آیت الله سید محمدحسن مرتضوی لنگرودی
مرجع تقلید شیعه
ترجمه اذان و اقامه
اَللهُ اَکبَرُ، یعنی:
خدای تعالی بزرگتر از آن است که او را وصف کنند.
اَشْهَدُ اَنْ لا اِلهَ اِلاَّ اللهُ، یعنی:
شهادت می دهم که غیر خدایی که یکتا و بی همتا است؛ خدای دیگری سزاوار پرستش نیست.
اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللهِ، یعنی:
شهادت می دهم که حضرت محمد بن عبدالله صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِه وَ سَلَّم پیغمبر و فرستاده خدا است.
اَشْهَدُ اَنَّ عَلیّاً وَلی اللهِ، یعنی:
شهادت می دهم که حضرت علی عَلَیْهِ السَّلَام ولی خدا بر همه خلق است.
حَی عَلَی الصَّلاةِ، یعنی:
بشتاب برای نماز.
حَی عَلَی الْفَلاحِ، یعنی:
بشتاب برای رستگاری.
حَی عَلی خَیْرِ الْعَمَلِ، یعنی:
بشتاب برای بهترین کارها که نماز است.
قَدْ قامَتِ الصَّلاةُ، یعنی:
به تحقیق نماز بر پا شد.
لا اِلهَ اِلاَّ اللهُ، یعنی خدایی سزاوار پرستش نیست مگر خدایی که یکتا و بی همتا است.
مسأله 929 : بین جمله های اذان و اقامه باید خیلی فاصله نشود؛ فاصله بین جمله های اقامه کمتر از فاصله جمله های اذان باشد و اگر بین آنها بیشتر از معمول فاصله بیفتد باید دوباره آن را از سر بگیرد.
مسأله 930 : اگر در اذان و اقامه صدا را در گلو بیندازد؛ چنانچه با غنا یعنی به طور آوازخوانی که در مجالس لهو و بازیگری معمول است اذان و اقامه را بگوید حرام است و اگر غنا نشود کراهت ندارد بلکه چه بسا رجحان دارد.
مسأله 931 : در پنج نماز اذان ساقط می شود:
اول:
نماز عصر روز جمعه، در صورتی که نماز اول، نماز جمعه باشد.
دوم:
نماز عصر روز عرفه که روز نهم ذیحجه است؛ برای کسی که در عرفات باشد.
سوم:
نماز عشاء شب عید قربان، برای کسی که در مشعرالحرام باشد.
چهارم:
نماز عصر و عشاء زن مستحاضه، شایسته است زن مستحاضه که در معرض خارج شدن خون است پس از غسل و وضو نماز را بدون اذان و اقامه بخواند.
پنجم:
نماز عصر و عشاء کسی که نمی تواند از بیرون آمدن بول و غائط خود داری کند؛ بلکه شایسته است پس از غسل یا وضو بدون اذان و اقامه نماز بخواند.
گفتن اذان در این پنج مورد مشروع نیست و در غیر این موارد در صورتی که بخواهد جمع کند بین دو نماز و هیچ فاصله نشود؛ یا فاصله کمی باشد احتیاط آن است که برای نماز دوم اذان نگوید. ظاهر آن است که به خواندن نافله با مقداری از تعقیب فاصله تحقق پیدا می کند و اذان ساقط نیست.
مسأله 932 : اگر برای نماز جماعتی اذان و اقامه گفته باشند؛ کسی که با آن جماعت نماز می خواند نباید برای نماز خود اذان و اقامه بگوید.
مسأله 933 : اگر برای خواندن نماز جماعت، یا برای نماز فرادی به مسجد رود و ببیند جماعت تمام شده؛ تا وقتی که صف ها به هم نخورده و جمعیَّت متفرق نشده؛ می تواند برای نماز خود اذان و اقامه نگوید.
مسأله 934 : در جایی که عده ای مشغول نماز جماعتند یا نماز آنان تازه تمام شده و صف ها به هم نخورده است؛ اگر انسان بخواهد فرادی یا با جماعت دیگری که برپا می شود نماز بخواند با شش شرط اذان و اقامه از او ساقط می شود:
اول:
آنکه نماز جماعت در مسجد باشد و اگر در مسجد نباشد ساقط شدن اذان و اقامه اشکال دارد در این صورت می تواند اذان و اقامه را به رجاء مطلوبیت بگوید.
دوم:
آنکه برای آن نماز، اذان و اقامه گفته باشند.
سوم:
آنکه نماز جماعت به نظر امام و مأمومین باطل نباشد؛ گرچه به نظر کسی که وارد می شود باطل باشد.
چهارم:
آنکه نماز او و نماز جماعت در یک مکان باشد.
پس اگر نماز جماعت داخل مسجد باشد و او بخواهد در بام مسجد نماز بخواند؛ مستحب است اذان و اقامه بگوید.
پنجم:
آنکه نماز او و نماز جماعت هر دو ادا باشد و در صورتی که ادا نباشد به رجاء مطلوبیت اذان و اقامه بگوید.
ششم:
آنکه وقت نماز او و نماز جماعت مشترک باشد.
مثلا هر دو نماز ظهر، یا هر دو نماز عصر بخوانند؛ یا نمازی که به جماعت خوانده می شود نماز ظهر باشد و او نماز عصر بخواند؛ یا او نماز ظهر بخواند و نماز جماعت نماز عصر باشد.
