آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی

احکام روزه

احکام روزه

روزه آنست که انسان براى انجام فرمان خداوند عالم از اذان صبح تا مغرب از چیزهائى که روزه را باطل مى کند و شرح آنها گفته مى شود خوددارى نماید.

نیت

مسأله 1559 لازم نیست انسان نیت روزه را از قلب خود بگذراند، مثلاً بگوید فردا را روزه مى گیرم، بلکه همینقدر که براى انجام فرمان خداوند عالم از اذان صبح تا مغرب کارى که روزه را باطل مى کند انجام ندهد کافیست. و براى آنکه یقین کند تمام این مدت را روزه بوده ،باید مقدارى پیش از اذان صبح و مقدارى هم بعد از مغرب، از انجام کارى که روزه را باطل مى کند خوددارى نماید.

مسأله 1560 انسان مى تواند در هر شب از ماه رمضان براى روزه فرداى آن، نیت کند، و بهتر است که شب اول ماه هم نیت روزه همه ماه رابنماید.

مسأله 1561 وقت نیت روزه ماه رمضان از اول شب است تا اذان صبح.

مسأله 1562 وقت نیت روزه مستحبى از اول شب است تا موقعى که باندازه نیت کردن به مغرب وقت مانده باشد، که اگر تا این وقت کارى که روزه را باطل مى کند انجام نداده باشد و نیت روزه مستحبى کند روزه او صحیح است.

مسأله 1563 کسى که پیش از اذان صبح بدون نیت روزه خوابیده است ، اگر پیش از ظهر بیدار شود و نیت کند، روزه او صحیح است (1)چه روزه او واجب باشد چه مستحب. و اگر بعد از ظهر بیدار شود، نمى تواند نیت روزه واجب نماید.

مسأله 1564 اگر بخواهد غیر روزه رمضان روزه دیگرى بگیرد، باید آنرا
معین نماید، مثلاً نیت کند که روزه قضایا روزه نذر مى گیرم، ولى در ماه رمضان لازم نیست نیت کند که روزه ماه رمضان مى گیرم، بلکه اگر نداند ماه رمضان است یا فراموش نماید و روزه دیگرى را نیت کند، روزه ماه رمضان حساب مى شود.

مسأله 1565 اگر بداند ماه رمضان است و عمداً نیت روزه غیر رمضان کند، نه روزه رمضان حساب مى شود و نه روزه اى که قصد کرده است.

مسأله 1566 اگر مثلاً به نیت روز اول ماه روزه بگیرد، بعد بفهمد دوم یا سوم بوده، روزه او صحیح است.

مسأله 1567 اگر پیش از اذان صبح نیت کند و بیهوش شود و در بین روز بهوش آید، احتیاط واجب آنست که روزه آن روز را تمام نماید، و قضاى آن را هم بجا آورد.

مسأله 1568 اگر پیش از اذان صبح نیت کند و مست شود و در بین روز بهوش آید، احتیاط واجب آن است که روزه آن روز را تمام کند و قضاى آن را هم بجا آورد.

مسأله 1569 اگر پیش از اذان صبح نیت کند و بخوابد و بعد از مغرب بیدار شود، روزه اش صحیح است.

مسأله 1570 اگر نداند یا فراموش کند که ماه رمضان است و پیش از ظهر ملتفت شود، چنانچه کارى که روزه را باطل مى کند انجام نداده باشد، باید نیت کند و روزه او صحیح است(2). و اگر کارى که روزه را باطل مى کند انجام داده باشد، یا بعد از ظهر ملتفت شود که ماه رمضان است، روزه او باطل مى باشد. ولى باید تا مغرب
کارى که روزه را باطل مى کند انجام ندهد، و بعد از رمضان هم آن روزه را قضا نماید.

مسأله 1571 اگر بچه پیش از اذان صبح ماه رمضان بالغ شود، باید روزه بگیرد و اگر بعد از اذان بالغ شود، روزه آن روز بر او واجب نیست اگر نیت روزه نکرده باشد ولى اگر قبل از ظهر کارى که روزه را باطل مى کند مرتکب نشده باشد احتیاط واجب آنست که روزه را بگیرد و اگر نیت کرده باشد روزه بر او واجب است.

