آیت الله العظمی شیخ محمداسحاق فیاض
مرجع تقلید شیعه
احکام ودیعه(امانت)
ودیعه از عقدهای جایز است و معنای آن امین گرفتن در جهت حفظ امانت است.
(مسأله 1900) امانت دار باید بطور متعارف امانت را حفظ نماید، ولی اگر مالک جایی را برای آن معیّن کند، باید در همان جا بگذارد، و چنانچه مخالفت کند ضامن است، مگر در صورت ترس چنانچه مالک بر ترس اشاره نکرده باشد، وگرنه حتّی با ترس ضامن است.
(مسأله 1901) اگر امانت دار در امانت طوری تصرف کند که با امانت داری منافات داشته و موجب صدق خیانت باشد ضامن است، مثل اینکه آن را با مال خودش مخلوط کند به طوری که قابل تشخیص نباشد، یا مهر کیسه را باز کند، یا مقداری از طعام امانتی را بخورد، یا قسمتی از درهم های امانتی را به قرض بگیرد.
(مسأله 1902) اگر دو کیسه را نزد کسی به امانت بسپارد سپس او در یکی تصرف کند، فقط آن را ضامن است.
(مسأله 1903) اگر تصرف موجب صدق خیانت نشود، مثل اینکه اگر بر کیسه یک بیت شعر بنویسد یا نقاشی کند و مانند آن، موجب ضمان امانت نیست اگر چه تصرف بدون اجازه حرام است.
(مسأله 1904) واجب است که امانت دار علف و آب را به چهارپا بدهد و در برابر این کار به مالک رجوع نموده و از مالک بگیرد.
(مسأله 1905) اگر امانت دار تفریط و کوتاهی کند ضامن است، و ضمان باقی است تا وقتی که آن را به مالک برگرداند یا مالک او را تبرئه کند.
(مسأله 1906) واجب است که امانت دار برای ظالم قسم بخورد، و در صورت امکان، توریه کند ولی اگر برای ظالم اقرار کند، ضامن است.
(مسأله 1907) ردّ امانت به امانت گذار و بعد از مرگ او به وارثش واجب است اگر چه کافر باشد، مگر اینکه امانت گذار غاصب باشد که ردّ امانت به غاصب جایز نیست، بلکه واجب است آن را به مالکش برگرداند، و چنانچه به امانت گذار برگرداند ضامن است، ولی اگر مالک مجهول باشد، باید امانت را تعریف کند و چنانچه او را نشناسد از جانب او صدقه بدهد، و لکن اگر مالک پیدا شود و با دادن صدقه رضایت ندهد، بنابر اظهر ضامن نمی شود، امّا اگر غاصب با زور و جبر امانت را از امانت دار بگیرد، در این صورت امانت دار ضامن نیست.
(مسأله 1908) اگر کافر حربی مالی را به امانت بگذارد، بنابر احوط خیانت در آن حرام است و تملک و فروش آن نیز صحیح نیست.
(مسأله 1909) اگر مالک و امانت دار در تفریط یا قیمت عین اختلاف کنند، قول امانت دار در صورتی که قسم بخورد مقدّم است، و همچنین اگر اختلاف آنها در تلف باشد در صورتی که امانت دار متهم نباشد.
(مسأله 1910) اگر مالک و امانت دار در ردّ اختلاف کنند، بعید نیست که قول امانت دار در صورتی که قسم بخورد مقدم باشد.و همچنین اگر اختلاف در آن مال بین دین یا امانت در صورت تلف باشد،همین حکم جاری می شود.
(مسأله 1911) امانت گذاشتن نزد کودک و دیوانه صحیح نیست و چنانچه ممیّز نباشد، ضامن امانت نیست حتّی اگر تلف شود و همین حکم نیز در دیوانه جاری است.
(مسأله 1912) اگر امانت دار طفل ممیّز باشد، با تلف کردن ضامن است، ولی به مجرّد قبض ضامن نیست خصوصاً اگر به اذن ولی باشد، ولی اگر با تفریط و اهمال تلف کند، بنا بر اظهر ضامن است.