آیت الله سید محمدحسن مرتضوی لنگرودی
مرجع تقلید شیعه
احکام لقطه (مالی که پیدا شده)
مسأله 2597 : هرگاه انسان مال گمشده ای که از قسم حیوان نباشد پیدا کند و صاحب آن را نشناسد و در کلمات فقها از آن به لقطه تعبیر شده احکام مخصوصی دارد که در مسائل آینده گفته می شود.
مسأله 2598 : مال گمشده که از قسم حیوان نباشد چنانچه انسان پیدا کند و نشانه ای نداشته باشد که به واسطه آن صاحبش معلوم شود و قیمتش کمتر از یک درهم (6 / 12 نخود سکه دار) باشد بنا بر احتیاط واجب آن را از طرف صاحبش با اجازه حاکم شرع صدقه بدهد و اگر خود او مستحق است می تواند بردارد.
مسأله 2599 : هرگاه مالی پیدا کند که قیمت آن از یک درهم کمتر است؛ چنانچه صاحب آن، ولو اجمالا، معلوم باشد و انسان نداند راضیست یا نه، نمی تواند بدون اجازه او بردارد و اگر صاحب آن، ولو اجمالا، معلوم نباشد اگر در غیر حرم خدا پیدا شده باشد می تواند به قصد این که ملک خودش شود بردارد و احتیاط واجب آن است که هر وقت صاحبش پیدا شد در صورتی که عین مال باقیست او را به صاحبش بدهد و اگر عین باقی نیست لازم نیست عوض آن را بدهد گرچه احوط است و اگر در حرم باشد احتیاط اینست که برندارد.
مسأله 2600 : هرگاه مالی را که پیدا کرده در صورتی که قیمت آن به یک درهم برسد چنانچه آن مال نشانه ای دارد که به واسطه آن می تواند صاحبش را پیدا کند؛ گرچه بداند صاحب آن کافریست که در امان مسلمانان است؛ باید از روزی که آن را پیدا کرده تا یک سال در محل اجتماعات مردم و جایی که احتمال می دهد صاحبش آنجا باشد اعلان کند به نحوی که در عرف مردم بگویند در مدت یک سال مرتباً اعلان کرده است و چنانچه از روزی که آن را پیدا کرده تا یک هفته هر روز و بعد تا یک سال هفته ای یک مرتبه در محل اجتماع مردم اعلان کند بعید نیست کافی باشد و همچنین است بنا بر احتیاط جریان این حکم در مالی که ارزش آن به یک درهم رسیده باشد گرچه نشان نداشته باشد ولی بشود به نحوی صاحبش را پیدا کرد؛ مثلاً بگویند در فلان ساعت، یا فلان روز، یا فلان محل و مانند
اینها مالی پیدا شد.
مسأله 2601 : هرگاه کسی که مال را پیدا کرده نتواند؛ یا نخواهد خودش اعلان کند می تواند به کسی که اطمینان دارد بگوید تا از طرف او اعلان کند.
مسأله 2602 : هرگاه تا یک سال اعلان کند و صاحب مال پیدا نشود؛ اگر آن مال را در غیر حرم پیدا کرده می تواند آن را برای خود بردارد به قصد این که هر وقت صاحبش پیدا شد خود آن و اگر تلف شده عوض آن را به او بدهد و می تواند آن را برای صاحبش نگهداری کند که هر وقت پیدا شد به او بدهد و می تواند بلکه مستحب و موافق با احتیاط است که از طرف صاحبش صدقه دهد و بنا بر احتیاط با اذن حاکم شرع باشد و اگر آن مال در حرم پیدا شده احتیاط آن است که خودش برندارد بلکه با اجازه حاکم شرع از طرف صاحبش صدقه دهد.
مسأله 2603 : هرگاه بعد از این که یک سال اعلان کرد و صاحب مال پیدا نشد در صورتی که مال را برای صاحبش نگهداری کند و از بین برود چنانچه در نگهداری آن کوتاهی نکرده و تعدی، یعنی زیاده روی، هم ننموده ضامن نیست ولی اگر از طرف صاحبش صدقه داده باشد؛ یا برای خود برداشته اگر صاحب آن آمد و راضی نشود باید اگر خود مال موجود است آن را به صاحبش رد کند و اگر تلف شده اگر مانند آن در بازار باشد مانند آن، وگرنه قیمت آن را بدهد.
مسأله 2604 : کسی که مالی را پیدا کرده اگر عمداً به دستوری که گفته شد اعلان نکند گذشته از این که معصیت کرده باز هم واجب است اعلان کند.
مسأله 2605 : هرگاه دیوانه یا بچه نابالغ مالی را پیدا کند که نشانه دار باشد؛ یا چنانچه در مسأله (2600) گفته شد بشود صاحبش را پیدا کرد و قیمت آن به مقدار یک درهم برسد؛ ولی او می تواند اعلان نماید بلکه اگر آن چیز را از دیوانه یا بچه گرفته باشد واجب است اعلان کند و اگر یک سال اعلان کرد و صاحب مال پیدا نشد؛ باید به چیزی که در مسأله (2600) گفته شد عمل کند و احتیاط آن است که هر کدام برای صغیر شایسته تر و بهتر باشد انتخاب کند.