مسأله 1572 کسى که براى بجا آوردن روزه میتى اجیر شده اگر روزه مستحبى بگیرد اشکال ندارد. ولى کسى که روزه قضا دارد نمى تواند روزه مستحبى بگیرد و چنانچه فراموش کند و روزه مستحب بگیرد، در صورتى که پیش از ظهر یادش بیاید، روزه مستحبى او بهم مى خورد و مى تواند نیت خود را به روزه قضا برگرداند و اگر بعد از ظهر ملتفت شود، روزه او باطل است، و اگر بعد از مغرب یادش بیاید اقوى بطلان است.

مسأله 1573 اگر غیر از روزه ماه رمضان روزه معین دیگرى بر انسان واجب باشد، مثلاً نذر کرده باشد که روز معینى را روزه بگیرد، چنانچه عمداً تا اذان صبح نیت نکند، روزه اش باطل است و اگر نداند که روزه آن روز بر او واجب است، یا فراموش کند و پیش از ظهر یادش بیاید، چنانچه کارى که روزه را باطل مى کند، انجام نداده باشد، و نیت کند روزه او صحیح (1)و گرنه باطل مى باشد.

مسأله 1574 اگر براى روزه واجب غیر معینى مثل روزه کفاره
عمداً تا نزدیک ظهر نیت نکند اشکال ندارد. بلکه اگر پیش از نیت تصمیم داشته باشد که روزه نگیرد، یا تردید داشته باشد که بگیرد یا نه چنانچه کارى که روزه را باطل مى کند انجام نداده باشد و پیش از ظهر نیت کند، روزه او صحیح است.

مسأله 1575 اگر در ماه رمضان، پیش از ظهر کافر مسلمان شود اگر چه چیزى نخورده باشد روزه او صحیح نیست ولو اینکه نیت روزه را هم قبل از ظهر کرده باشد.

مسأله 1576 اگر مریض پیش از ظهر ماه رمضان خوب شود و از اذان صبح تا آن وقت کارى که روزه را باطل مى کند انجام نداده باشد، بنابر احتیاط واجب باید نیت روزه کند و آن روز را روزه بگیرد و چنانچه بعد از ظهر خوب شود، روزه آن روز بر او واجب نیست.

مسأله 1577 روزى را که انسان شک دارد آخر شعبان است یا اول رمضان واجب نیست روزه بگیرد. و اگر بخواهد روزه بگیرد نمى تواند نیت روزه رمضان کند، یا نیت کند که اگر رمضان است روزه رمضان و اگر رمضان نیست روزه قضا یا مانند آن باشد، بلکه باید نیت روزه قضا و مانند آن بنماید، و چنانچه بعد معلوم شود رمضان بوده، از رمضان حساب مى شود.

مسأله 1578 اگر روزى را که شک دارد آخر شعبان است یا اول رمضان، به نیت روزه قضا یا روزه مستحبى و مانند آن روزه بگیرد و در بین روز بفهمد که ماه رمضان است، باید نیت روزه رمضان کند.

مسأله 1579 اگر در روزه واجب معینى مثل روزه رمضان مردد
شود که روزه خود را باطل کند یا نه، یا قصد کند که روزه را باطل کند، روزه اش باطل مى شود، اگر چه از قصدى که کرده توبه نماید و کارى هم که روزه را باطل مى کند انجام ندهد ولى در صورتى که مردد شدن به جهت رخ دادن چیزى باشد که نداند روزه را باطل مى کند یا نه، روزه اش اگر کارى که روزه را باطل مى کند انجام نداده صحیح است در صورتى که موجب تردد در نیت روزه نشود.

مسأله 1580 در روزه مستحب و روزه واجبى که وقت آن معین نیست، مثل روزه کفاره، اگر قصد کند کارى که روزه را باطل مى کند انجام دهد، یا مردد شود که بجا آورد یا نه، چنانچه بجا نیاورد و پیش از ظهر دوباره نیت روزه کند
روزه او صحیح است.

