آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی
مرجع تقلید شیعه
سجود
مسأله 1054 نمازگزار باید در هر رکعت از نمازهاى واجب و مستحب بعد از رکوع دوسجده کند، و سجده
آنست که پیشانى و کف دو دست و سر دو زانو و سر دو انگشت بزرگ پاها را به زمین بگذارند.
مسأله 1055 دو سجده روى هم یک رکن است، که اگر کسى در نماز واجب عمداً یا از روى فراموشى هر
دو را
ترک کند یا دو سجده دیگر به آنها اضافه نماید نمازش باطل است.
مسأله 1056 اگر عمداً یک سجده کم یا زیاد کند نماز باطل مى شود، و اگر سهواً یک سجده کم کند حکم آن
بعداً گفته خواهد شد.
مسأله 1057 اگر پیشانى را عمداً یا سهواً به زمین نگذارد سجده نکرده است اگر چه جاهاى دیگر به زمین
برسد، ولى اگر پیشانى را به زمین بگذارد و سهواً جاهاى دیگر را به زمین نرساند، یا سهواً ذکر نگوید سجده صحیح
است.
مسأله 1058 احتیاط واجب آنست که در سجده سه مرتبه سُبْحانَ اللهِ یا یک مرتبه سُبْحانَ رَبِّىَ الاَعْلى وَ بِحَمْدِهْ
بگوید. و باید این کلمات دنبال هم و به عربى صحیح گفته شود. و مستحب است سبحان ربى الاعلى و بحمده را سه یا
پنج یا هفت مرتبه بگوید.
مسأله 1059 در سجود باید به مقدار ذکر واجب بدن آرام باشد، و موقع گفتن ذکر مستحب هم اگر آن را بقصد
ذکرى که براى سجده دستور داده اند بگوید، آرام بودن بدن لازم است.
مسأله 1060 اگر پیش از آنکه پیشانى به زمین برسد و بدن آرام بگیرد عمداً ذکر سجده را بگوید، یا پیش از
تمام شدن ذکر عمداً سر از سجده بردارد نماز باطل است.
مسأله 1061 اگر پیش از آنکه پیشانى به زمین برسد و بدن آرام گیرد سهواً ذکر سجده را بگوید، و پیش از آنکه
سر از سجده بردارد، بفهمد اشتباه کرده است باید دوباره در حال آرام بودن ذکر را بگوید.
مسأله 1062 اگر بعد از آنکه سر از سجده برداشت، بفهمد که پیش از آرام گرفتن بدن ذکر را گفته، یا پیش
از
آنکه ذکر سجده تمام شود سر برداشته نمازش صحیح است.
مسأله 1063 اگر موقعى که ذکر سجده را مى گوید، یکى از هفت عضو را عمداً از زمین بردارد نماز باطل
مى شود، ولى موقعى که مشغول گفتن ذکر نیست اگر غیر پیشانى جاهاى دیگر را از زمین بردارد و دوباره بگذارد اشکال
ندارد.
مسأله 1064 اگر پیش از تمام شدن ذکر سجده، سهواً پیشانى را از زمین بردارد نمى تواند دوباره به زمین
بگذارد، و باید آن را یک سجده حساب کند، ولى اگر جاهاى دیگر را سهواً از زمین بردارد، باید دو مرتبه به زمین
بگذارد و ذکر را بگوید.
مسأله 1065 بعد از تمام شدن ذکر سجده اول، باید بنشیند تا بدن آرام گیرد و دوباره به سجده رود.
مسأله 1066 جاى پیشانى نمازگزار باید از جاى زانوهاى او بلندتر از چهار انگشت بسته نباشد. بلکه اقوى
آنست که جاى پیشانى او از جاى انگشتان و سر زانوهایش پست تر از چهار انگشت بسته نباشد.
مسأله 1067 در زمین سراشیب که سراشیبى آن درست معلوم نیست، اگر جاى پیشانى نمازگزار از جاى
انگشتهاى پا و سر زانوهاى او مختصرى بیش از چهار انگشت بسته بلندتر باشد اشکال ندارد.
مسأله 1068 اگر پیشانى را به چیزى بگذارد که از سر زانوهاى او بلندتر از چهار انگشت بسته است، چنانچه
بلندى آن بقدرى است که نمى گویند در حال سجده است، بنابر احتیاط واجب باید سر را بردارد و به چیزى که بلندى
آن به اندازه چهار انگشت بسته یا کمتر است بگذارد، و اگر بلندى آن به قدریست که مى گویند در حال سجده است
بنابر اقوى باید پیشانى را از روى
آن به روى چیزى که بلندى آن به اندازه چهار انگشت بسته یا کمتر است بکشد، و اگر
کشیدن پیشانى ممکن نیست، بنابر اقوى باید سر را بردارد و بگذارد، و نماز را تمام کند و احتیاط مستحب آنست که
دوباره بخواند. و اگر عمداً سر را بر آنجاى بلند گذاشته احتیاط واجب آنست که دوباره بخواند یا بشکند و از سر بگیرد.
مسأله 1069 باید بین پیشانى و آنچه بر آن سجده مى کند چیزى نباشد، پس اگر مهر به قدرى چرک باشد که
پیشانى به خود مهر نرسد سجده باطل است، ولى اگر مثلاً رنگ مهر تغییر کرده باشد اشکال ندارد.
مسأله 1070 در سجده باید کف دست را بر زمین بگذارد، ولى در حال ناچارى پشت دست هم مانعى ندارد،
و اگر پشت دست ممکن نباشد باید مچ دست را بگذارد، و چنانچه آن را هم نتواند باید تا آرنج هر جا را که مى تواند بر
زمین بگذارد، و اگر آن هم ممکن نیست گذاشتن بازو کافیست.
