آیت الله سید محمدحسن مرتضوی لنگرودی
مرجع تقلید شیعه
چیزهایی که روزه را باطل می کند
اشاره
مسأله 1581 : نُه چیز روزه را باطل می کند؛ گرچه باطل کردن بعضی آنها احتیاطیست چنانچه خواهد آمد.
اول:
خوردن و آشامیدن.
دوم:
جماع.
سوم:
استمنا، استمنا آن است که انسان با خود یا با دیگری، به غیر از جماع، کاری کند که منی از او بیرون آید.
چهارم:
دروغ بستن به خدا و پیغمبر و جانشینان پیغمبر صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِه وَ سَلَّم.
پنجم:
رسانیدن غبار غلیظ به حلق.
ششم:
فرو بردن تمام سر در آب.
هفتم:
باقی ماندن بر جنابت، حیض و نفاس، تا اذان صبح.
هشتم:
اماله کردن با چیزهای روان.
نهم:
قی کردن.
احکام اینها در مسائل آینده گفته می شود.
1 خوردن و آشامیدن
مسأله 1582 : اگر روزه دار عمداً چیزی بخورد یا بیاشامد؛ روزه او باطل می شود. چه خوردن و آشامیدن آن چیز معمول باشد؛ مثل نان و آب و چه معمول نباشد؛ مثل خاک و شیره درخت، چه کم باشد یا زیاد، حتی اگر مسواک را از دهان بیرون بیاورد و دوباره به دهان فروببرد و رطوبت آن را فرو برد؛ روزه او باطل می شود؛ مگر آنکه رطوبت مسواک در آب دهان به طوری از بین برود که رطوبت خارج به آن گفته نشود. ولی در صورتی که بداند آب خارج در دهان است گرچه مستهلک شده؛ احتیاط لزومی آن است که آن را فرونبرد؛ وگرنه می توان یک لیوان آب یا ماست را به وسیله سر انگشت مثلاً، در مدت طولانی در دهان قرارداد به نحوی که در هر دفعه رطوبت سر انگشت در آب دهان مستهلک شود.
مسأله 1583 : اگر موقعی که مشغول غذا خوردن است بفهمد صبح شده؛ باید لقمه را از دهان بیرون آورد و چنانچه عمداً فرو برد روزه اش باطل است و به دستوری که بعداً گفته خواهد شد کفاره هم بر او واجب می شود.
مسأله 1584 : اگر روزه دار سهواً چیزی بخورد یا بیاشامد؛ روزه اش باطل نمی شود.
مسأله 1585 : احتیاط واجب آن است که روزه دار از استعمال آمپول و سرمی که به جای دوا و غذا به کار می رود؛ خود داری کند؛ ولی ترزیق آمپولی که عضو را بی حس می کند اشکال ندارد. در صورتی که روزه دار مرضی داشته باشد که روزه برایش ضرر ندارد؛ ولی در روز ناچار به ترزیق آمپول و سرم است؛ در صورت ترزیق احتیاط لازم آن است که روزه آن روز را به پایان برساند و قضای آن روز را به جا آورد.
مسأله 1586 : اگر روزه دار چیزی را که لای دندان مانده است عمداً فروببرد؛ روزه اش باطل می شود؛ بلکه اگر آن چیز فاسد شده باشد به نحوی که از خبائث محسوب شود شبهه خوردن چیز حرام است و کفاره جمع در بین است.
مسأله 1587 : کسی که می خواهد روزه بگیرد لازم نیست پیش از اذان دندان هایش را خلال کند؛ ولی اگر بداند غذایی که لای دندان مانده در روز فرو می رود؛ چنانچه خلال نکند و چیزی از آن فرورود روزه اش باطل است؛ بلکه اگر فرو هم نرود باطل است برای اینکه با این علم، نیت امساک در تمام روز را نکرده است.
مسأله 1588 : فرو بردن آب دهان گرچه به واسطه خیال کردن ترشی و مانند آن در دهان جمع شده باشد؛ روزه را باطل نمی کند؛ ولی احتیاط مستحب آن است که آن آب را فرونبرد؛ مخصوصاً در صورتی که سبب جمع شدن آب از روی عمد باشد.