چیزهائى که روزه را باطل مى کند

چیزهائى که روزه را باطل مى کند

مسأله 1581 نه چیز روزه را باطل مى کند: اول خوردن و آشامیدن دوم جماع. سوم استمناء و استمناء آن است که انسان با خود کارى کند که منى از او بیرون آید. چهارم دروغ بستن به خدا و پیغمبر و همچنین جانشینان پیغمبر علیهم السلام على الاحوط. پنجم رساندن غبار غلیظ به حلق على الاحوط.
ششم فرو بردن تمام سر در آب. هفتم باقى ماندن بر جنابت و حیض تا اذان صبح و همچنین است نفاس على الاحوط. هشتم اماله کردن با چیزهاى روان. نهم قى کردن و احکام اینها در مسائل آینده گفته مى شود.
1 خوردن و آشامیدن

مسأله 1582 اگر روزه دار عمداً چیزى بخورد یا بیاشامد، روزه او
باطل مى شود، چه خوردن و آشامیدن آن چیز، معمول باشد مثل نان و آب، چه معمول نباشد مثل خاک و شیره درخت و چه کم باشد یا زیاد، حتى اگر مسواک را از دهان بیرون آورد و دوباره ببرد و رطوبت آنرا فرو برد، روزه او باطل مى شود، مگر آنکه رطوبت مسواک در آب دهان بطورى از بین برود که رطوبت خارج به آن گفته نشود.

مسأله 1583 اگر موقعى که مشغول غذا خوردن است بفهمد صبح شده، باید لقمه را از دهان بیرون آورد و چنانچه عمداً فرو برد روزه اش باطل است، و به دستورى که بعداً گفته خواهد شد، کفاره هم بر او واجب مى شود.

مسأله 1584 اگر روزه دار سهواً چیزى بخورد یا بیاشامد، روزه اش باطل نمى شود.

مسأله 1585 احتیاط واجب آنست که روزه دار از استعمال آمپولى که بجاى غذا بکار مى رود خود دارى کند ولى تزریق آمپولى که عضو را بى حس مى کند اشکال ندارد.

مسأله 1586 اگر روزه دار چیزى را که لاى دندان مانده عمداً فرو ببرد، روزه اش باطل مى شود.

مسأله 1587 کسى که مى خواهد روزه بگیرد، لازم نیست پیش از اذان دندانهایش را خلال کند، ولى اگر بداند یا اطمینان داشته باشد غذائى که لاى دندان مانده در روز فرو مى رود چنانچه خلال نکند و چیزى از آن فرو رود روزه اش باطل مى شود.

مسأله 1588 فرو بردن آب دهان، اگر چه به واسطه خیال کردن ترشى و مانند آن در دهان جمع شده باشد، روزه را باطل نمى کند.

مسأله 1589 فرو بردن
اخلاط سر و سینه که به فضاى دهان نرسیده اشکال ندارد، ولى اگر داخل فضاى دهان شود، بنابر احتیاط واجب بلکه خالى از قوت نیست که نباید آنرا فرو ببرند.

مسأله 1590 اگر روزه دار به قدرى تشنه شود که بترسد از تشنگى بمیرد مى تواند به اندازه اى که از مردن نجات پیدا کند آب بیاشامد، ولى روزه او باطل مى شود و اگر ماه رمضان باشد، باید در بقیه روز از بجا آوردن کارى که روزه را باطل مى کند خوددارى نماید.

مسأله 1591 جویدن غذا براى بچه یا پرنده و چشیدن غذا و مانند اینها که معمولاً به حلق نمى رسد، اگر چه اتفاقاً به حلق برسد، روزه را باطل نمى کند. ولى اگر انسان از اول بداند که به حلق مى رسد روزه اش باطل مى شود و باید قضاى آنرا بگیرد و کفاره هم بر او واجب است.

مسأله 1592 انسان نمى تواند براى ضعف، روزه را بخورد ولى اگر ضعف او به قدرى است که معمولاً نمى شود آنرا تحمل کرد، خوردن روزه اشکال ندارد.
2 جماع

مسأله 1593 جماع روزه را باطل مى کند، اگر چه فقط به مقدار ختنه گاه داخل شود و منى هم بیرون نیاید.

مسأله 1594 اگر کمتر از مقدار ختنه گاه داخل شود و منى هم بیرون نیاید، روزه باطل نمى شود.

مسأله 1595 اگر شک کند که به اندازه ختنه گاه داخل شده یا نه، روزه او صحیح است.

