سه قسمت اصل مال را به برادر و خواهر مادری می دهند و آنچه می ماند مال برادر و خواهر پدر و مادری است.
پس اگر تمام مال شش هزار تومان باشد سه هزار تومان را به شوهر، دو هزار تومان را به برادر و خواهر مادری و یک هزار تومان را به برادر و خواهر پدر و مادری می دهند.
مسأله 2800 : هرگاه میت خواهر و برادر نداشته باشد سهم ارث آنان را به اولادشان می دهند و سهم برادرزاده و خواهرزاده مادری به طور مساوی بین آنان قسمت می شود و از سهمی که به برادرزاده و خواهرزاده پدری یا پدری و مادری می رسد هر پسر دو برابر دختر می برد.
مسأله 2801 : هرگاه وارث میت فقط یک پدربزرگ یا یک مادربزرگ باشد؛
چه پدری باشد یا مادری، همه مال به او می رسد و با بودن آنان پدر پدربزرگ، یا پدر مادربزرگ ارث نمی برند.
مسأله 2802 : هرگاه وارث میت فقط پدربزرگ و مادربزرگ پدری باشند؛ مال سه قسمت می شود دو قسمت را پدربزرگ و یک قسمت را مادربزرگ می برد و اگر پدربزرگ و مادربزرگ مادری باشند مال به طور مساوی بین آنها قسمت می شود.
مسأله 2803 : هرگاه وارث میت فقط یک پدربزرگ یا یک مادربزرگ پدری و یک پدربزرگ یا یک مادربزرگ مادری باشند؛ مال سه قسمت می شود دو قسمت را پدربزرگ و مادربزرگ پدری و یک قسمت را پدربزرگ یا مادربزرگ مادری می برد.
مسأله 2804 : هرگاه وارث میت پدربزرگ و مادربزرگ پدری و پدربزرگ و مادربزرگ مادری باشند؛ مال سه قسمت می شود یک قسمت آن را پدربزرگ و مادربزرگ مادری به طور مساوی بین خودشان قسمت می کنند و دو قسمت را به پدربزرگ و مادربزرگ پدری می دهند و پدربزرگ دو برابر مادربزرگ می برد.
مسأله 2805 : هرگاه وارث میت فقط زن و پدربزرگ و مادربزرگ پدری و پدربزرگ و مادربزرگ مادری او باشند؛ زن به تفصیلی که در مسائل آینده گفته می شود ارث می برد و یک قسمت از سه قسمت اصل مال را به پدربزرگ و مادربزرگ مادری می دهند که به طور مساوی بین خودشان قسمت کنند و بقیه را به پدربزرگ و مادربزرگ پدری می دهند و پدربزرگ دو برابر مادربزرگ می برد و هرگاه وارث میت شوهر و پدربزرگ و مادربزرگ باشند شوهر نصف مال را می برد و پدربزرگ و مادربزرگ به دستوری که در مسائل گذشته گفته شد ارث خود را می برند.
ارث طبقه سوم
مسأله 2806 : طبقه سوم عمو، عمه، دایی، خاله و اولاد آنان است؛ در صورتی که از طبقه اول و دوم کسی نباشد آنها ارث می برند.
مسأله 2807 : هرگاه وارث میت فقط یک عمو، یا یک عمه است؛ چه پدری و مادری باشند؛ یعنی با پدر میت از یک پدر و مادر باشد؛ یا پدری فقط، یامادری فقط باشد تمام مال به او می رسد و هرگاه چند عمو، یا چند عمه باشند و همه پدر و مادری، یا پدری باشند مال به طور تساوی میان آنان تقسیم می شود و هرگاه عمو و عمه هر دو باشند و همه پدر و مادری، یا همه پدری باشند عمو دو برابر عمه می برد؛ مثلاً اگر وارث میت دو عمو و یک عمه باشند مال را پنج قسمت می کنند یک قسمت را به عمه می دهند و چهار قسمت را به طور مساوی بین خودشان قسمت می کنند.
مسأله 2808 : هرگاه وارث میت فقط چند عموی مادری، یا چند عمه مادری باشند؛ مال به طور تساوی بین آنان قسمت می شود. ولی اگر فقط چند عمو و عمه مادری داشته باشد؛ گرچه به مشهور نسبت داده شده که به طور مساوی بین آنها تقسیم شود ولی خالی از اشکال نیست؛ محتمل است عمو دو برابر عمه ببرد لذا بنا بر احتیاط واجب در مقدار زیادی با هم صلح کنند.