مسأله 1589 : فرو بردن اخلاط سر و سینه، تا به فضای دهان نرسیده؛ اشکال ندارد. ولی اگر داخل فضای دهان شود احتیاط واجب آن است که آن را فرونبرند.
مسأله 1590 : اگر روزه دار به قدری تشنه شود که بترسد از تشنگی بمیرد؛ یا اینکه می ترسد که تشنگی به او ضرر معتنی به می رساند و یا اینکه اگر آب نخورد در مشقت شدید واقع می شود؛ می تواند به اندازه ای که از مردن، یا از ضرر تشنگی و از مشقت شدید نجات پیدا کند؛ آب بیاشامد؛ بلکه در مورد ترس از مردن و ضرر معتنی به واجب است به مقداری که از مرگ و ضرر نجات پیدا کند؛ آب بیاشامد. به هر حال در تمام این موارد روزه او باطل می شود و اگر ماه رمضان باشد باید در بقیه روز از به جا آوردن کاری که روزه را باطل می کند خود داری کند.
مسأله 1591 : جویدن غذا برای بچه یا پرنده و چشیدن غذا و مانند اینها که معمولا به حلق نمی رسد؛ در صورتی که مجرد رسیدن به حلق روزه را باطل بکند؛ اگر اتفاقاً به حلق برسد؛ روزه را باطل نمی کند؛ ولی اگر انسان از اول بداند که به حلق می رسد؛ روزه اش باطل می شود و باید قضای آن را بگیرد و اگر به حلق برسد؛ کفاره هم بر او واجب است و الا فقط قضا واجب است.
مسأله 1592 : انسان نمی تواند برای ضعف، روزه را بخورد؛ ولی اگر ضعف به قدریست که معمولا نمی شود آن را تحمل کرد؛ خوردن روزه اشکال ندارد.
2 جماع
مسأله 1593 : جماع روزه را باطل می کند؛ گرچه فقط به مقدار ختنه گاه داخل شود و منی هم بیرون نیاید.
مسأله 1594 : اگر کمتر از ختنه گاه داخل شود؛ در صورتی که منی بیرون نیاید روزه باطل نمی شود؛ مگر اینکه ختنه گاهش بریده شده باشد در این صورت احتیاط واجب آن است که به هر اندازه داخل شود؛ گرچه کمتر از ختنه گاه باشد؛ روزه اش باطل می شود.
مسأله 1595 : کسی که آلتش صحیح است؛ اگر شک کند که به اندازه ختنه گاه داخل شده یا نه، روزه او صحیح است؛ ولی اگر کسی که ختنه گاهش بریده است این شک را بکند؛ بنا بر احتیاط واجب روزه اش باطل می شود و اگر این شخص شک کند که داخل شده یا نه، روزه اش صحیح است.
مسأله 1596 : اگر فراموش کند که روزه است و جماع نماید؛ یا او را به جماع مجبور نمایند به نحوی که از اختیار خارج شود؛ مثل آنکه دست و پای او را ببندند و با او جماع کنند؛ روزه او باطل نمی شود. ولی اگر او را تهدید به این کار کنند و از ترس این عمل را انجام دهد؛ گرچه گناه نکرده ولی روزه اش باطل می شود باید قضا کند.
به هر حال کسی که فراموش کرده بود که روزه است و جماع کرده؛ یا مجبور به جماع بوده؛ اگر در بین جماع یادش بیاید؛ یا دیگر مجبور نباشد؛ باید فوراً از حال جماع خارج شود و اگر خارج نشود روزه او باطل است.
3 استمنا
مسأله 1597 : اگر روزه دار استمنا کند یعنی با خود، یا با دیگری، به غیر از نزدیکی، کاری کند که منی از او بیرون آید روزه اش باطل می شود.
مسأله 1598 : اگر بی اختیار منی از او بیرون آید روزه اش باطل نیست. ولی اگر کاری کند که بی اختیار منی از او بیرون آید روزه اش باطل می شود؛ بلکه در این صورت اگر علم، یا اطمینان داشته باشد که از او منی خارج می شود؛ گرچه منی از او خارج نشود؛ روزه اش باطل می شود.