مسأله 2606 : هرگاه انسان در بین سالی که اعلان می کند از پیدا شدن صاحب مال ناامید شود به حدی که اعلان کردن او بی فایده و لغو باشد؛ احتیاط واجب آن است که آن را با اجازه حاکم شرع صدقه دهد با توجه به این که اگر فرضاً صاحبش پیدا شد و صدقه را قبول نکرد عوضش را به او بدهد.
مسأله 2607 : اگر در بین سالی که اعلان می کند مال از بین برود؛ چنانچه در نگهداری آن کوتاهی یا زیاده روی کرده باید عوض آن را به صاحبش بدهد و اگر کوتاهی یا زیاده روی نکرده چیزی بر او واجب نیست.
مسأله 2608 : هرگاه مالی را که نشانه دارد و قیمت آن به مقدار یک درهم باشد در جایی پیدا کند که معلوم است به واسطه اعلان صاحب آن پیدا نمی شود؛ می تواند در روز اول آن را از طرف صاحبش صدقه دهد و احتیاط آن است که با اجازه حاکم شرع باشد و چنانچه صاحبش پیدا شود و به صدقه دادن راضی نشود باید عوض آن را به او بدهد و ثواب صدقه ای که داده مال خود او است.
مسأله 2609 : هرگاه مالی را پیدا کند و به خیال این که مال خود اوست بردارد بعد بفهمد مال خودش نبوده؛ باید چنانچه در مسأله (2600) گفته شد تا یک سال اعلان کند و همچنین است اگر با پای خود گمشده را جابجا کند؛ در صورتی که صدق تصرف کند و الا اعلان واجب نیست گرچه احوط است.
مسأله 2610 : مالی را که پیدا کرده باید به طوری اعلان کند که اگر صاحب آن بشنود احتمال معتنی به بدهد که آن مال از اوست و این امر به حسب موارد فرق می کند گاهی همین قدر کفایت می کند بگوید چیزی پیدا شده و گاهی می باید نام جنس پیدا شده را ببرد مثلاً بگوید:
قطعه ای طلا پیدا شده؛ بلکه چه بسا مقتضیست در بعضی موارد خصوصیات آن جنس را هم بیان کند؛ مثلاً بگوید گردنبند طلا پیدا شده. در هر صورت نباید تمام خصوصیات مال پیدا شده را بگوید تا متعین نشود. خلاصه اکتفا کردن به گفتن چیزی پیدا شده در جمیع موارد کفایت نمی کند بلکه باید به نحوی باشد که در نظر عرف تعریف صدق کند.
مسأله 2611 : هرگاه مالی را پیدا کند و دیگری بگوید مال من است در صورتی که نشانه یا نشانه هایی از آن بگوید که انسان یقین، یا اطمینان پیدا کند که مال اوست باید به او بدهد و لازم نیست نشانه هایی که بیشتر اوقات صاحب مال ملتفت آنها نیست بگوید.
مسأله 2612 : هرگاه قیمت مالی را که پیدا کرده به یک درهم برسد؛ چنانچه اعلان نکند و در مسجد یا جایی دیگر که محل اجتماع است بگذارد و آن مال از بین برود یا دیگری آن را ببرد؛ کسی که آن را پیدا کرده ضامن است.
مسأله 2613 : هرگاه مالی را پیدا کند که یک سال نمی ماند و فاسد می شود؛ باید تا آخرین زمانی که باقی می ماند آن را حفظ کند و در طی این مدت اعلان کند و چنانچه صاحبش پیدا نشود می تواند بنا بر احتیاط واجب با اجازه حاکم شرع یا وکیل او و اگر نشد با نظر مؤمن عادل، قیمت آن را معین کند و بفروشد؛ یا خودش بردارد و پولش را نگه دارد و اعلان را ادامه دهد و اگر تا یک سال صاحبش پیدا نشد باید به آنچه که در مسأله (2600) گفته شد عمل کند.
مسأله 2614 : هرگاه مالی را که پیدا کرده هنگام وضو گرفتن و نماز خواندن همراه او باشد در صورتی که قصدش این باشد که صاحب آن را پیدا کند؛ یا این که برای حفظ از دزد، یا گمشدن همراهش باشد اشکال ندارد.
مسأله 2615 : هرگاه کفش یا عبای شخصی را ببرند و کفش یا عبای دیگری به جای آن بگذارند؛ چنانچه بداند کفش یا عبای مانده مال بالغ و عاقلیست که کفش یا عبای او را برده و راضیست کفش یا عبایش عوض آنچه برده است بردارد می تواند به جای آن بردارد و همچنین است اگر بداند که آن را عمداً برده در صورتی که قیمت آنچه که مانده بیشتر از آنچه برده نباشد و در صورتی که بیشتر باشد مقدار زیادی حکم مجهول المالک دارد و در غیر این دو صورت حکم مجهول المالک بر آنچه مانده جاریست و در مجهول المالک ابتدا باید جستجو کند تا صاحبش پیدا شود و در صورتی که از پیدا شدن صاحبش مأیوس شد احتیاط واجب آن است که از طرف صاحبش با اجازه حاکم شرع صدقه دهد.
مسأله 2616 : هرگاه مالی را که کمتر از یک درهم ارزش دارد پیدا کند و از آن صرف نظر نماید و در مسجد یا جایی دیگر بگذارد؛ چنانچه کسی آن را بردارد برای او حلال است.