آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی
مرجع تقلید شیعه
احکام تقلید
مسأله 3 مجتهد و اعلم را از سه راه مى توان شناخت: اول آنکه خود انسان یقین کند، مثل آنکه از اهل علم باشد و بتواند مجتهد و اعلم را بشناسد. دوم آنکه دو نفر عالم عادل، که مى توانند مجتهد و اعلم را تشخیص دهند، مجتهد بودن یا اعلم بودن کسى را تصدیق کنند، به شرط آنکه دو نفر عالمِ عادلِ دیگر با گفته آنان مخالفت ننمایند. سوم آنکه عده اى از اهل علم که مى توانند مجتهد و اعلم را تشخیص دهند، و از گفته آنان اطمینان پیدا مى شود، مجتهد بودن یا اعلم بودن کسى را تصدیق کنند.
مسأله 4 اگر شناختن اعلم مشکل باشد، باید از کسى تقلید کند که گمان به اعلم بودن او دارد، بلکه اگر احتمال ضعیفى هم بدهد که کسى اعلم است و بداند دیگرى از او اعلم نیست، باید از او تقلید نماید. و اگر چند نفر در نظر او اعلم از دیگران و با یکدیگر مساوى باشند، باید از یکى از آنان تقلید کند. ولى چنانچه یکى از آنان پرهیزکارتر باشد بنابر احتیاط واجب باید از او تقلید نماید.
مسأله 5 بدست آوردن فتوى یعنى دستور مجتهد چهار راه دارد: اول شنیدن از خود مجتهد. دوم شنیدن از دو نفر عادل که فتواى مجتهد را نقل کنند. سوم شنیدن از کسى که انسان به گفته او اطمینان دارد. چهارم دیدن در رساله مجتهد، در صورتى که انسان به درستى آن رساله اطمینان داشته باشد.
مسأله 6 تا انسان یقین نکند که فتواى مجتهد عوض
شده است، مى تواند به آنچه در رساله نوشته شده عمل نماید. و اگر احتمال دهد که فتواى او عوض شده جستجو لازم نیست.
مسأله 7 اگر مجتهد اعلم در مسأله اى فتوى دهد مقلدِ آن مجتهد یعنى کسى که از او تقلید مى کند نمى تواند در مسئله به فتواى مجتهد دیگر عمل کند ولى اگر فتوى ندهد و بفرماید احتیاط آن است که فلانطور عمل شود، مثلاً بفرماید احتیاط آن است که در رکعت سوّم و چهارم نماز سه مرتبه تسبیحات اربعه یعنى سُبْحانَ اللهِ وَالْحَمْدُ للهِ وَ لا اِلهَ اِلاّ اللهُ وَ اللهُ اکبَرْ بگویند، مقلد باید یا به این احتیاط که احتیاط واجبش مى گویند عمل کند و سه مرتبه بگوید، و یا به فتواى مجتهدى که علم او از مجتهد اعلم کمتر و از مجتهدهاى دیگر بیشتر است عمل نماید، پس اگر او یک مرتبه گفتن را کافى بداند مى تواند یک مرتبه بگوید. و همچنین است اگر مجتهد اعلم بفرماید مسأله محل تأمل یا محل اشکال است.
مسأله 8 اگر مجتهد اعلم بعد از آنکه در مسأله اى فتوى داده احتیاط کند مثلاً بفرماید ظرف نجس را که یک مرتبه در آب کر بشویند پاک مى شود، اگر چه احتیاط آن است که سه مرتبه بشویند، مقلد او نمى تواند در آن مسأله به فتواى مجتهد دیگر رفتار کند، بلکه باید یا به فتوى عمل کند یا به احتیاط بعد از فتوى که آن را احتیاط مستحب مى گویند عمل نماید.
مسأله 9 اگر مجتهدى که انسان از او تقلید مى کند، از دنیا برود مى تواند در مسائلى که از او یاد گرفته باقى بماند.
مسأله 10 بنابر جواز بقاء اگر در مسأله اى به فتواى مجتهدى عمل کند، و بعد از مردن او در همان مسأله به فتواى مجتهد زنده رفتار نماید، دوباره نمى تواند آن را مطابق فتواى مجتهدى که از دنیا رفته است انجام دهد. حتى اگر مجتهد زنده در مسأله اى فتوى ندهد و احتیاط نماید و مقلد مدتى به آن احتیاط عمل کند، دوباره نمى تواند به فتواى مجتهدى که از دنیا رفته عمل نماید.
مسأله 11 مسائلى را که انسان غالباً به آنها احتیاج دارد واجب است یاد بگیرد.
مسأله 12 اگر براى انسان مسأله اى پیش آید که حکم آن را نمى داند، چنانچه ممکن است، باید صبر کند تا فتواى مجتهد اعلم را بدست آورد. و اگر ممکن نیست باید به فتواى مجتهدى که علم او کمتر از مجتهد اعلم و بیشتر از مجتهدهاى دیگر است عمل کند، یا اگر مى تواند از راه احتیاط وظیفه خود را انجام دهد.
مسأله 13 اگر کسى فتواى مجتهدى را به دیگرى بگوید، چنانچه فتواى آن مجتهد عوض شود لازم نیست به او خبر دهد که فتوى عوض شده، ولى اگر بعد از گفتن فتوى بفهمد اشتباه کرده، در صورتى که ممکن باشد باید اشتباه را برطرف کند.
مسأله 14 اگر مکلف مدتى اعمال خود را بدون تقلید انجام دهد، در صورتى اعمال او صحیح است که با فتواى مجتهدى که فعلاً باید از او تقلید کند مطابق باشد، یا از راه دیگرى بفهمد که به وظیفه واقعى خود رفتار کرده است.