ولی اگر وقت نماز او و نماز جماعت مشترک نباشد؛ به رجاء مطلوبیت اذان و اقامه بگوید.
مسأله 935 : اگر در شرط سوم از شرطهایی که در مسأله قبل گفته شد شک کند یعنی شک کند که نماز جماعت صحیح بوده یا نه اذان و اقامه از او ساقط است؛ ولی اگر در یکی از پنج شرط دیگر شک کند مشکل است مستحب باشد که اذان
و اقامه بگوید. ولی در آن موارد به رجاء مطلوبیت به جا آورد اشکال ندارد.
مسأله 936 : کسی که اذان و اقامه دیگری را می شنود به نیت رجاء مطلوبیت هر قسمتی را که می شنود بدون فاصله آهسته بگوید؛ ولی بهتر آن است که از جمله حَی عَلَی الصَّلاةِ، تا حَی عَلی خَیْرِ الْعَمَلِ، به جای هر یک از آنها لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ اِلا بِاللهِ، بگوید و هنگامی که قَدْ قامَتِ الصَّلاةُ، را شنید شایسته است بگوید:
اَللّهُمَّ اَقِمْنا وَ اَدِمْنا وَ اجْعَلْنی مِنْ خَیْرِ صالِحی اَهْلِها.
مسأله 937 : کسی که اذان و اقامه دیگری را شنید چه با او گفته باشد یا نه، در صورتی که بین آن اذان و اقامه و نمازی که می خواهد بخواند زیاد فاصله نشده باشد؛ می تواند برای نماز خود اذان و اقامه نگوید.
مسأله 938 : اگر مرد اذان زن را با قصد لذت یعنی به شنیدنی که حرام است بشنود؛ اذان از او ساقط نمی شود؛ بلکه اگر قصد لذت هم نداشته باشد؛ ساقط شدن اذان، به اذان زن مشکل است؛ می تواند به رجاء مطلوبیت بگوید.
مسأله 939 : اذان و اقامه نماز جماعت را باید مرد بگوید؛ ولی در جماعت زنان اگر زن اذان و اقامه بگوید کافی است.
مسأله 940 : اقامه باید بعد از اذان گفته شود و اگر قبل از اذان بگویند صحیح نیست.
مسأله 941 : اگر کلمات اذان و اقامه را بدون ترتیب بگوید؛ مثلاً حَی عَلَی الْفَلاحِ را پیش از حَی عَلَی الصَّلاةِ بگوید؛ باید از جایی که ترتیب به هم خورده دوباره بگوید.
مسأله 942 : باید بین اذان و اقامه فاصله ندهد و اگر بین آنها به قدری فاصله دهد که اذانی را که گفته اذان این اقامه حساب نشود؛ مستحب است دوباره برای آن نماز اذان و اقامه بگوید.
مسأله 943 : اذان و اقامه باید به عربی صحیح گفته شود؛ پس اگر به عربی غلط بگوید؛ یا به جای حرفی، حرف دیگر را عمداً بگوید؛ یا مثلاً ترجمه آنها را به فارسی بگوید؛ صحیح نیست. ولی اگر نتواند؛ مثلاً شین اشهد را سین بگوید؛ چنانچه از صحابی بزرگ بلال (رحمه الله) نقل شده؛ ظاهراً کفایت می کند.
مسأله 944 : اذان و اقامه باید بعد از داخل شدن وقت نماز گفته شود. اگر عمداً یا از روی فراموشی پیش از وقت بگوید باطل است.
مسأله 945 : اگر پیش از گفتن اقامه شک کند که اذان گفته یا نه، باید اذان را بگوید؛ ولی اگر مشغول اقامه شود و شک کند که اذان گفته یا نه، گفتن اذان لازم نیست.
مسأله 946 : اگر در بین اذان و اقامه پیش از آنکه قسمتی را بگوید؛ شک کند که قسمت پیش از آن را گفته یا نه، باید قسمتی را که در گفتن آن شک کرده بگوید. ولی اگر در حال گفتن قسمتی از اذان یا اقامه شک کند که آنچه پیش از آن است گفته یا نه، گفتن آن لازم نیست.
مسأله 947 : مستحب است انسان در موقع اذان رو به قبله بایستد و با وضو یا غسل باشد و اما در اقامه باید با طهارت باشد و احتیاط ایجاب می کند در حال ایستاده و رو به قبله باشد و در حال اذان گفتن انگشت سبابه راست را در گوش راست و انگشت سبابه چپ را در گوش چپ بگذارد.
مسأله 948 : احتیاط ایجاب می کند بدن انسان در موقع اقامه آرام باشد؛
و مستحب است آن را از اذان آهسته تر بگوید و جمله های آن را به هم نچسباند؛ ولی به اندازه ای که در بین جمله های اذان فاصله می دهد بین جمله های اقامه فاصله ندهد.
مسأله 949 : مستحب است بین اذان و اقامه یک قدم بردارد؛ یا قدری بنشیند؛ یا سجده کند؛ یا ذکر بگوید؛ یا دعا بخواند؛ یا قدری ساکت باشد؛ یا حرفی بزند؛ یا دو رکعت نماز بخواند. ولی حرف زدن بین اذان و اقامه صبح مکروه است و نماز خواندن بین اذان و اقامه مغرب را به امید ثواب به جا آورد.
مسأله 950 : مستحب است کسی که را که برای گفتن اذان معین می کنند عادل و وقت شناس و صدایش بلند باشد و اذان را در جای بلند بگوید.