مسأله 2809 : هرگاه وارث میت عمو و عمه باشند ولی بعضی پدری، بعضی مادری، بعضی پدر و مادری باشند؛ عمو و عمه پدری ارث نمی برند. به مشهور نسبت داده شده هرگاه یک عمو یا یک عمه مادری دارد مال را شش قسمت بکنند و اگر بیش از یکی دارد مال را سه قسمت کنند؛ در صورت اول یک ششم و در صورت دوم یک سوم مال را به عمو و عمه مادری بدهند و در صورتی که عمو و عمه متعدد باشند به طور تساوی قسمت کنند و مابقی به عمو و عمه پدر و مادری داده شود و در صورتی که متعدد باشند عمو دو برابر عمه می برد؛ ولی ممکن است عمو و عمه مادری برابر عمو و عمه پدر و مادری ببرند؛ بنا بر این در مقدار زیادی با هم صلح کنند.
مسأله 2810 : هرگاه وارث میت فقط یک دایی یا یک خاله باشد؛ همه مال به او می رسد و اگر هم دایی و هم خاله باشند و همه پدر و مادری، یا پدری، یا مادری باشند مال به طور تساوی بین آنان قسمت می شود و احتیاط واجب آن است که در پدر و مادری، یا پدری در تقسیم با یکدیگر صلح کنند.
مسأله 2811 : هرگاه وارث فقط دایی و خاله پدری و دایی و خاله مادری و دایی و خاله پدر و مادری باشند؛ دایی و خاله پدری ارث نمی برند و باید مال را سه قسمت کنند یک قسمت آن را دایی و خاله مادری به طور تساوی بین خودشان قسمت کنند و بقیه را به دایی و خاله پدر و مادری بدهند و احتیاط آن است که در تقسیم آن با یکدیگر صلح کنند.
مسأله 2812 : هرگاه وارث میت یک دایی یا یک خاله و یک عمو و یا یک عمه باشند؛ مال را سه قسمت کنند یک قسمت را دایی یا خاله و بقیه را عمو یا عمه می برند.
مسأله 2813 : هرگاه وارث میت فقط دایی و خاله پدری و دایی و خاله مادری و دایی و خاله پدر و مادری باشند؛ دایی و خاله پدری ارث نمی برند و باید مال را سه قسمت کنند یک قسمت آن را دایی و خاله مادری به طور تساوی بین خودشان قسمت نمایند و بقیه را به دایی و خاله پدر و مادری بدهند و احتیاط آن است که در تقسیم با یکدیگر صلح کنند.
مسأله 2814 : هرگاه وارث میت یک دایی یا یک خاله و عمو و عمه باشند؛ چنانچه عمو و عمه پدر و مادری یا پدری باشند مال را سه قسمت می کنند یک قسمت را دایی یا خاله می برد و از بقیه دو قسمت را به عمو و یک قسمت به عمه می دهند؛ بنا بر این اگر مال را نه قسمت کنند سه قسمت را به دایی یا خاله، چهار قسمت را به عمو و دو قسمت را به عمه بدهند.
مسأله 2815 : هرگاه وارث میت یک دایی یا یک خاله و یک عمو یا یک عمه مادری و عمو و عمه پدر و مادری یا پدری باشند؛ مال را سه قسمت می کنند یک قسمت آن را به دایی یا خاله می دهند و دو قسمت باقی مانده را شش قسمت می کنند یک قسمت را به عمو یا عمه مادری و بقیه را به عمو و عمه پدر و مادری، یا پدری می دهند و عمو دو برابر عمه می برد. بنا بر این هرگاه مال را نه قسمت کنند سه قسمت را به دایی و خاله و یک قسمت را به عمو یا عمه مادری و پنج قسمت دیگر را به عمو و عمه پدر و مادری یا پدری بدهند.
مسأله 2816 : هرگاه وارث میت یک دایی یا یک خاله و عمو و عمه مادری و عمو و عمه پدر و مادری یا پدری باشند؛ مال را سه قسمت می کنند یک قسمت را دایی یا خاله می برد و دو قسمت باقی مانده را سه سهم می کنند یک سهم آن را به طور تساوی بین عمو و عمه مادری قسمت می کنند و دو سهم دیگر را بین عمو و عمه پدر و مادری یا پدری قسمت می نمایند و عمو دو برابر عمه می برد و احتیاط آن است که در مقدار زیادی صلح کنند.
مسأله 2817 : هرگاه وارث میت چند دایی و چند خاله باشند که همه پدر و مادری یا پدری یا مادری باشند و عمو و عمه هم داشته باشد؛ مال را سه سهم کنند یک سهم آن را دایی ها و خاله ها به طور تساوی قسمت کنند و دو سهم را به دستوری که در مسأله پیش گفته شد عمو و عمه بین خودشان قسمت کنند.
