آیت الله سید محمدحسن مرتضوی لنگرودی
مرجع تقلید شیعه
احکام نذر
مسأله 2691 : نذر آن است که انسان کار خیری را برای خدا بر عهده خود قرار دهد؛ یا ترک کاری که نکردن آن بهتر است برای خدا بر عهده خود قرار دهد.
مسأله 2692 : در نذر باید صیغه خوانده شود؛ ولی لازم نیست آن را به عربی بخواند. پس اگر بگوید برای خدا بر من است که فلان مقدار پول را به فقیر بدهم؛ واجب است به نذر خود عمل کند.
مسأله 2693 : نذر بر دو قسم است:
نذر مشروط و نذر مطلق، نذر مشروط بر دو گونه است:
نذر شکر و نذر زجر. نذر شکر آن است که مثلاً بگوید اگر مریض من خوب شود هزار تومان برای خدا بر عهده ام باشد که به فقیر بدهم و نذر زجر آن است که بگوید مثلاً اگر دروغ گفتم یک روز روزه برای خدا بر عهده من باشد که بگیرم و نذر مطلق آن است که بدون هیچ قید و شرطی بگوید مثلاً برای خدا بر عهده من باشد که نماز شب بخوانم. در همه این موارد نذر صحیح است و واجب است به آن وفا کند.
مسأله 2694 : نذر در صورتی صحیح است که انسان بالغ و عاقل، با اختیار و قصد خود نذر کند و در صورتی که نذر تصرف در مال باشد نباید سفیه باشد و نباید از طرف حاکم شرع به خاطر ورشکستگی از تصرف در اموالش جلوگیری شده باشد.
بنا بر این نذر غیربالغ و دیوانه و کسی که او را مجبور کرده اند؛ یا بدون اختیار نذر کرده؛ صحیح نیست و همچنین نذرهای مربوط به مال کسی که سفیه است یعنی مال خود را در کارهای بیهوده مصرف می کند و کسی که از طرف حاکم شرع به لحاظ ورشکستگی از تصرف در اموالش جلوگیری شده صحیح نیست.
مسأله 2695 : نذر زن بدون اجازه شوهرش محل اشکال است و اگر شوهر از نذر کردن زنش جلوگیری نماید زن نمی تواند نذر کند و اگر با جلوگیری شوهر نذر کند نذر او باطل است.
مسأله 2696 : در صورتی که زن با اجازه شوهر نذر کند شوهر نمی تواند نذر او را به هم بزند؛ یا او را از عمل کردن به نذر جلوگیری کند.
مسأله 2697 : هرگاه فرزند بدون اجازه پدر یا مادر، یا با اجازه آنان نذر کند باید به آن نذر عمل کند؛ ولی در صورتی که پدر یا مادر بنا بر احتیاط واجب از عملی که نذر کرد منعش کنند به طوری که آن عمل دیگر در حق فرزند رجحان نداشته باشد؛ مخصوصاً در صورتی که پدر و مادر در انجام عمل اذیت شوند؛ نذرش منحل می شود.
مسأله 2698 : نذر در موردی صحیح است که نذر کننده بتواند آن را عقلا یا عادتاً انجام دهد؛ یا مشقت شدید نداشته باشد که عادتاً نشود آن را تحمل کرد. بنا بر این کسی که مثلاً نمی تواند از محلی پیاده به کربلا برود؛ اگر نذر کند پیاده به کربلا برود نذر او صحیح نیست.
مسأله 2699 : کاری را که انسان نذر می کند باید شرعاً مطلوب باشد بنا بر این در صورتی که نذر کند کار حرام یا مکروه را انجام دهد؛ یا کار واجب یا مستحب را ترک کند نذر او صحیح نیست و نیز اگر نذر کند که کار مباحی را انجام دهد یا ترک نماید؛ چنانچه به جا آوردن آن یا ترکش از هر جهت مساوی باشد نذر او صحیح نیست. ولی در صورتی که انجام یا ترک آن از جهتی بهتر باشد و به همان منظور نذر کند نذر او صحیح است؛ مثلاً نذر کند غذایی را بخورد که برای عبادت قوت بگیرد یا غذایی را که سبب سستی او در عبادت می شود ترک نماید.