مسأله 1596 اگر فراموش کند که روزه است و جماع نماید، یا او را به جماع مجبور نمایند به طورى که به فعل
او نباشد، روزه او باطل نمى شود. ولى چنانچه در بین جماع یادش بیاید، یا دیگر مجبور نباشد، باید فوراً از حال جماع خارج شود، و اگر خارج نشود، روزه او باطل است.
3 استمناء

مسأله 1597 اگر روزه دار استمناء کند، یعنى با خود کارى کند که منى از او بیرون آید، روزه اش باطل مى شود.

مسأله 1598 اگر بى اختیار منى از او بیرون آید، روزه اش باطل نیست. ولى اگر کارى کند که بى اختیار منى از او بیرون آید، روزه اش باطل مى شود.

مسأله 1599 هر گاه روزه دار بداند که اگر در روز بخوابد محتلم مى شود یعنى در خواب منى از او بیرون مى آید، واجب نیست نخوابد و اگر هم بخوابد روزه اش باطل نمى شود.

مسأله 1600 اگر روزه دار در حال بیرون آمدن منى از خواب بیدار شود، واجب نیست از بیرون آمدن آن جلوگیرى کند.

مسأله 1601 روزه دارى که محتلم شده، مى تواند بول کند و به دستورى که در (مسأله 73) گفته شد، استبراء نماید، اگر چه بداند به واسطه بول یا استبراء کردن باقیمانده منى از مجرى بیرون مى آید.

مسأله 1602 روزه دارى که محتلم شده، اگر بداند منى در مجرى مانده و در صورتى که پیش از غسل بول نکند بعد از غسل منى از او بیرون مى آید، بنا بر احتیاط واجب باید پیش از غسل بول کند.

مسأله 1603 اگر به قصد بیرون آمدن منى با کسى بازى و شوخى کند، اگر چه منى از او بیرون نیاید روزه او باطل مى شود.

مسأله 1604 اگر
روزه دار بدون قصد بیرون آمدن منى با کسى بازى و شوخى کند، چنانچه اطمینان دارد که منى از او خارج نمى شود، اگر چه اتفاقاً منى بیرون آید روزه او صحیح است. ولى اگر اطمینان ندارد، در صورتى که منى از او بیرون آید، روزه اش باطل است.
4 دروغ بستن به خدا و پیغمبر

مسأله 1605 اگر روزه دار به گفتن یا به نوشتن یا به اشاره و مانند اینها به خدا و پیغمبر عمداً نسبت دروغ بدهد، اگر چه فوراً بگوید دروغ گفتم یا توبه کند، روزه او باطل است. و احتیاط واجب آنست که به حضرت زهرا سلام الله علیها و پیغمبران دیگر و جانشینان پیغمبران هم نسبت دروغ ندهد.

مسأله 1606 اگر بخواهد خبرى را که نمى داند راست است یا دروغ نقل کند، بنابر احتیاط واجب باید از کسى که خبر را گفته، یا از کتابى که آن خبر در آن نوشته شده نقل نماید.

مسأله 1607 اگر چیزى را به اعتقاد اینکه راست است از قول خدا و پیغمبر نقل کند، و بعد بفهمد دروغ بوده، روزه اش باطل نمى شود.

مسأله 1608 اگر بداند دروغ بستن به خدا و پیغمبر روزه را باطل مى کند و چیزى را که مى داند دروغ است به آنان نسبت دهد و بعداً بفهمد آنچه را گفته راست بوده روزه او باطل مى شود.

مسأله 1609 اگر دروغى را که دیگرى ساخته عمداً به خدا و پیغمبر و جانشینان پیغمبر نسبت دهد روزه اش باطل مى شود. ولى اگر از قول کسى که آن دروغ را ساخته نقل کند اشکال ندارد.

مسأله 1610 اگر از روزه دار بپرسند که آیا پیغمبر صلى الله علیه و آله وسلم چنین مطلبى فرموده اند، و او جائى که در جواب باید بگوید نه، عمداً بگوید بلى، یا جائى که باید بگوید بلى عمداً بگوید نه، روزه اش باطل مى شود.

مسأله 1611 اگر از قول خدا یا پیغمبر حرف راستى را بگوید بعد بگوید دروغ گفته، یا در شب دروغى را به آنان نسبت دهد و فرداى آن، که روزه مى باشد بگوید آنچه دیشب گفتم راست است، روزه اش باطل مى شود.
5 رساندن غبار غلیظ به حلق

مسأله 1612 رساندن غبار غلیظ به حلق روزه را باطل مى کند على الاحوط. چه غبار چیزى باشد که خوردن آن حلال است مثل آرد، یا غبار چیزى باشد که خوردن آن حرام است مثل خاک. و بنابر احتیاط واجب باید غبارى را هم که غلیظ نیست به حلق نرساند.