مسأله 1599 : هرگاه روزه دار بداند که در روز بخوابد محتلم می شود یعنی در خواب منی از او بیرون می آید بنا بر احتیاط مستحب نخوابد و اگر بخوابد روزه اش باطل نمی شود.
مسأله 1600 : اگر روزه دار در حال بیرون آمدن منی از خواب بیدار شود؛ واجب نیست از بیرون آمدن آن جلوگیری کند.
مسأله 1601 : روزه داری که محتلم شده می تواند بول کند و به دستوری که در مسأله (73) گفته شد؛ استبراء نماید؛ اگر چه بداند به واسطه بول یا استبراء کردن؛ باقی مانده منی از مجری بیرون می آید. ولی اگر غسل کرده باشد نمی تواند استبراء یا بول کند؛ در صورتی که بداند منی بیرون می آید.
مسأله 1602 : روزه داری که محتلم شده اگر بداند منی در مجری مانده و در صورتی که پیش از غسل بول نکند بعد از غسل منی از او بیرون می آید؛ بنا بر احتیاط واجب باید پیش از غسل بول کند و اگر بعد از غسل به اختیار خود بول کند و منی از او خارج شود؛ بنا بر احتیاط واجب روزه اش باطل می شود؛ بلکه خالی از وجه نیست.
مسأله 1603 : کسی که می داند اگر عمداً منی از خود بیرون آورد روزه اش باطل می شود؛ در صورتی که به قصد بیرون آمدن منی با کسی شوخی و بازی کند؛ روزه اش باطل می شود و باید قضای آن را به جا آورد اگر چه منی از او بیرون نیاید و اگر منی بیرون آید علاوه بر قضا، کفاره نیز بر او لازم می شود و در هر دو صورت در ماه رمضان، در بقیه روز از آنچه روزه را باطل می کند؛ خود داری نماید.
مسأله 1604 : اگر روزه دار بدون قصد بیرون آمدن منی با کسی بازی و شوخی کند؛ چنانچه اطمینان دارد که منی از او خارج نمی شود؛ اگر چه اتفاقاً منی بیرون آید روزه او صحیح است؛ ولی اگر اطمینان ندارد؛ اما عادتش این بوده که با مثل چنین کاری منی از او خارج می شود؛ در صورتی که منی از او بیرون آید روزه اش باطل است.
4 دروغ بستن به خدا و پیغمبر
مسأله 1605 : اگر روزه دار به گفتن؛ یا به نوشتن؛ یا به اشاره و مانند اینها، به خدا و رسول خدا و ائمه معصومین عَلَیْهم ُالسَّلَام عمداً نسبت دروغ بدهد؛ اگر چه فوراً بگوید دروغ گفتم؛ یا توبه کند؛ روزه او باطل است و همچنین نسبت دروغ به سایر پیغمبران و جانشینانشان، در صورتی که دروغ به آنان برگردد به دروغ به خدا، مثلاً حکم دروغی به شریعت حضرت عیسی عَلَیْهِ السَّلَام که از طرف خداست نسبت دهد. اما اگر دروغ به شخص آن حضرت باشد به اینکه آن حضرت لباسش چنین بوده یا فلان غذا را مصرف می کرده؛ باطل شدن بنا بر احتیاط واجب است و همچنین نسبت دروغ به حضرت زهرا عَلَیْهاالسَّلَام، اگر نسبت دروغ به آن حضرت، برگردد به دروغ به خدا و رسول خدا و ائمه معصومین عَلَیْهم ُالسَّلَام روزه را باطل می کند و اگر به شخص آن حضرت باشد بنا بر احتیاط واجب روزه را باطل می کند.
مسأله 1606 : اگر بخواهد خبری را که نمی داند راست است یا دروغ نقل کند؛ باید از کسی که آن خبر را گفته؛ یا از کتابی که آن خبر در آن نوشته شده؛ نقل نماید؛ یا به نحو اجمال بگوید خبری به این مضمون وارد شده.
مسأله 1607 : اگر چیزی را به اعتقاد اینکه راست است از قول خدا یا پیغمبر نقل کند و بعد بفهمد دروغ بوده؛ روزه اش باطل نمی شود.