مسأله 2700 : هرگاه نذر کند نماز خود را در اتاق مخصوصی از منزل بخواند؛ گرچه آن اتاق از جاهای دیگر منزل ثواب بیشتری نداشته باشد؛ ولی هرگاه به واسطه این که جای خلوتیست و حضور قلب بیشتری پیدا می شود نذرش صحیح است.
مسأله 2701 : باید عمل را همان طور که نذر کرده انجام دهد. پس اگر نذر کرده که روز اول ماه صدقه بدهد؛ یا روزه بگیرد؛ یا نماز خاصی بخواند؛ باید صدقه یا روزه یا نماز خاص را در روز اول ماه انجام دهد؛ چنانچه قبل از آن یا بعد از آن انجام دهد کافی نیست و نیز اگر نذر کند وقتی که مریض او خوب شد صدقه بدهد چنانچه پیش از آن که خوب شود صدقه را بدهد کافی نیست.
مسأله 2702 : هرگاه نذر کند روزه بگیرد ولی وقت و مقدار آن را معین نکند؛ چنانچه یک روز روزه بگیرد کافیست و نیز اگر نذر کند نماز بخواند و مقدار و خصوصیات آن را معین نکرده باشد؛ چنانچه یک نماز بخواند کفایت می کند و نذر سایر کارهای دیگر هم همین گونه است.
مسأله 2703 : هرگاه نذر کند روز معین را روزه بگیرد باید همان روز را روزه بگیرد و چنانچه عمداً روزه نگیرد قضا و کفاره بر او واجب است و تا می تواند در آن روز مسافرت نکند ولی اگر مسافرت کرد در سفر روزه بگیرد و چنانچه در سفر باشد لازم نیست قصد اقامت کند و روزه بگیرد ولی قضای آن روزه بر او واجب است و در صورتی که آن روز مصادف با عید فطر یا قربان شود؛ یا حیض و نفاس شود؛ یا مریض شود واجب آن است که قضای آن روز را بگیرد ولی کفاره ندارد.
مسأله 2704 : هرگاه انسان از روی اختیار و عمد به نذر خود عمل نکند باید کفاره دهد و کفاره آن بنا بر احتیاط واجب کفاره افطار عمدیست یعنی یک بنده آزاد کند؛ یا شصت فقیر را طعام دهد؛ یا دو ماه پی در پی روزه بگیرد.
مسأله 2705 : هرگاه نذر کند تا وقت معینی عملی را ترک کند بعد از گذشتن آن وقت می تواند عمل را به جا آورد و چنانچه پیش از گذشتن وقت از روی فراموشی، یا ناچاری، یا اشتباه و ندانستن موضوع انجام دهد چیزی بر او واجب نیست؛ ولی باز هم لازم است که تا آن وقت آن عمل را به جا نیاورد و چنانچه دوباره پیش از رسیدن آن وقت بدون عذر آن عمل را انجام دهد باید به مقداری که در مسأله پیش گفته شد کفاره بدهد؛ بلکه چه بسا چنانچه در مسأله آینده گفته می شود کفاره متعدد باید بدهد.
مسأله 2706 : کسی که نذر کرده عملی را ترک کند و وقتی برای آن معین نکرده اگر از روی فراموشی یا ناچاری یا اشتباه و ندانستن موضوع آن عمل را انجام دهد کفاره بر او واجب نیست. ولی چنانچه از روی التفات و اختیار آن را به جا آورد در صورتی که نذر او به یک نذر برگردد؛ به این معنی که ترک عمل را صرفاً اعتبار کرده و آن را نذر کرده برای دفعه اول باید کفاره بدهد و بعد از آن دیگر کفاره ندارد و نذرش منحل و تمام می شود. ولی اگر نذر او به چند نذر برگردد به این معنی که هرفردی از افراد آن عمل را مستقلا اعتبار کرده و نذر کرده؛ برای هر دفعه یک کفاره بدهد و نذرش تمام نمی شود و اگر شک دارد که به صورت اول بوده یا دوم، بیش از یک کفاره واجب نیست.