مسأله 2818 : هرگاه وارث میت دایی یا خاله مادری و چند دایی و خاله پدر و مادری یا پدری و عمو و عمه باشند؛ مال سه سهم می شود دو سهم آن به دستوری که گفته شد عمو و عمه بین خودشان قسمت می کنند و بقیه ورثه در تقسیم یک سهم باقی مانده بنا بر احتیاط با هم صلح کنند.
مسأله 2819 : هرگاه میت عمو، عمه، دایی و خاله نداشته باشد؛ مقداری که به عمو و عمه می رسد به اولاد آنان و مقداری که به دایی و خاله می رسد به اولاد آنان داده می شود.
مسأله 2820 : هرگاه وارث میت عمو، عمه، دایی و خاله پدر و عمو، عمه، دایی و خاله مادر او باشند؛ مال سه سهم می شود یک سهم آن را عمو، عمه، دایی و خاله مادر میت به طور تساوی بین خودشان قسمت کنند ولی احتیاط آن است که با هم صلح کنند و دو سهم دیگر آن را سه قسمت می کنند یک قسمت را دایی و خاله پدر میت به طور مساوی بین خودشان قسمت می نمایند و دو قسمت دیگر آن را به عمو و عمه پدر میت می دهند و عمو دو برابر عمه می برد.
ارث زن و شوهر
مسأله 2821 : هرگاه زن دائم بمیرد و اولاد نداشته باشد؛ نصف تمام مال را چه منقول باشد یا غیرمنقول شوهر و بقیه را ورثه دیگر می برند و هرگاه از آن شوهر یا از شوهر دیگر اولاد داشته باشد یک چهارم تمام مال را شوهر و بقیه را ورثه دیگر می برند.
مسأله 2822 : هرگاه مردی بمیرد و فرزند نداشته باشد؛ یک چهارم مال را همسر دائمی او می برد و بقیه را ورثه دیگر می برند و هرگاه از آن زن یا زن دیگر فرزند داشته باشد یک هشتم مال را زن و بقیه را ورثه دیگر می برند.
مسأله 2823 : زن از تمام اموال منقول شوهرش ارث می برد ولی از زمینِ خانه و باغ و زمین زراعتی ارث نمی برد؛ نه از خود زمین و نه از قیمت آن، ولی احتیاط آن است که در زمین غیر خانه با ورثه صلح کند و نیز از هوایی خانه و درخت و زراعت و ساختمانی که در زمین باغ بنا شده ارث نمی برد ولی از قیمت آنها ارث می برد. احتیاط آن است که در اینها هم با ورثه صلح کند.
مسأله 2824 : هرگاه زن بخواهد در چیزهایی که از آنها ارث نمی برد مانند زمین خانه تصرف کند باید از ورثه اجازه بگیرد و جایز نیست که ورثه تا سهم زن را نداده اند در چیزهایی که زن از قیمت آنها ارث می برد مانند بنا و درخت بدون اجازه او تصرف کنند.
مسأله 2825 : هرگاه بخواهند بنا و درخت و مانند آن را قیمت نمایند همان طور که نزد کارشناسان متعارف است آنها را بدون در نظر گرفتن خصوصیت زمینی که در آن هستند حساب کنند چه اندازه قیمت دارد؛ سپس سهم زن را از قیمت آن بدهند.
مسأله 2826 : مَجرای آب قنات و مانند آن حکم زمین را دارد و سنگ و آجر و چیزهایی که در آن به کار رفته در حکم ساختمان است.
مسأله 2827 : هرگاه میت بیش از یک زن دائم داشته باشد چنانچه فرزند نداشته باشد چهار یک مال و اگر فرزند داشته باشد هشت یک مال به شرحی که گفته شد به طور تساوی بین آنان قسمت می شود اگر چه شوهر با هیچیک از آنان، یا بعضی از آنان نزدیکی نکرده باشد.
ولی اگر در مرضی که به آن مرض از دنیا رفته زنی را عقد کرده و با او نزدیکی نکرده باشد آن زن از او ارث نمی برد و حق مهر هم ندارد و اگر با او نزدیکی کرده باشد زن از او ارث می برد و مهر هم دارد.
مسأله 2828 : هرگاه زن در حال مرض شوهر کند و به همان مرض بمیرد شوهرش از او ارث می برد هر چند با او نزدیکی نکرده باشد.