مسأله 1608 : اگر بداند دروغ بستن به خدا و پیغمبر روزه را باطل می کند و چیزی را که می داند دروغ است به آنان نسبت دهد و بعداً بفهمد آنچه را گفته راست بوده؛ روزه اش باطل است برای اینکه قصد مفطِر کرده و در ماه رمضان باید تا مغرب از آنچه روزه را باطل می کند خود داری کند و بعداً قضا نماید.
مسأله 1609 : اگر دروغی را که دیگری ساخته؛ عمداً به خدا و پیغمبر و جانشینان آن حضرت نسبت دهد؛ روزه اش باطل است؛ ولی اگر از قول کسی که آن دروغ را ساخته نقل کند؛ روزه اش باطل نمی شود.
مسأله 1610 : اگر از روزه دار بپرسند که آیا پیغمبر صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِه وَ سَلَّم چنین مطلبی فرموده؟ و او جایی که در جواب باید بگوید:
نه، عمداً بگوید:
بلی، یا جایی که باید بگوید:
بلی، عمداً بگوید:
نه، روزه اش باطل می شود.
مسأله 1611 : اگر از قول خدا یا پیغمبر حرف راستی را بگوید بعد بگوید دروغ گفتم؛ یا در شب دروغی را به آنان نسبت دهد و فردای آن که روزه می باشد بگوید آنچه در شب گفتم راست است؛ روزه اش باطل می شود.
5 رساندن غبار غلیظ به حلق
مسأله 1612 : رساندن غبار غلیظ به حلق روزه را باطل می کند؛ چه غبار چیزی باشد که خوردن آن حلال است؛ مثل آرد گندم، یا غبار چیزی باشد که خوردن آن حرام است؛ مثل خاک و بنا بر احتیاط واجب باید غباری را که غلیظ نیست؛ به حلق نرساند.
مسأله 1613 : اگر به واسطه باد، غبار غلیظی پیدا شود و انسان با اینکه متوجه است؛ مواظبت نکند و به حلق برسد؛ روزه اش باطل می شود.
مسأله 1614 : احتیاط واجب آن است که روزه دار بخار غلیظ، دود سیگار، تنباکو و مانند اینها را هم به حلق نرساند.
مسأله 1615 : در صورتی که مواظبت نکند و غبار، یا بخار، یا دود و مانند اینها داخل حلق شود؛ چنانچه یقین، یا اطمینان داشته باشد که به حلق نمی رسد؛ روزه اش صحیح است و اگر در معرض رسیدن به حلق باشد؛ بنا بر احتیاط واجب آن روز را قضا کند.
مسأله 1616 : اگر فراموش کند که روزه است و مواظبت نکند؛ یا عمداً، یا بی اختیار، غبار و مانند آن به حلق او برسد؛ روزه اش باطل نمی شود. چنانچه ممکن است باید آن را بیرون آورد.
6 فرو بردن سر در آب
مسأله 1617 : اگر روزه دار عمداً تمام سر را در آب فرو برد؛ گرچه باقی بدن او از آب بیرون باشد؛ روزه اش باطل می شود. ولی اگر تمام بدن را آب بگیرد و مقداری از سر بیرون باشد؛ روزه اش باطل نمی شود.
مسأله 1618 : اگر نصف سر را یک دفعه و نصف دیگر را دفعه دیگر، در آب فرو برد؛ به طوری که در یک آن تمام سر زیر آب نباشد؛ روزه اش باطل نمی شود
مسأله 1619 : اگر شک کند که تمام سر زیر آب رفته یا نه، روزه اش صحیح است.
مسأله 1620 : اگر تمام سر زیر آب برود؛ ولی مقداری از موها بیرون بماند؛ روزه باطل می شود.
مسأله 1621 : احتیاط واجب آن است که سر را در گلاب که مضاف است و آب های مضاف دیگر فرونبرد. ولی در چیزهای دیگری که روان نیست اشکال ندارد.
مسأله 1622 : اگر روزه دار بی اختیار در آب بیفتد و تمام سر او را آب بگیرد؛ یا فراموش کند که روزه است و سر را در آب فرو برد؛ روزه او باطل نمی شود.