مسأله 2707 : هرگاه نذر کند که در هرهفته روز معینی مثلاً روز جمعه را روزه بگیرد چنانچه یکی از جمعه ها عید فطر یا قربان باشد نباید آن روز راروزه بگیرد ولی قضای آن را به جا آورد. ولی اگر در آن روز حیض یا نفاس شود گرچه نباید آن روز را روزه بگیرد ولی واجب شدن قضا محل اشکال است.
مسأله 2708 : هرگاه نذر کند مقدار معینی صدقه بدهد چنانچه پیش از دادن صدقه بمیرد باید آن مقدار را صدقه بدهند و احتیاط واجب آن است که بالغین از ورثه آن مقدار را از حصه خود، از طرف میت صدقه دهند.
مسأله 2709 : هرگاه نذر کند که به فقیر معینی صدقه بدهد نمی تواند آن را به فقیر دیگر بدهد و اگر آن فقیر بمیرد احتیاط آن است که به ورثه او بدهد.
مسأله 2710 : هرگاه نذر کند به زیارت یکی از امامان معصوم عَلَیْهم ُالسَّلَام مثلاً به زیارت حضرت اباعبدالله الحسین عَلَیْهِ السَّلَام مشرف شود چنانچه به زیارت امام دیگر برود کافی نیست و اگر به واسطه عذری نتواند آن امام را زیارت کند چیزی براو واجب نیست.
مسأله 2711 : کسی که نذر کرده زیارت برود و غسل زیارت و نماز آن را نذر نکرده لازم نیست آنها را به جا آورد.
مسأله 2712 : هرگاه برای حرم یکی از امامان عَلَیْهم ُالسَّلَام یا امام زادگان چیزی نذر کند باید آن را به مصارفهمان حرم از قبیل تعمیر، فرش، پرده، روشنایی، پنکه و مانند اینها برساند.
مسأله 2713 : هرگاه چیزی را برای خود پیغمبر صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِه وَ سَلَّم، یا امام عَلَیْهِ السَّلَام، یا امامزاده یا یکی از اولیاء خدا نذر کند بی آن که نام حرم را ببرد؛ چنانچه مصرف معینی را قصد کرده باید به همان مصرف برساند و اگر مصرف معینی را قصد نکرده می تواند علاوه بر اموری که در مسأله گذشته ذکر شد در مصارفی که نسبتی به آن پیغمبر یا امام یا امامزاده داشته باشد مانند زوار فقیر و خادمین آنان مصرف بنماید و ثواب آن را هدیه آن معصوم یا امامزاده نماید.
مسأله 2714 : هرگاه گوسفندی را برای صدقه یا برای یکی از امامان عَلَیْهم ُالسَّلَام نذر کرده پشم آن و مقداری که چاق می شود جزء نذر است و اگر پیش از آن که به مصرف نذر برسد شیر بدهد یا بچه بیاورد؛ اگر چنانچه شیر و بچه قبل از نذر منعقد شده باشد مال کسیست که نذر کرده و اگر بعد از نذر منعقد شده باشد احتیاط واجب آن است که به مصرف نذر برساند.
مسأله 2715 : هرگاه نذر کند اگر مریض او خوب شود؛ یا مسافر او بیاید کاری را انجام دهد چنانچه معلوم شود که پیش از نذر کردن مریض خوب شده یا مسافر آمده عمل کردن به نذر واجب نیست.
مسأله 2716 : هرگاه پدر یا مادر نذر کند که دختر خود را به سید شوهر دهد بعد از آن که دختر به تکلیف رسید احتیاط آن است که اگر بتواند او را راضی کند که به سید شوهر کند و اگر راضی نشود نذرشان اعتبار ندارد و اختیار با خود دختر است.