مسأله 2829 : هرگاه زن را به ترتیبی که در احکام طلاق گفته شد طلاق رجعی بدهند و در بین عده بمیرد شوهر از او ارث می برد و نیز اگر شوهر در بین عده زن بمیرد زن از او ارث می برد. ولی چنانچه بعد از تمام شدن عده طلاق رجعی، یا در عده طلاق بائن یکی از آنان بمیرد دیگری از او ارث نمی برد.
مسأله 2830 : هرگاه شوهر در حال بیماری، زنش را طلاق دهد و پیش از گذشتن دوازده ماه قمری بمیرد زن با سه شرط از او ارث می برد:
اول:
زن در آن مدت بعد از طلاق و گذشتن عده شوهر نکرده باشد.
دوم:
طلاق به درخواست و رضای زن انجام نگرفته باشد وگرنه ارث نمی برد؛ خواه چیزی به شوهر داده باشد که او را طلاق دهد یا نه.
سوم:
شوهر در آن بیماری که زن را طلاق داده بمیرد؛ پس اگر از بیماری خوب شود و به جهت دیگر بمیرد زن از او ارث نمی برد.
مسأله 2831 : لباس و زینت آلات و مانند آنها که مرد برای همسرش می گیرد ظاهر آن است که مال اوست مگر این که ثابت شود که قصد تملیک نکرده و جنبه عاریتی داشته در این صورت جزء مال شوهر است گرچه آنها را استعمال کرده باشد.
مسائل متفرقه ارث
مسأله 2832 : قرآن، انگشتری و شمشیر میت مرد و لباسی را که پوشیده مال پسر بزرگتر است و به آنها اصطلاحاً حبوة می گویند. هرگاه میت غیر از لباس از اینها بیشتر از یکی دارد مثلاً دو قرآن یا دو انگشتر دارد و در لباسی که برای دوختن گرفته و دوخته ولی نپوشیده و در مورد کتاب ها، رحل، راحله و اسلحه میت احتیاط آن است که پسر بزرگتر در تمام اینها با ورثه مصالحه کند.
مسأله 2833 : هرگاه پسر بزرگ میت بیش از یکی باشد مثلاً از دو زن او در یک وقت دو پسر به دنیا آمده باشد چیزهایی را که در مسأله گذشته ذکر شد به طور مساوی بین خودشان قسمت کنند.
مسأله 2834 : هرگاه میت قرض داشته باشد چنانچه قرضش به اندازه مال او یا زیادتر باشد چیزهایی را که مال پسر بزرگتر است و در دو مسأله پیشین گفته شد به قرض میت بدهند و در صورتی که قرضش کمتر از مال او باشد باید آن چیزهایی که به پسر بزرگتر می رسد به نسبت به قرض او بدهند؛ مثلاً اگر همه دارایی میت شصت هزار تومان است و مقدار بیست هزار تومان آن از چیزهاییست که مال پسر بزرگتر است و سی هزار تومان هم قرض دارد پسر بزرگتر باید به مقدار ده هزار تومان از چیزهایی که به او می رسد بابت قرض میت بدهد.
مسأله 2835 : مسلمان از کافر ارث می برد ولی کافر هر چند پدر یا پسر میت باشد از او ارث نمی برد.
مسأله 2836 : هرگاه کسی یکی از خویشان خود را عمداً و به ناحق بکشد از او ارث نمی برد؛ ولی اگر از روی خطا باشد ارث می برد مثل این که تیری برای شکار حیوانی پرتاب کند اتفاقاً به یکی از خویشان او بخورد و او را بکشد.
ولی ارث بردن او از دیه این قتل که بعداً گفته می شود؛ گرچه به مشهور نسبت داده شده ولی محل اشکال است.
مسأله 2837 : هرگاه بخواهند ارث را تقسیم کنند در صورتی که میت بچه ای در شکم همسرش داشته باشد؛ اگر زنده به دنیا بیاید ارث می برد. در صورتی که در طبقه او وارث دیگری همانند اولاد و پدر و مادر باشند اگر احتمال بیشتر از یک بچه نرود؛ سهم یک پسر را کنار می گذارند و زیادی بین ورثه تقسیم می شود. ولی اگر احتمال بدهند که بیشتر از یکیست مثلاً احتمال دهند که زن دو قلو حامله است به مقدار سهم دو یا سه پسر کنار بگذارند؛ چنانچه مثلاً یک پسر یا یک دختر به دنیا آمد زیادی را ورثه بین خودشان تقسیم می کنند.
ولی اگر در طبقه او وارث دیگری نباشد طبقه بعدی نمی توانند در مال میت تصرف کنند؛ هرگاه حمل زنده متولد شد تمام مال به او می رسد و الا به طبقه بعدی می رسد.