مسأله 1623 : اگر به خیال اینکه آب سر او را نمی گیرد خود را در آب بیندازد و آب تمام سر او را بگیرد؛ روزه اش اشکال دارد. ولی اگر با اطمینان به اینکه آب سر او را نمی گیرد بوده؛ اشکال ندارد.
مسأله 1624 : اگر فراموش کند که روزه است و سر را در آب فرو برد؛ یا دیگری به زور سر او را در آب فرو برد؛ چنانچه در زیر آب یادش بیاید که روزه است؛ یا آن کس دست خود را بردارد؛ باید فوراً سر را بیرون آورد. چنانچه بیرون نیاورد؛ روزه اش باطل است.
مسأله 1625 : اگر فراموش کند که روزه است و عمداً برای غسل سر را در آب فرو برد؛ روزه و غسل او صحیح است.
مسأله 1626 : اگر بداند که روزه است و عمداً برای غسل سر را در آب فرو برد؛ چنانچه روزه او مثل روزه ماه رمضان واجب معین باشد؛ روزه و غسل، هر دو باطل است و اگر روزه مستحب باشد؛ یا روزه واجبی باشد که مثل روزه کفاره وقت معینی ندارد و شرعاً هم جایز باشد باطل کردن آن، چنانچه پیش از ظهر باشد غسل صحیح و روزه باطل می شود و اگر بعد از ظهر باشد چون باطل کردن روزه واجب جایز نیست؛ روزه و غسل باطل است.
مسأله 1627 : اگر برای آنکه کسی را از غرق شدن نجات دهد سر را در آب فرو برد؛ گرچه نجات دادن او واجب باشد؛ روزه اش باطل می شود و اگر روزه واجب معین باشد باید بقیه روز را امساک کند و قضای آن را هم بگیرد.
7 باقی ماندن بر جنابت، حیض و نفاس تا اذان صبح
مسأله 1628 : اگر جنب عمداً تا اذان صبح غسل نکند؛ یا اگر وظیفه او تیمم است عمداً تیمم ننماید؛ روزه اش باطل است؛ در صورتی که در روز ماه رمضان یا قضای آن باشد و بنا بر احتیاط واجب در روزه های واجب دیگر، اما در روزه مستحبی ثابت نیست؛ مستحب است قبل از طلوع فجر غسل کند.
مسأله 1629 : اگر در ماه رمضان تا اذان صبح غسل نکند و تیمم هم نکند؛ ولی به جهت این باشد که دیگری اختیار از او سلب کرده و نگذارد غسل و تیمم کند؛ روزه اش صحیح است؛ ولی در صورتی که مکره باشد قضا دارد.
مسأله 1630 : کسی که جنب است و می خواهد روزه واجبی بگیرد؛ که مثل روزه ماه رمضان وقت آن معین است؛ چنانچه عمداً غسل نکند تا وقت تنگ شود؛ معصیت کرده؛ ولی واجب است تیمم کند و روزه اش صحیح است و قضا واجب نیست.
مسأله 1631 : اگر جنب در ماه رمضان غسل را فراموش کند و بعد از یک روز یادش بیاید؛ باید روزه آن روز را قضا نماید و اگر بعد از چند روز یادش بیاید؛ باید روزه هر چند روز را که یقین دارد جنب بوده قضا نماید. مثلاً اگر نمی داند سه روز جنب بوده یا چهار روز، سه روز قضا کند.
مسأله 1632 : کسی که در شب ماه رمضان برای هیچکدام از غسل و تیمم وقت ندارد؛ اگر خود را جنب کند و با حالت جنابت صبح کند؛ روزه اش باطل، قضا و کفاره بر او واجب می شود. ولی اگر وقت برای تیمم دارد؛ چنانچه خود را جنب کند؛ گرچه معصیت کرده ولی باید تیمم کند و روزه اش صحیح است.
مسأله 1633 : اگر گمان کند که برای غسل وقت دارد و خود را جنب نماید و بعد بفهمد وقت تنگ بوده؛ چه جستجو کرده باشد چه نکرده؛ واجب است تیمم کند و روزه اش صحیح است.
