آیت الله سید محمدحسن مرتضوی لنگرودی
مرجع تقلید شیعه
اقسام کشتن
اشاره
کشتن بر سه قسم است:
اول؛ کشتن عمدی
اشاره
هرگاه کسی به قصد کشتن شخصی کاری انجام دهد که منجر به مرگش شود کشتن عمدیست گرچه به وسیله ای باشد که ندرتاً کشتن به آن واقع می شود و همچنین اگر با توجه و التفات کاری را که معمولا کشتن به آن واقع می شود نسبت به کسی انجام دهد و او بمیرد کشتن عمدی حساب می شود هر چند هدف اصلی خود آن کار بوده نه کشتن.
مسأله 2934 : حکم کشتن عمدی در مسأله (2915) گذشت.
دوم؛ کشتن خطاء شبه عمد.
اشاره
هرگاه کسی قصد کشتن شخصی را نداشته باشد ولی با توجه و التفات کاری را که معمولا کشتن به آن واقع نمی شود نسبت به او انجام داده ولی بر حسب تصادف منجر به مرگ شود کشتن شبه عمد است.
مثلا برای ادب کردن چند تازیانه به شخصی بزند و بر حسب تصادف منجر به مرگ او شود و همچنین هرگاه قصد کشتن داشته باشد و کسی را بکشد ولی فکر می کرده طرف کافریست که خونش حلال است بعد معلوم شود مسلمان بوده؛ این هم کشتن خطاء شبه عمد است.
مسأله 2935 : در کشتن شبه عمد ورثه مقتول حق قصاص ندارند فقط می توانند از قاتل دیه بگیرند یا او را عفو کنند.
سوم؛ کشتن خطایی محض.
اشاره
هرگاه کاری انجام بدهد ولی قصد کشتن شخصی را نداشته باشد و نمی خواسته کاری را نسبت به او انجام دهد ولی بر حسب تصادف منجر به مرگ آن شخص بشود کشتن خطایی است.
مثل این که برای شکار آهویی تیری را رها کند و بر حسب تصادف به انسانی بخورد و او را بکشد؛ یا این که انسان در حال خواب روی طفلی بغلتد و او بمیرد؛ یا پایش بلغزد و روی شخصی بیفتد و او بمیرد.
مسأله 2936 : در کشتن خطایی محض ورثه مقتول حق قصاص ندارند؛ می توانند عفو کنند یا دیه بگیرند؛ ولی در صورتی که کشتن به اقرار قاتل ثابت شود دیه بر خود قاتل است ولی هرگاه کشتن به دو شاهد عادل ثابت شود برخود قاتل چیزی نیست دیه بر عاقله، یعنی خویشاوندان پدری او است.
انواع دیه کشتن
مسأله 2937 : دیه کشتن مرد مسلمان آزاد، چه در کشتن عمدی و چه در کشتن شبه عمد و چه در کشتن خطایی محض، یکی از این شش چیز است:
اول:
صد شتر، که داخل سال ششم شده باشد و احتیاط آن است که شتر نر باشد.
دوم:
دویست گاو، فرق نمی کند ماده باشد یا نر و در هر سنی باشد.
سوم:
هزار گوسفند، فرق نمی کند ماده باشد یا نر و در هر سنی باشد.
چهارم:
دویست حله، که هر حله دو پارچه است.
بعضی فرموده اند از حله های معروف یمن باشد که در آن زمان ها متعارف بوده؛ ولی ثابت نیست گرچه احوط است.
پنجم:
هزار مثقال شرعی طلای سکه دار، که هر مثقال آن هیجده نخود است.
ششم:
ده هزار درهم، که هر درهمی دوازده و یک چهارم نخود سکه دار است.
مسأله 2938 : دیه زن مسلمان آزاد نصف دیه مرد مسلمان آزاد است.
مسأله 2939 : دیه کافر آزادی که در ذمه حکومت اسلامیست چه یهودی باشد چه نصرانی و چه مجوس، هشت صد درهم است و دیه زن آزاد آنان نصف دیه مرد آنان است.
مسأله 2940 : در قتل عمدی که ورثه مقتول حق قصاص دارند هرگاه توافق بر گرفتن دیه کنند قاتل مخیر است در انتخاب هر یک از آن شش چیز و ورثه نمی توانند او را به یکی از آنها مجبور کنند.
پس مثلاً هرگاه دویست حله را که بعید نیست از نظر قیمت کمتر از آن پنج چیز باشد انتخاب کند؛ کفایت می کند.
مسأله 2941 : دیه کشتن عمدی را قاتل باید از مال خود در مدت یک سال بدهد.
مسأله 2942 : در کشتن شبه عمد هم قاتل مخیر است هر یک از شش چیز را از مال خود به عنوان دیه پرداخت کند و در مدت پرداخت دیه شبه عمد اختلاف شده بعضی مدت آن را یک سال و مشهور دو سال، ولی ظاهر ایناست که می تواند در سه سال پرداخت کند.
مسأله 2943 : دیه کشتن خطاء محض گرچه یکی از آن شش چیز است و در مدت سه سال پرداخت می شود ولی به عهده عاقله است یعنی خویشاوندان پدری قاتل است که باید پرداخت کنند.
مسأله 2944 : هرگاه قتل در یکی از چهار ماه حرام، یعنی رجب، ذیقعده، ذیحجه و محرم واقع شود مقدار یک ثلث دیه بر دیه افزوده می شود و دو ماه پی در پی در ماه های حرام باید روزه کفاره بگیرد گرچه به روز عید قربان برخورد کند.
مسأله 2945 : هرگاه قتل در حرم معظمه واقع شود مشهور آن را ملحق به قتل در یکی از ماه های حرام دانسته و ثلث دیه بر دیه افزوده اند؛ ولی محل اشکال است.
احتیاط ترک نشود.
کفاره قتل
مسأله 2946 : در کشتن عمدی هرگاه ورثه مقتول با قاتل توافق بر دیه نمایند؛ یا عفو کنند قاتل باید کفاره جمع بدهد؛ یعنی یک بنده آزاد کند و شصت روز روزه بگیرد و شصت فقیر را طعام دهد تا سیر شوند. در این زمان ها که بنده نیست دو عمل دیگر را باید انجام دهد و در صورتی که ورثه بخواهند قصاص کنند احتیاط واجب آن است که خود قاتل پیش از قصاص شدن از مال خود، یا ورثه ای که کبیر و محجور نیستند از سهم خودشان کفاره جمع را بدهند.
مسأله 2947 : در کشتن شبه عمد یا خطاء محض علاوه بر دادن دیه به تفصیلی که گفته شد باید قاتل کفاره بدهد؛ یعنی یک بنده آزاد کند و اگر نتوانست شصت روز روزه بگیرد و اگر نتوانست شصت فقیر را طعام دهد تا سیر شوند.
مسأله 2948 : هرگاه کسی که عمداً شخصی را کشته به حرم امن الهی پناه برد در آنجا قصاص نمی شود بلکه بر او از نظر سکنی، داد و ستد، خوردن، آشامیدن و مانند آنها فشار وارد می شود تا از حرم خارج شود و آنگاه قصاص شود. ولی هرگاه در حرم الهی جنایت کرد قصاص می شود.
مسأله 2949 : بعضی فقها حرم رسول اکرم صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِه وَ سَلَّم مخصوصاً روضه مقدسه و صحن شریف و مشاهد مشرفه ائمه معصومین عَلَیْهِ السَّلَام را به حرم الهی از نظر قصاص شدن ملحق کرده اند ولی ثابت نیست. احتیاط ترک نشود.