آیت الله العظمی شیخ محمداسحاق فیاض
مرجع تقلید شیعه
احکام خوردنی ها و آشامیدنی ها
اوّل:حیوانات دریایی
(مسأله 2935) حیوانات دریایی قابل خوردن نمی باشند؛ مگر ماهی فلس دار [پولک دار].و اگر در وجود فلس شک شود که آیا فلان ماهی پولک دارد یا ندارد، بنا را بر حرمت بگذارد، و خوردن ماهی مرده ای که روی آب است و ماهی که نجاستخوار شده تا زمانی که عرفاً نجاستخواری او زایل شود،حرام می باشد.و خوردن سگ ماهی، مارماهی، ماهی تیغ دار، لاکپشت، قورباغه و خرچنگ حرام می باشد.امّا خوردن ماهی کنعت و ربیتا(شبیه میگو)و ماهی طمر، ماهی طیرانی و ایلامی و میگو،مانعی ندارد.
(مسأله 2936) ماهی حلال که در شکم ماهی حلال باشد حلال است.و ماهی را که افعی از دهانش انداخته، خورده نمی شود مگر این که تکان بخورد و در خارج از آب زنده گرفته شود، و احوط اولی آن است که از بین نرفتن فلس او نیز معتبر می باشد.
(مسأله 2937) تخم حیوان، تابع خود حیوان است، و در صورت مشتبه شدن این که گفته می شود خشن و زبر آن که در عرف ما «ثروب»نامیده می شود، حلال، و نرم آن که در عرف ما «حلبلاب»گفته می شود، حرام است جای تأمل دارد.و اظهر آن است که هر چه از تخم حیوان مشتبه شود، حرام می باشد.
دوّم:چهارپایان
(مسأله 2938) از حیوانات اهلی، خوردن گوشت شتر، گاو و گوسفند و از وحشی، قوچ کوهی، گاو،آهو، گورخر، شتر و گاومیش حلال است.
(مسأله 2939) خوردن گوشت اسب، قاطر و الاغ، مکروه است.
(مسأله 2940) حیوان مباح نجاستخوار-که فقط مدفوع انسان را می خورد-حرام است، مگر با استبرا و از بین رفتن نجاستخواری.و احوط آن است که ماده شتر، بلکه مطلق شتر را چهل روز، گاو را بیست روز، گوسفند را ده روز، مرغابی را پنج یا هفت روز و مرغ را سه روز غذای پاک بدهند.
(مسأله 2941) اگر بزغاله یا برّه از شیر خوک بخورد به مقداری که گوشتش محکم شود، بزغاله و نسلش حرام می شود، و اگر گوشت او محکم نشود، هفت روز استبرا شود و در آن مدت از پستان گوسفند شیر داده شود، و اگر از خوردن شیر، بی نیاز باشد، علف داده شود، بعد از آن حلال می گردد.سگ ماده و کافره به خوک ملحق نمی شود، و در تعمیم حکم فوق نسبت به نوشیدن شیر بدون مکیدن،اشکال است و اظهر عدم آن است.
(مسأله 2942) هر حیوان درنده ای مانند:شیر و روباه حرام می باشد و خرگوش، سوسمار موش،جوجه تیغی و حشرات و شپش و پشه و کیک، حرام است.
(مسأله 2943) اگر انسان حیوان حلال گوشتی را وطی کند، گوشت او و گوشت نسل و شیر آنها حرام می شود؛ در صورتی که وطی کننده بالغ باشد.امّا اگر صغیر باشد، عدم حرمت بعید نیست؛ اگر چه احتیاط بهتر است، و در وطی کننده فرقی بین عاقل و مجنون، عالم و جاهل، مختار و مکره نیست، و در وطی شده هم فرقی نمی کند که حیوان نر باشد یا ماده.و اگر حمل قبل از وطی تکوّن یافته باشد، حرام نمی شود، و اگر حیوان وطی شده مرده یا غیر چهارپا باشد نیز حرام نمی شود. و اگر حیوان وطی شده گوشتش مقصود باشد مانند گوسفند، اوّل سر بریده شود بعد از مردن سوزانده شود، و وطی کننده، اگر مالک آن نباشد، تاوان قیمت آن را به مالک می دهد، و اگر مقصود از حیوان وطی شده سوار شدن و حمل بار بر او باشد، در این صورت از شهری که در آن وطی شده اخراج و در شهر دیگر فروخته می شود و شخص وطی کننده قیمت حیوان را به مالک او پرداخت کند و در رجوع قیمت آن به مالک یا وطی کننده یا صدقه دادن آن به فقیر سه وجه است:اظهر وجه دوّم است که به وطی کننده قیمت رجوع می شود.و اگر حیوان وطی شده حلال گوشت، مشتبه شود، با قرعه مشخص می گردد.