مسأله 1613 اگر به واسطه باد غبار غلیظى پیدا شود، و انسان با اینکه متوجه است، مواظبت نکند و به حلق برسد، روزه اش باطل مى شود على الاحوط.

مسأله 1614 احتیاط واجب آنست که روزه دار بخار غلیظ و دود سیگار و تنباکو و مانند اینها را هم به حلق نرساند.

مسأله 1615 اگر مواظبت نکند و غبار یا بخار یا دود و مانند اینها داخل حلق شود، چنانچه یقین داشته یا اطمینان که به حلق نمى رسد روزه اش صحیح است، و اگر گمان مى کرده که به حلق مى رسد، بنابر احتیاط واجب باید آن روز را قضا کند.

مسأله 1616 اگر فراموش کند که روزه است
و مواظبت نکند، یا بى اختیار غبار و مانند آن به حلق او برسد، روزه اش باطل نمى شود. و چنانچه ممکن است باید آنرا بیرون آورد.
6 فرو بردن سر در آب

مسأله 1617 اگر روزه دار عمداً تمام سر را در آب فرو برد اگر چه باقى بدن او از آب بیرون باشد، روزه اش باطل مى شود. ولى اگر تمام بدن را آب بگیرد، و مقدارى از سر بیرون باشد، روزه باطل نمى شود.

مسأله 1618 اگر نصف سر را یک دفعه و نصف دیگر آنرا دفعه دیگر در آب فرو برد، روزه اش باطل نمى شود.

مسأله 1619 اگر شک کند که تمام سر زیر آب رفته یا نه، روزه اش صحیح است.

مسأله 1620 اگر تمام سر زیر آب برود، ولى مقدارى از موها بیرون بماند روزه باطل مى شود.

مسأله 1621 احتیاط واجب آنست که سر را در آب مضاف فرو نبرد.

مسأله 1622 اگر روزه دار بى اختیار در آب بیفتد و تمام سر او را آب بگیرد، یا فراموش کند که روزه است و سر در آب فرو برد، روزه او باطل نمى شود.

مسأله 1623 اگر اطمینان داشته باشد که آب سر او را نمى گیرد و خود را در آب بیندازد و آب تمام سر او را بگیرد، روزه اش اشکال ندارد و اگر اطمینان نداشته باشد و خود را در آب بیندازد و آب تمام سر او را بگیرد بنابر احتیاط واجب باید روزه اش را قضا نماید.

مسأله 1624 اگر فراموش کند که روزه است و سر را در آب فرو برد، یا
دیگرى به زور سر او را در آب فرو برد، چنانچه در زیر آب یادش بیاید که روزه است، یا آن کس دست خود را بردارد، باید فوراً سر را بیرون آورد، و چنانچه بیرون نیاورد، روزه اش باطل مى شود.

مسأله 1625 اگر فراموش کند که روزه است و به نیت غسل سر را در آب فرو برد، روزه و غسل او صحیح است.

مسأله 1626 اگر بداند که روزه است و عمداً براى غسل سر را در آب فرو برد، چنانچه روزه او مثل روزه رمضان واجب معین باشد، روزه و غسل هر دو باطل است، و اگر روزه مستحب باشد یا روزه واجبى باشد که مثل روزه کفاره وقت معینى ندارد، غسل صحیح و روزه باطل مى باشد.

مسأله 1627 اگر براى آنکه کسى را از غرق شدن نجات دهد، سر را در آب فرو برد اگر چه نجات دادن او واجب باشد، روزه اش باطل مى شود.
7 باقى ماندن بر جنابت و حیض و نفاس تا اذان صبح

مسأله 1628 اگر جنب عمداً تا اذان صبح غسل نکند، یا اگر وظیفه او تیمم است عمداً تیمم ننماید، روزه اش چنانچه در ماه رمضان و یا قضاى آن باشد باطل است، کما اینکه در واجب معین احوط وجوبى بطلان آنست،و اما در واجب موسع و روزه مستحبى باطل نیست، اگر چه احوط استحبابى آنست که غسل و یا تیمم را قبل از فجر ترک نکند.

