آیت الله سید محمدحسن مرتضوی لنگرودی
مرجع تقلید شیعه
احکام تخلّی
مسأله 57 : واجب است انسان مکلّف وقت تخلّی و مواقع دیگر، عورت خود را از کسانی که مکلّفند؛ اگر چه مثل خواهر و مادر که با او محرم هستند و همچنین از دیوانه، در صورتی که اهل تمیز باشد و بچه ممیز که خوب و بد را می فهمد؛ بپوشاند. ولی زن و شوهر و کسانی که در حکم آنان هستند؛ مانند کنیز و مالک آن، لازم نیست خود را از یکدیگر بپوشانند.
مسأله 58 : لازم نیست با چیز مخصوصی عورت خود را بپوشاند و اگر با دست هم آن را بپوشاند کافی است.
مسأله 59 : موقع تخلّی باید طرف جلوی بدن، یعنی شکم و سینه، رو به قبله و پشت به قبله نباشد.
اگر در این حالت زانوها رو به قبله یا پشت به قبله باشد؛ مانعی ندارد.
مسأله 60 : اگر موقع تخلّی طرف جلوی بدن کسی رو به قبله یا پشت به قبله باشد و عورت را از قبله بگرداند کفایت نمی کند و اگر جلوی بدن او رو به قبله یا پشت به قبله نباشد؛ احتیاط واجب آن است که عورت را رو به قبله یا پشت به قبله ننماید.
مسأله 61 : احتیاط مستحب آن است که طرف جلوی بدن در موقع استبراء، که احکام آن بعداً گفته می شود و موقع تطهیر مخرج بول و غائط، رو به قبله یا پشت به قبله نباشد.
ولی در صورتی که حال استبراء و حال شستن مخرجین، بول یا غائط خارج می شود؛ نباید رو به قبله یا پشت به قبله باشد.
مسأله 62 : اگر برای آنکه نامحرم او را نبیند؛ مجبور شود رو به قبله یا پشت به قبله بنشیند؛ باید رو به قبله یا پشت به قبله بنشیند. ولی در صورتی که بتواند در این صورت یا صورت بعدی رفع اضطرار به نشستن به پشت به قبله بشود؛ رو به قبله ننشیند و نیز اگر از راه دیگر ناچار باشد که رو به قبله یا پشت به قبله بنشیند مانعی ندارد و در هر دو صورت اگر تأخیر انداختن بول یا غائط ضرر نداشته باشد تأخیر بیندازد.
مسأله 63 : احتیاط واجب آن است که بچّه را در وقت تخلّی رو به قبله یا پشت به قبله ننشانند. ولی اگر خود بچّه بنشیند؛ جلوگیری از او واجب نیست.
مسأله 64 : در پنج جا تخلّی حرام است:
اول:
در کوچه های بن بست، در صورتی که صاحبانش اجازه نداده باشند.
دوم:
در ملک کسی که اجازه تخلّی نداده است.
سوم:
در جایی که برای عدّه مخصوص وقف شده؛ مثل بعضی از مدارس.
چهارم:
روی قبر مؤمنین، در صورتی که بی احترامی به آنان باشد.
پنچم:
هر جایی که تخلّی باعث بی احترامی به یکی از مقدسات دینی باشد.
مسأله 65 : در سه صورت مخرج غائط فقط با آب پاک می شود:
اول:
آنکه با غائط، نجاست دیگری مثل خون بیرون آمده باشد.
دوم:
آنکه نجاستی از خارج به مخرج غائط رسیده باشد.
سوم:
آنکه اطراف مخرج بیشتر از مقدار معمول آلوده شده باشد و در غیر این سه صورت می شود مخرج را با آب شست و یا به دستوری که بعداً گفته می شود؛ با پارچه و سنگ و مانند اینها تمییز کرد. اگر چه شستن با آب بهتر است و جمع بین آنها أکمل است.
مسأله 66 : مخرج بول با غیرآب پاک نمی شود و در کر و جاری اگر بعد از برطرف شدن بول یک مرتبه بشوید کافی است؛ ولی با آب قلیل باید دو مرتبه شست و بهتر است سه مرتبه شسته شود.
مسأله 67 : اگر مخرج غائط را با آب بشویند؛ باید چیزی از غائط در آن نماند؛ ولی رنگ و بوی آن مانعی ندارد و اگر در دفعه اول طوری شسته شود که ذرّه ای از غائط در آن نماند؛ دوباره شستن لازم نیست.
مسأله 68 : گرچه پاک شدن مخرج غائط با سنگ و کلوخ و مانند اینها در صورتی که خشک و پاک باشند؛ محل تأمل است؛ ولی عفو اَست و نماز خواندن با آن اشکال ندارد ولی باید از سه دفعه کمتر نباشد و اگر مخرج به یک مرتبه یا دو مرتبه پاکیزه شود؛ احتیاط واجب اینست که سه مرتبه باشد.
مسأله 69 : لازم نیست سنگ یا پارچه ای که غائط را با آن برطرف می کنند سه قطعه باشد؛ با اطراف یک سنگ، یا اطراف یک پارچه کفایت می کند و اگر با سه قطعه یا سه گوشه برطرف نشود؛ باید به قدری اضافه نمایند تا مخرج کاملاً پاکیزه شود. ولی باقی ماندن ذرّه های کوچکی که دیده نمی شود اشکال ندارد.