(مسأله 2944) اگر حیوان حلال گوشت، شراب بخورد و مست شود و بعد ذبح گردد، خوردن گوشت او جایز می باشد و اعضای آلوده به شراب را باید بشوید.امّا آنچه که در شکم اوست مانند:دل، شکمبه و غیره جواز خالی از قوت نیست گرچه سزاوار است در خوردن آنها جانب احتیاط رعایت گردد.ولی اگر بول یا نجاست دیگری بخورد، گوشت او حرام نمی شود و آنچه در شکم اوست با وجود عین نجاست در آن بعد از شستن، حلال است.
سوّم:پرندگان
(مسأله 2945) پرندگانی که دارای چنگال است، مانند:باز و کرکس و نیز هر پرنده ای که در وقت پرواز بال نزدنش بیشتر از بال زدن آن باشد حرام است.و اگر بال زدن وبال نزدن آن مساوی باشد، بنابر اظهر حلال است، در صورتی که یکی از علامت های زیر در آن موجود باشد:
1-چینه دان داشته باشد.
2-سنگدان داشته باشد. و در حلال بودن پرنده، وجود یکی از این دو کفایت می کند، و اگر هیچ کدام این دو را نداشته باشد،حرام است، امّا اگر چینه دان و سنگدان را نداشته، ولی بال بهم زدنش بیشتر باشد، حلال است و اگر یکی از آن دو را داشته باشد ولی بال بهم نزدن او هنگام پرواز بیشتر باشد، حرام است.و اگر یک یا هر دوی آن ها را داشته باشد؛ ولی در کیفیت پرواز شک شود، حکم به حلّیت می شود.و در لک لک که به وجود هر دوی آنها حکایت شده، لکن گمان می رود که بال بهم نزدن و صاف پرواز کردن او بیشتر است از بال زدن آن، لذا حرام می باشد، چنانچه بعضی از بزرگان نیز به آن فتوا داده اند.
(مسأله 2946) خفاش، طاووس و پرنده حلال گوشت نجاستخواری که هنوز استبرا نشده، حرام اند و زنبور، پشه و تخم پرنده حرام گوشت، حرام می باشد.و همچنین کلاغ بنابر اظهر، همه اقسامش حرام است، و تخم پرنده اگر مشتبه شود، چنانچه دو طرف آن مساوی باشد، حرام است.
(مسأله 2947) پرستو، هدهد، جغد، کبوتر صوام، دارکوب، فاخته و چکاوک مکروه است.
چهارم:جامد
(مسأله 2948) میته و اجزای آن حرام است و اگر از حیوانی باشد که خون جهنده دارد خود و اعضای آن نجس است مگر پشم، مو، کرک، پر، شاخ، استخوان و سُم از چیزهایی که در حال حیات پاک است،و نیز تخم آن در صورتی که پوست روی آن باشد پاک است؛ اگر چه خوردن آن حلال نمی باشد و نیز مایه پنیر که در درون حیوان می باشد.
(مسأله 2949) بنابر قول مشهور، بعضی از اجزای حیوانی که ذبح شده، حرام است و آن ها عبارتند از:آلت تناسلی، بیضه ها، سپرز، سرگین، خون، مثانه، بچه دان، زهره دان، فرج، نخاع(میانه ستون فقرات)،علبا(عصب پهن و زردی که از گردن تا دُم کشیده شده است)، غدد، خزره دماغ و آن مغزی است در وسط دماغ تقریباً به اندازه یک نخود که رنگ آن با رنگ مغز اختلاف دارد و حدقه چشم.آنچه گفته شد در غیر پرنده است.امّا در پرندگان، غیر از فضله، خون، زهره دان، سپرز و بیضه ها از چیزهایی که ذکر شد، وجود ندارد، و به هر صورت در طیور هم احتیاط نباید ترک شود.و بهتر است از خوردن کلیه ها(قلوه)و دو گوش دل اجتناب گردد.
