آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی
مرجع تقلید شیعه
احکام قرض
قرض دادن از کارهاى مستحبى است که درآیات قرآن و اخبار راجع به آن زیاد سفارش شده است. از پیغمبر اکرم صلى الله علیه و آله وسلم روایت شده که هر کس به برادر مسلمان خود قرض بدهد، مال او زیاد مى شود، و ملائکه بر او رحمت مى فرستند و اگر با بدهکار خود مدارا کند، بدون حساب و به سرعت از صراط مى گذرد، و کسى که برادر مسلمانش از او قرض بخواهد و ندهد، بهشت بر او حرام مى شود.
مسأله 2280 در قرض لازم نیست صیغه بخوانند، بلکه اگر چیزى را به نیت قرض به کسى بدهد و او هم به همین قصد بگیرد، صحیح است ولى مقدار آن باید کاملاً معلوم باشد.
مسأله 2281 هر وقت بدهکار بدهى خود را بدهد، طلبکار باید قبول نماید.
مسأله 2282 اگر در صیغه قرض براى پرداخت آن مدتى قرار دهند باید که طلبکار پیش از تمام شدن آن مدت طلب خود را مطالبه نکند ولى اگر مدت نداشته باشد، طلبکار هر وقت بخواهد، مى تواند طلب خود را مطالبه نماید.
مسأله 2283 اگر طلبکار طلب خود را مطالبه کند، چنانچه بدهکار بتواند بدهى خود را بدهد، باید فوراً آنرا بپردازد، و اگر تأخیر بیندازد گناهکار است در صورتى
که وقت آن رسیده باشد.
مسأله 2284 اگر بدهکار غیر از خانه اى که در آن نشسته و اثاثیه منزل و چیزهاى دیگرى که به آنها احتیاج دارد، چیزى نداشته باشد، طلبکار نمى تواند طلب خود را از او مطالبه نماید، بلکه باید صبر کند تا بتواند بدهى خود را بدهد.
مسأله 2285 کسى که بدهکار است و نمى تواند بدهى خود را بدهد، چنانچه بتواند کاسبى کند، احتیاط واجب آنست که کسب کند و بدهى خود را بدهد.
مسأله 2286 کسى که دسترسى به طلبکار خود ندارد، چنانچه امید نداشته باشد که او را پیدا کند، باید با اجازه حاکم شرع طلب او را به فقیر بدهد، و اگر طلبکار او سید نباشد، واجب نیست که طلب او را به غیر سید فقیر بدهد، بلکه مى تواند به سید فقیر هم بدهد.
مسأله 2287 اگر مال میت بیشتر از خرج واجب کفن و بدهى او نباشد، باید مالش را به همین مصرفها برسانند، و به وارث او چیزى نمى رسد.
مسأله 2288 اگر کسى مقدارى پول طلا یا نقره قرض کند و قیمت آن کم شود یا چند برابر گردد، چنانچه همان مقدار را که گرفته پس بدهد کافى است، ولى اگر هر دو به غیر آن راضى شوند اشکال ندارد.
مسأله 2289 اگر مالى را که قرض کرده از بین نرفته باشد و صاحب مال آنرا مطالبه کند، احتیاط واجب آنست که بدهکار همان مال را به او بدهد.
مسأله 2290 اگر کسى که قرض مى دهد شرط کند که زیادتر از مقدارى که مى دهد بگیرد، مثلاً یک من گندم بدهد و
شرط کند که یک من و پنج سیر بگیرد، یا ده تخم مرغ بدهد که یازده تا بگیرد، ربا و حرام است، بلکه اگر قرار بگذارد که بدهکار کارى براى او انجام دهد، یا چیزى را که قرض کرده با مقدارى جنس دیگر پس دهد، مثلاً شرط کند یک تومانى راکه قرض کرده با یک کبریت پس دهد، ربا و حرام است، و نیز اگر با او شرط کند که چیزى را که قرض مى گیرد بطور مخصوصى پس دهد، مثلاً مقدارى طلاى نساخته به او بدهد و شرط کند که ساخته پس بگیرد، باز هم ربا و حرام مى باشد، ولى اگر بدون اینکه شرط کند، خود بدهکار زیادتر از آنچه قرض کرده پس بدهد، اشکال ندارد بلکه مستحب است.
مسأله 2291 ربا دادن مثل ربا گرفتن حرام است، و کسى که قرض ربائى گرفته مالک آن نمى شود و نمى تواند در آن تصرف کند، ولى چنانچه طورى باشد که اگر قرار ربا را هم نداده بودند، صاحب پول راضى بود که گیرنده قرض در آن پول تصرف کند، قرض گیرنده مى تواند در آن تصرف نماید.
مسأله 2292 اگر گندم یا چیزى مانند آن را بطور قرض ربائى بگیرد و با آن زراعت کند، حاصلى که از آن بدست مى آید مال قرض دهنده است.
مسأله 2293 اگر لباسى را بخرد و بعداً از پولى که به قرض ربائى گرفته، یا از پول حلالى که مخلوط با ربا است به صاحب لباس بدهد، پوشیدن آن لباس و نماز خواندن با آن اشکال ندارد، ولى اگر به فروشنده بگوید که این لباس را
با این پول مى خرم، پوشیدن آن لباس حرام است، و اگر بداند پوشیدن آن حرام است، نماز هم با آن باطل مى باشد.
مسأله 2294 اگر انسان مقدارى پول به تاجر بدهد که در شهر دیگر از طرف(وکیل) او کمتر بگیرد، اشکال ندارد، و این را صرف برات مى گویند.
مسأله 2295 اگر مقدارى پول به کسى بدهد که بعد از چندروز در شهر دیگر زیادتر بگیرد، مثلاً نهصد و نود تومان بدهد که بعداز ده روز در شهر دیگر هزار تومان بگیرد، ربا و حرام است، ولى اگر کسى که زیادى را مى گیرد در مقابل زیادى، جنس بدهد یا عملى انجام دهد اشکال ندارد.
مسأله 2296 اگر در مقابل طلبى که از کسى دارد، سفته یا براتى داشته باشد، و بخواهد طلب خود را پیش از وعده آن به کمتر از آن بفروشد اشکال ندارد.