مسأله 70 : پاک کردن مخرج غائط با چیزهایی که احترام آنها لازم است؛ مانند کاغذی که نام خدا و پیغمبران و ائمه معصومین عَلَیْهم ُالسَّلَام و فاطمه زهرا عَلَیْهاالسَّلَام بنا بر احتیاط واجب، بر آن نوشته شده حرام است و چه بسا مستلزم کفر می شود و اگر مستلزم کفر نشود؛ گرچه معصیت کرده ولی اکتفاء به آن می شود. استنجاء با استخوان و سرگین گرچه حرام نیست؛ ولی اکتفاء به آنها محل تأمل است.
مسأله 71 : اگر شک کند که مخرج را تطهیر کرده یا نه، واجب است تطهیر کند و اگر همیشه بعد از بول یا غائط فوراً تطهیر می کرده؛ احتیاط واجب است که تطهیر کند.
مسأله 72 : اگر بعد از نماز شک کند که قبل از نماز مخرج را تطهیر کرده یا نه، در صورتی که احتمال دهد که قبل از شروع نماز ملتفت بوده؛ نمازی که خوانده صحیح است؛ ولی برای نمازهای بعدی باید تطهیر کند.
استبراء
مسأله 73 : استبراء عمل مستحبیست که مردها بعد از بیرون آمدن بول انجام می دهند و آن دارای اقسامیست و بهترین آنها اینست که بعد از قطع شدن بول اگر مخرج غائط نجس شده اول آن را تطهیر کنند؛ بعد سه دفعه با انگشت میانه دست چپ با فشار از مخرج غائط تا بیخ آلت بکشند و بعد شست را روی آلت و انگشت پهلوی شست را زیر آن بگذارند و سه مرتبه با فشار تا سر آلت بکشند و پس از آن سه مرتبه سر آلت را فشار دهند.
مسأله 74 : آبی که گاهی بعد از ملاعبه و بازی کردن از انسان خارج می شود و به آن مَذْی می گویند؛ پاک است و نیز آبی که گاهی بعد از منی بیرون می آید و به آن وَذْی گفته می شود و آبی که گاهی بعد از بول بیرون می آید و به آن وَدْی می گویند؛ اگر بول به آن نرسیده باشد پاک است و چنانچه انسان بعد از بول استبراء کند و مخرج را تطهیر کرده باشد و بعد آبی از او خارج شود و شک کند که بول است یا یکی از اینها، پاک می باشد.
مسأله 75 : اگر انسان شک کند استبراء کرده یا نه و رطوبتی از او بیرون آید که نداند پاک است یا نه، نجس می باشد و چنانچه وضو گرفته باشد باطل می شود. ولی اگر شک کند استبرایی که کرده درست بوده یا نه و رطوبتی از او بیرون آید که نداند پاک است یا نه، پاک می باشد و وضو را هم باطل نمی کند.
مسأله 76 : کسی که استبراء نکرده؛ اگر به واسطه اینکه مدتی از بول کردن او گذشته یقین کند؛ یا اطمینان حاصل کند که بول در مجری نمانده است و رطوبتی ببیند و شک کند پاک است یا نه، آن رطوبت پاک می باشد و وضو را هم باطل نمی کند.
مسأله 77 : اگر انسان بعد از بول استبراء کند و وضو بگیرد؛ چنانچه بعد از وضو رطوبتی ببیند که نداند بول است یا منی، واجب است احتیاطاً غسل کند و وضو هم بگیرد.
ولی اگر وضو نگرفته باشد فقط گرفتن وضو کافی است.
مسأله 78 : برای زن استبراء از بول نیست و اگر رطوبتی ببیند و شک کند پاک است یا نه، پاک می باشد؛ وضو و غسل او را هم باطل نمی کند.
مستحبات و مکروهات تخلّی
اشاره
استحباب یا کراهت بعض اموری که در این باب و سایر ابواب این رساله ذکر می شود ثابت نیست؛ شایسته است آنها را به رجاء مطلوبیت انجام، یا ترک کنند.
مسأله 79 : شایسته است در موقع تخلّی جایی بنشیند که کسی او را نبیند و موقع وارد شدن به مکان تخلّی اول پای چپ و موقع بیرون آمدن پای راست را بگذارد.
مسأله 80 : نشستن روبروی خورشید و ماه در موقع تخلّی و نشستن روبروی باد و در جاده، خیابان، کوچه، درب خانه و زیر درختی که میوه می دهد و چیز خوردن و توقف زیاد در حال تخلّی و تطهیر کردن با دست راست شایسته نیست و همچنین است حرف زدن در حال تخلّی، ولی اگر ناچار باشد؛ یا ذکر خدا بگوید؛ اشکال ندارد.
مسأله 81 : ایستاده بول کردن و بول کردن در زمین سفت و سوراخ جانوران و در آب، خصوصاً آب ایستاده، مکروه است.
مسأله 82 : خود داری کردن از بول و غائط مکروه است و اگر برای بدن ضرر معتنی به داشته باشد حرام است.
مسأله 83 : مستحب است انسان پیش از نماز و پیش از خواب و پیش از جماع و بعد از بیرون آمدن منی، بول کند.