آیت الله سید محمدحسن مرتضوی لنگرودی
مرجع تقلید شیعه
احکام قسم
مسأله 2723 : هرگاه قسم بخورد که کاری را انجام دهد؛ یا کاری را ترک کند؛ مثلاً قسم بخورد که روزه بگیرد؛ یا دود استعمال نکند چنانچه عمداً مخالفت کند باید کفاره بدهد.
مسأله 2724 : کفاره مخالفت قسم یکی از این سه چیز است:
یا یک بنده آزاد کند؛ یا ده فقیر را با غذای معمولی که می خورند سیر کند؛ یا ده فقیر را بپوشاند و اگر اینها را نتواند باید سه روز پی در پی روزه بگیرد.
مسأله 2725 : کسی که قسم می خورد باید بالغ و عاقل و از روی قصد و اختیار باشد و اگر می خواهد راجع به مال خودش قسم بخورد باید سفیه نباشد و نیز حاکم شرع او را از تصرف در اموالش منع نکرده باشد.
پس هرگاه بچه، دیوانه، مست و کسی که مجبورش کرده اند و یا در حال عصبانیت بی قصد یا بی اختیار قسم بخورد؛ یا سفیه باشد؛ یا از طرف حاکم شرع از تصرف در اموالش منع شده باشد درست نیست.
مسأله 2726 : اموری در قسم معتبر است:
اول:
کاری را که قسم می خورد انجام دهد باید حرام و مکروه نباشد و کاری را که قسم می خورد ترک کند باید واجب و مستحب نباشد و هرگاه قسم بخورد کار مباحی را به جا آورد چنانچه انجامش از نظر عقلا بهتر از ترکش باشد صحیح است و نیز هرگاه قسم بخورد کاری را ترک کند چنانچه ترکش از نظر عقلا بهتر از انجامش باشد صحیح است؛ بلکه در هر دو مورد هرگاه انجام یا ترکش از نظر شخص خودش بهتر باشد باز هم قسمش صحیح است و هرگاه قسم بخورد به انجام یا ترک مباحی که انجام یا ترک آن در نظر شرع و عقلا و خودش مساوی باشد احتیاط آن است که به آن عمل کند.
دوم:
به یکی از اسامی خداوند عالم قسم بخورد که به غیر ذات مقدس او گفته نمی شود؛ مانند الله و خدا و نیز اگر به اسمی قسم بخورد که به غیر خدا هم می گویند ولی به قدری به خدا گفته می شود که هر وقت کسی آن اسم را بگوید ذات مقدس حق در نظر می آید مثل این که به خالق
و رازق قسم بخورد صحیح است؛ بلکه اگر به لفظی قسم بخورد که بدون قرینه خدا به نظر نمی آید ولی او قصد خدا را کند بنا بر احتیاط باید به آن قسم عمل نماید.
سوم:
قسم را به زبان بیاورد پس اگر بنویسد؛ یا در قلبش آن را قصد کند صحیح نیست. ولی آدم لال هرگاه با اشاره قسم بخورد صحیح است.
چهارم:
عمل کردن به قسم برای او ممکن باشد و اگر موقعی که قسم می خورد ممکن باشد و بعد تا آخر وقتی که برای قسم معین کرده عاجز شود؛ یا برایش مشقت و حرج شدید پیدا شود که نتواند آن را تحمل کند قسم او از وقتی که عاجز شده به هم می خورد.
مسأله 2727 : هرگاه پدر از قسم خوردن فرزند جلوگیری کند؛ یا شوهر از قسم خوردن زن جلوگیری نماید در صورتی که قسم به انجام عمل واجب یا ترک چیز حرام نباشد قسم آنان صحیح نیست؛ بلکه اگر بدون اطلاع و استجازه از آنان قسم بخورند صحت قسم آنان محل اشکال است و احتیاط عمل به قسم است مگر این که پدر یا شوهر قسم آنان را به هم بزنند و از عمل به آن نهی کنند؛ یا عمل کردن زن به قسم مزاحم حقوق شوهر باشد.
مسأله 2728 : هرگاه انسان از روی فراموشی یا ناچاری به قسم عمل نکند کفاره بر او واجب نیست و همچنین است اگر مجبورش کنند که به قسم عمل ننماید و قسمی که آدم وسواسی می خورد مثل این که می گوید و الله الان مشغول نماز می شوم و به واسطه وسواس مشغول نمی شود؛ در صورتی که وسواس او طوری باشد که بی اختیار به قسم عمل نکند کفاره ندارد.
مسأله 2729 : قَسم بر دو قِسم است:
اول:
قسم بخورد برای انجام یا ترک کاری در آینده.
دوم:
قسم بخورد برای اثبات یا نفی چیزی.
مسأله 2730 : آنچه که در مسائل پیش گفته شد مربوط به احکام قِسم اول قَسم است و در قِسم دوم هرگاه کسی که برای اثبات یا نفی چیزی قَسم می خورد اگر حرف راست باشد قسم خوردن او مکروه است و اگر دروغ باشد حرام و از گناهان بزرگ می باشد ولی کفاره ندارد و اگر مثلاً برای این که خودش، یا مسلمانی را از شر ظالمی نجات دهد قسم دروغ بخورد اشکال ندارد بلکه چه بسا واجب می شود. ولی اگر توجه به توریه دارد و می تواند توریه کند؛ احتیاط آن است که توریه کند.
مثلا اگر ظالمی بخواهد کسی را اذیت کند و از انسان بپرسد که او را ندیده ای و انسان یک ساعت قبل او را دیده باشد احتیاط آن است که بگوید او را ندیده ام و قصد کند که از پنج دقیقه پیش ندیده ام.