(مسأله 2950) اعیان نجسه مانند مدفوع و گوشتی که از حیوان زنده، جدا شده، حرام می باشد.بنابر اظهر خوردن گِل، حرام است، امّا خوردن تربت امام حسین علیه السلام جهت شفا یافتن به مقدار کم جایز است.امّا خوردن سایر معادن و سنگها و درخت ها حرام نمی باشند.
(مسأله 2951) خوردن زهر و هر چیزی که به انسان ضرر برساند، حرام است.مانند افیون(تریاک،مرفین و...)چه ضررش به خاطر زیاد مصرف کردن آن باشد یا به خاطر عادت به آن.
پنجم:مایعات
(مسأله 2952) هر چیز مست کننده حرام است، شراب باشد یا غیر آن، مانند فقاع و غیره حتی جامدش.و خون-هر چند در تخم باشد-و همچنین هر مایع و جامدی که نجس شده باشد، حرام است.
(مسأله 2953) اگر نجاست در جسم جامدی مثل روغن و عسل جامد بیفتد، لازم است که نجاست و اطراف آن را که با نجاست ملاقات کرده، دور بیندازد و باقی آن حلال است، و مایع غلیظ و سفت در حکم جامد است.
(مسأله 2954) روغنی که با ملاقات نجاست، متنجس شده است، فروختن و استفاده از آن در چیزی که طهارت در آن شرط نیست، جایز می باشد.و بهتر آن است که استفاده از آن در روشن کردن چراغ زیر آسمان محدود شود.
(مسأله 2955) خوردن بول حیوان که گوشت آن حلال نیست حرام است؛ بلکه خوردن بول حیوانی که گوشتش حلال است، نیز بنابر احتیاط حرام می باشد؛ به جز بول شتر که برای استشفا جایز است.شیر حیوان غیر مأکول نیز حرام است، مگر انسان که شیرش حلال می باشد.
(مسأله 2956) اگر گوشت، مشتبه شود و معلوم نباشد که تذکیه شده یا نه، و نیز در دست مسلمانی که نشان دهنده تذکیه است، نباشد، باید از آن اجتناب کرد، امّا اگر مشتبه شود و معلوم نباشد که این گوشت از نوع حلال است یا حرام؟ محکوم به حلیّت است.
(مسأله 2957) انسان می تواند از خانه افرادی که مشمول آیه شریفه سوره نور می باشند، بخورد، و آنان عبارتند از:پدران، مادران، برادران، خواهران، عموها، عمه ها، دایی ها، خاله ها، دوستان و وکیلی که امور به او سپرده شده است وزن و فرزند نیز به آنان ملحق می شود.بنابراین خوردن از خانه های آنان به شکل متعارف با ندانستن کراهت آن ها، جایز است، و امّا با گمان و یا شک در کراهت بنابر اظهر جایز می باشد.
(مسأله 2958) اگر شراب-به وسیله چیزی یا خود بخود-به سرکه تبدیل شود، پاک و حلال می شود.طبق تفصیلی که در باب مطهرات گذشت.
(مسأله 2959) خوردن مربّاها حرام نیست، اگر چه بوی مست کننده از آن استشمام شود.امّا اگر فاسد و مست کننده شود، خوردن آن جایز نیست.
(مسأله 2960) آب انگور اگر با آتش یا غیر آن بجوشد یا به جوش آید، حرام می شود، مگر این که دوسوّم آن با آتش از بین برود یا تبدیل به سرکه شود.
(مسأله 2961) شخص مضطر می تواند به مقدار حفظ جان خود چیزی حرام بخورد.امّا باغی-کسی که بر امام خروج کرده-یا کسی که از روی لهو به دنبال شکار رفته یا راهزن یا دزد اجازه ندارند هنگام ضرورت از محرمات استفاده کنند.البته بر شکارچی و عادی، عقلاً واجب است که برای حفظ جان خود، از حرام بخورند، ولی در عین حال با خوردن مجازات می شوند، و امّا کسی که بر امام خروج کرده،بعید نیست که هلاکت او، به دست خودش واجب باشد.
(مسأله 2962) خوردن بر سر سفره ای که شراب در آن خورده می شود، حرام است.
(مسأله 2963) شستن دست ها قبل از غذا و بسم اللَّه گفتن و با دست راست خوردن و شستن دست بعد از غذا و همچنین حمد خداوند متعال و به پشت قرار گرفتن و پای راست را روی پای چپ گذاشتن بعد از غذا مستحب است.