مسأله 1634 : کسی که در شب ماه رمضان جنب است و می داند؛ یا اطمینان دارد؛ اگر بخوابد تا اذان صبح بیدار نمی شود؛ نباید بخوابد. چنانچه بخوابد و تا اذان صبح بیدار نشود؛ روزه اش باطل و قضا و کفاره بر او واجب می شود.
مسأله 1635 : هرگاه جنب در شب ماه رمضان بخوابد و بیدار شود؛ در صورتی که اطمینان به بیدار شدن قبل از اذان صبح را ندارد؛ احتیاط واجب آن است که نخوابد و اگر خوابید و تا اذان صبح بیدار نشد؛ باید قضای روزه را بگیرد و کفاره هم دارد.
مسأله 1636 : کسی که در شب ماه رمضان جنب است اگر یقین، یا اطمینان به بیدار شدن پیش از اذان صبح دارد؛ با تصمیم به اینکه بعد از بیدار شدن غسل کند؛ جایز است بخوابد و چنانچه اتفاقاً تا اذان صبح خواب بماند؛ روزه اش صحیح است.
مسأله 1637 : کسی که در شب ماه رمضان جنب است و می داند؛ یا احتمال می دهد که اگر بخوابد پیش از اذان صبح بیدار می شود؛ در صورتی که عادت بر بیدار شدن دارد؛ چنانچه غفلت داشته باشد که بعد از بیدار شدن باید غسل کند؛ در صورتی که بخوابد و تا اذان صبح خواب بماند؛ قضا و کفاره بر او نیست و اگر عادت بر بیدار شدن ندارد و تا اذان صبح بخوابد؛ بنا بر احتیاط قضا و کفاره واجب است.
مسأله 1638 : کسی که در شب ماه رمضان بخوابد و بیدار شود و بداند؛ یا احتمال دهد که اگر دوباره بخوابد پیش از اذان صبح بیدار می شود؛ چنانچه نخواهد بعد از بیدار شدن غسل کند؛ یا تردید داشته باشد که غسل کند یا نه، در صورتی که بخوابد و بیدار نشود؛ روزه اش باطل است؛ قضا و کفاره دارد.
مسأله 1639 : اگر جنب در شب ماه رمضان بخوابد و بیدار شود و بداند؛ یا احتمال دهد؛ در صورتی که عادت بر بیدار شدن باشد؛ به اینکه اگر دوباره بخوابد پیش از اذان صبح بیدار می شود و تصمیم هم داشته باشد که بعد از بیدار شدن غسل کند؛ چنانچه دوباره بخوابد و تا اذان صبح بیدار نشود؛ باید روزه آن روز را قضا کند و اگر عادت بر بیدار شدن نبوده؛ احتیاط واجب کفاره هم هست و اگر از خواب دوم بیدار شود و برای مرتبه سوم بخوابد و تا اذان صبح بیدار نشود؛ قضای روزه بر او واجب و بنا بر احتیاط واجب کفاره هم واجب می شود.
مسأله 1640 : خوابی که انسان در آن محتلم شده؛ خواب اول حساب نمی شود؛ بلکه اگر از آن بیدار شود و دوباره بخوابد؛ خواب اول است و اگر بعد از آن بخوابد خواب دوم و اگر بعد از آن بخوابد خواب سوم است.
مسأله 1641 : اگر روزه دار در روز محتلم شود؛ واجب نیست فوراً غسل کند؛ گرچه بهتر است.
مسأله 1642 : هرگاه در ماه رمضان بعد از اذان صبح بیدار شود و ببیند محتلم شده؛ اگر چه بداند پیش از اذان صبح محتلم شده؛ روزه اش صحیح است.
مسأله 1643 : کسی که می خواهد قضای روزه ماه رمضان را بگیرد؛ هرگاه تا اذان صبح جنب بماند؛ اگر از روی عمد نباشد و وقت وسعت داشته باشد؛ روزه او درست نیست و اگر وقت تنگ باشد؛ احتیاط واجب گرفتن روزه آن روز و عوض آن است.