مسأله 1071 در سجده باید سر دو انگشت بزرگ پاها را به زمین بگذارد و اگر انگشتهاى دیگر پا، یا روى پا را
به زمین بگذارد یا به واسطه بلند بودن ناخن سر شست به زمین نرسد نماز باطل است. و کسى که به واسطه ندانستن
مسأله نمازهاى خود را اینطور خوانده بنابر احتیاط واجب باید دوباره بخواند.
مسأله 1072 کسى که مقدارى از شست پایش بریده، باید بقیه آنرا به زمین بگذارد، و اگر چیزى از آن نمانده یا
اگر مانده خیلى کوتاه است باید بقیه انگشتان را بگذارد، و اگر هیچ انگشت ندارد، باید هر مقدارى از پا باقى مانده
به
زمین بگذارد.
مسأله 1073 اگر به طور غیر معمول سجده کند، مثلاً سینه و شکم را به زمین بچسباند، یا پاها را دراز کند، اگر
چه هفت عضوى که گفته شد به زمین برسد بنابر احتیاط واجب باید نماز را دوباره بخواند.
مسأله 1074 مهر یا چیز دیگرى که بر آن سجده مى کند باید پاک باشد، ولى اگر مثلاً مهر را روى فرش نجس
بگذارد، یا یک طرف مهر نجس باشد و پیشانى را به طرف پاک آن بگذارد اشکال ندارد.
مسأله 1075 اگر در پیشانى دمل و مانند آن باشد، چنانچه ممکن است باید با جاى سالم پیشانى سجده کند،
و اگر ممکن نیست باید زمین را گود کند و دمل را در گودال و جاى سالم را به مقدارى که براى سجده کافى باشد بر
زمین بگذارد.
مسأله 1076 اگر دمل یا زخم تمام پیشانى را گرفته باشد، باید به یکى از دو طرف پیشانى سجده کند، و اگر
ممکن نیست به چانه و اگر به چانه هم ممکن نیست باید به هر جا از صورت که ممکن است سجده کند، و اگر به هیچ
جا از صورت ممکن نیست باید با جلوى سر سجده نماید.
مسأله 1077 کسى که نمى تواند پیشانى را به زمین برساند باید به قدرى که مى تواند خم شود، و مهر یا چیز
دیگرى را که سجده بر آن صحیح است روى چیز بلندى گذاشته و طورى پیشانى را برآن بگذارد که بگویند سجده کرده
است، ولى باید کف دستها و زانوها و انگشتان پا را بطور معمول به زمین بگذارد.
مسأله 1078 کسى که هیچ نمى تواند خم شود، باید براى سجده
با سر اشاره کند، و اگر نتواند باید با چشمها
اشاره نماید، و در هر دو صورت احتیاط مستحب آنست که بنشیند و چنانچه بتواند محل سجده را بلند کند و پیشانى
را بر آن بگذارد، و اگر با سر یا چشمها هم نمى تواند اشاره کند باید در قلب نیت سجده کند، و بنابر احتیاط واجب با
دست و مانند آن براى سجده اشاره نماید.
مسأله 1079 کسى که نمى تواند بنشیند باید ایستاده نیت سجده کند، و چنانچه مى تواند براى سجده با سر
اشاره کند، و اگر نمى تواند با چشمها اشاره نماید، و اگر این را هم نمى تواند در قلب نیت سجده کند و بنابر احتیاط
واجب با دست و مانند آن براى سجده اشاره نماید.
مسأله 1080 اگر پیشانى بى اختیار از جاى سجده بلند شود، چنانچه ممکن باشد باید نگذارد دوباره به جاى
سجده برسد، و این یک سجده حساب مى شود چه ذکر سجده را گفته باشد یا نه، و اگر نتواند سر را نگهدارد و
بى اختیار دوباره به جاى سجده برسد روى هم یک سجده حساب مى شود، و اگر ذکر نگفته باشد باید بگوید به قصد
قربت مطلقه.
مسأله 1081 جائى که انسان باید تقیه کند مى تواند بر فرش و مانند آن سجده نماید، و گفتن به اینکه لازم
نیست براى نماز بجاى دیگر برود محل اشکال است، ولى اگر بتواند بر حصیر یا چیزى که سجده بر آن صحیح
مى باشد طورى سجده کند که به زحمت نیفتد، نباید بر فرش و مانند آن سجده نماید.
مسأله 1082 اگر روى تشک پر یا چیز دیگرى که بدن روى آن آرام نمى گیرد
سجده کند باطل است.
مسأله 1083 اگر انسان ناچار شود که در زمین گل نماز بخواند چنانچه آلوده شدن بدن و لباس براى او مشقت
ندارد و در حال سجده پیشانى او بر گل مستقر مى شود بنابر احتیاط واجب باید نماز را به طور معمول بجا آورد، و اگر
مشقت دارد مى تواند در حالى که ایستاده براى سجده با سر اشاره کند و تشهد را ایستاده بخواند، و اگر سجده و تشهد
را به طور معمول هم بجا آورد، نمازش صحیح است. و احتیاط مستحب آنست که در صورت اول هر دو قسم را بجا
آورد.
مسأله 1084 در رکعت اول و رکعت سومى که تشهد ندارد، مثل رکعت سوم نماز ظهر و عصر و عشا، بنابر
احتیاط واجب باید بعد از سجده دوم قدرى بى حرکت بنشیند و بعد برخیزد، و این عمل را جلسه استراحت مى نامند.