مسأله 1644 : کسی که می خواهد قضای روزه ماه رمضان را بگیرد؛ اگر بعد از اذان صبح بیدار شود و ببیند محتلم شده و بداند پیش از اذان صبح محتلم شده؛ چنانچه وقت قضای روزه تنگ است؛ مثلاً یک روز قضای ماه رمضان دارد و روز آخر شعبان است؛ بنا بر احتیاط واجب بقیه آن روز را روزه بگیرد و بعد از ماه رمضان عوض آن را به جا آورد و اگر وقت قضای روزه تنگ نیست؛ روزه باطل است.
مسأله 1645 : اگر در روزه واجب، غیر روزه ماه رمضان و قضای آن، تا اذان صبح جنب بماند ولی از روی عمد نباشد؛ چنانچه وقت آن روز معین باشد؛ مثلاً نذر کرده باشد که آن روز را روزه بگیرد؛ روزه اش صحیح است و اگر مثل روزه کفاره وقت آن معین نیست؛ احتیاط مستحب آن است که غیر از آن روز، روز دیگری را روزه بگیرد.
مسأله 1646 : اگر زن پیش از اذان صبح از حیض یا نفاس پاک شود و عمداً غسل نکند؛ یا اگر وظیفه او تیمم است عمداً تیمم نکند؛ روزه اش باطل است.
مسأله 1647 : اگر زن پیش از اذان صبح از حیض یا نفاس پاک شود و برای غسل وقت نداشته باشد؛ چنانچه بخواهد روزه واجبی بگیرد که مثل روزه ماه رمضان وقت آن معین است؛ باید تیمم نماید و بنا بر احتیاط واجب تا اذان صبح بیدار بماند و اگر بخواهد روزه مستحب یا روزه واجبی که وقت آن معین نیست بگیرد؛ مثل روزه کفاره، نمی تواند با تیمم بگیرد.
مسأله 1648 : اگر زن نزدیک اذان صبح از حیض یا نفاس پاک شود و برای هیچکدام از غسل و تیمم وقت نداشته باشد؛ یا بعد از اذان بفهمد که پیش از اذان پاک شده؛ چنانچه روزه ای را می گیرد که مثل روزه ماه رمضان واجب معین باشد؛ صحیح است و اگر روزه مستحب، یا روزه واجب غیرمعین باشد؛ صحیح بودن آن خالی از اشکال نیست.
مسأله 1649 : اگر زن بعد از اذان صبح از خون حیض یا نفاس پاک شود؛ یا در بین روز خون حیض یا نفاس ببیند؛ اگر چه نزدیک مغرب باشد روزه او باطل است.
مسأله 1650 : اگر زن غسل حیض یا نفاس را فراموش کند و بعد از یک یا چند روز یادش بیاید؛ روزه هایی را که گرفته خالی از اشکال نیست؛ احتیاطاً آنها را قضا کند.
مسأله 1651 : اگر زن پیش از اذان صبح از حیض یا نفاس پاک شود و در غسل کردن کوتاهی کند و تا اذان غسل نکند و در وقت تنگ تیمم هم نکند؛ روزه اش باطل است؛ ولی چنانچه کوتاهی نکند؛ مثلاً منتظر باشد که حمام زنانه شود؛ اگر چه سه مرتبه بخوابد و تا اذان صبح غسل نکند؛ در صورتی که در تنگی وقت تیمم کند؛ یا اینکه از تیمم کردن هم عاجز باشد؛ روزه او صحیح است.
مسأله 1652 : اگر زنی که در حال استحاضه است غسل های خود را به تفصیلی که در احکام استحاضه در مسأله (401 و 405) گفته شد به جا آورد؛ روزه او صحیح است.
مسأله 1653 : کسی که مس میت کرده یعنی جایی از بدن خود را به بدن میت رسانده می تواند بدون غسل مس میت روزه بگیرد و اگر در حال روزه هم میت را مس کند؛ روزه او باطل نمی شود.
8 اماله کردن
مسأله 1654 : اماله کردن با چیز روان، اگر چه از روی ناچاری و برای معالجه باشد؛ روزه را باطل می کند.
9 قی کردن
مسأله 1655 : هرگاه روزه دار عمداً قی کند؛ اگر چه به واسطه مرض و مانند آن ناچار باشد؛ روزه اش باطل می شود. ولی اگر سهواً یا بی اختیار قی کند؛ اشکال ندارد.
مسأله 1656 : اگر در شب چیزی بخورد که می داند به واسطه خوردن آن در روز، بی اختیار قی می کند؛ احتیاط واجب آن است که روزه آن روز را قضا نماید.
مسأله 1657 : اگر روزه دار بتواند از قی کردن خود داری کند؛ چنانچه برای او ضرر و مشقت نداشته باشد؛ باید خود داری نماید. ولی در صورتی که موجبات قی کردن غیراختیاری فراهم شده؛ به نحوی که عرفاً گفته شود که قی کردن به اختیار او نبوده؛ لازم نیست از آن خود داری کند.
مسأله1658 : اگر مگس در گلوی روزه دار برود؛ چنانچه ممکن باشد باید آن را بیرون آورد و روزه او باطل نمی شود. ولی اگر بداند که به واسطه بیرون آوردن آن قی می کند؛ در صورتی که به حدی فرورفته باشد که به فرورفتن آن خوردن گفته نمی شود؛ واجب نیست او را بیرون آورد و روزه اش صحیح است؛ ولی اگر هنوز بَلْع حاصل نشده به نحوی که به بلعیدن آن خوردن گفته شود؛ باید آن را بیرون آورد؛ گرچه سبب قی کردن و باطل شدن روزه بشود. برای اینکه به فرو بردن گذشته بر باطل شدن روزه، چون مگس یکی از خبائث است؛ شبهه کفاره جمع است.
مسأله 1659 : اگر سهواً چیزی را فروببرد؛ اگر پیش از رسیدن به آخرین نقطه حلق یادش بیاید که روزه است؛ چنانچه ممکن باشد باید آن را بیرون آورد و روزه او صحیح است و اگر از آخرین نقطه حلق گذشته باشد؛ نباید بیرون کشید.
مسأله 1660 : اگر یقین داشته باشد که به واسطه آروغ زدن چیزی از گلو بیرون می آید؛ نباید عمداً آروغ بزند؛ بلکه در صورتی که شک دارد در آروغ زدن چیزی خارج می شود؛ بنا بر احتیاط واجب ترک کند.
مسأله 1661 : اگر آروغ بزند و چیزی قهراً و بی اختیار در گلو یا دهانش بیاید؛ باید آن را بیرون بریزد و اگر بی اختیار فرورود؛ روزه اش صحیح است.
احکام چیزهایی که روزه را باطل می کنند
مسأله 1662 : اگر انسان عمداً و از روی اختیار کاری که روزه را باطل می کند انجام دهد؛ روزه او باطل می شود و چنانچه از روی عمد نباشد اشکال ندارد. ولی جنب اگر بخوابد و به تفصیلی که در مسأله (1639) گفته شد؛ تا اذان صبح غسل نکند؛ روزه او باطل است.
مسأله 1663 : اگر روزه دار سهواً یکی از کارهایی که روزه را باطل می کند انجام دهد و به خیال اینکه روزه اش باطل شده عمداً دوباره یکی از آنها را به جا آورد؛ روزه او باطل می شود.
مسأله 1664 : اگر چیزی به زور در گلوی روزه دار بریزند؛ یا سر او را به زور در آب فروبرند؛ روزه او باطل نمی شود. ولی اگر مجبورش کنند که روزه خود را باطل کند؛ مثلاً به او بگویند اگر غذا نخوری ضرر جانی یا مالی به تو می زنیم و خودش برای جلوگیری از ضرر چیزی بخورد؛ روزه او باطل می شود؛ گرچه معصیت نکرده است.
مسأله 1665 : روزه دار نباید جایی برود که می داند؛ یا اطمینان دارد که چیزی در گلویش می ریزند؛ یا مجبورش می کنند که خودش روزه خود را باطل کند؛ اگر برود و چیزی در گلویش بریزند؛ یا از روی ناچاری کاری که روزه را باطل می کند انجام دهد؛ روزه او باطل می شود؛ بلکه اگر قصد رفتن کند گرچه نرود روزه اش باطل می شود.