مسأله 1629 اگر در روزه واجبى که مثل روزه ماه رمضان وقت آن معین است تا اذان صبح غسل نکند و تیمم هم ننماید، ولى از
روى عمد نباشد، مثل آنکه دیگرى نگذارد، غسل و تیمم کند روزه اش صحیح است.

مسأله 1630 کسى که جنب است و مى خواهد روزه واجبى بگیرد که مثل روزه رمضان وقت آن معین است، چنانچه عمداً غسل نکند تا وقت تنگ شود، باید تیمم کند و روزه بگیرد و احوط مستحبى آنست که قضاى آن را هم بجا آورد.

مسأله 1631 اگر جنب در ماه رمضان غسل را فراموش کند و بعد از یک روز یادش بیاید، باید روزه آن روز را قضا نماید و اگر بعد از چند روز یادش بیاید، باید روزه هر چند روزى را که یقین دارد جنب بوده قضا نماید، مثلاً اگر نمى داند سه روز جنب بوده یا چهار روز، باید روزه سه روز را قضا کند.

مسأله 1632 کسى که در شب ماه رمضان براى هیچکدام از غسل و تیمم وقت ندارد، اگر خود را جنب کند، روزه اش باطل است و قضا و کفاره بر او واجب مى شود. ولى اگر براى تیمم وقت دارد، چنانچه خود را جنب کند، باید تیمم نماید و روزه بگیرد و احوط مستحبى آنست که قضاى آنرا بجا آورد.

مسأله 1633 اگر براى آنکه بفهمد وقت دارد یا نه، جستجو نماید و گمان کند که به اندازه غسل وقت دارد و خود را جنب کند و بعد بفهمد وقت تنگ بوده، چنانچه تیمم کند روزه اش صحیح است و اگر بدون جستجو گمان کند که وقت دارد و خود را جنب نماید و بعد بفهمد وقت تنگ بوده و با تیمم روزه بگیرد، بنابر احتیاط مستحب روزه آن روز را
قضا کند.

مسأله 1634 کسى که در شب ماه رمضان جنب است و مى داند که اگر بخواند تا صبح بیدار نمى شود، نباید بخوابد و چنانچه بخوابد و تا صبح بیدار نشود، روزه اش باطل است، و قضا و کفاره بر او واجب مى شود.

مسأله 1635 هر گاه جنب در شب ماه رمضان بخوابد و بیدار شود جایز است پیش از غسل بخوابد اگر عادت بیدار شدن را داشته باشد و اگر عادت نداشته باشد بنابر احتیاط واجب نباید پیش از غسل بخوابد اگر چه احتمال دهد که اگر دوباره بخوابد پیش از اذان صبح بیدار مى شود.

مسأله 1636 کسى که در شب ماه رمضان جنب است و مى داند یا عادتش چنین است که اگر بخوابد پیش از اذان صبح بیدار مى شود، چنانچه تصمیم داشته باشد که بعد از بیدار شدن غسل کند و با این تصمیم بخوابد و تا اذان خواب بماند روزه اش صحیح است.

مسأله 1637 کسى که در شب ماه رمضان جنب است و مى داند یا عادتش چنین است که اگر بخوابد پیش از اذان صبح بیدار مى شود، چنانچه غفلت داشته باشد که بعد از بیدار شدن باید غسل کند، در صورتى که بخوابد و تا اذان صبح خواب بماند بنابر احتیاط واجب اگر نگوئیم اقوى است، قضا و کفاره بر او واجب مى شود.

مسأله 1638 کسى که در شب ماه رمضان جنب است و مى داند یا احتمال مى دهد که اگر بخوابد پیش از اذان صبح بیدار مى شود، چنانچه نخواهد بعد از بیدار شدن غسل کند، یا تردید داشته باشد
که غسل کند یا نه، در صورتى که بخوابد و بیدار نشود، روزه اش باطل است و قضا و کفاره دارد.

مسأله 1639 اگر جنب در شب ماه رمضان بخوابد و بیدار شود و بداند یا عادتش چنین است که اگر دوباره بخوابد پیش از اذان صبح، بیدار مى شود و تصمیم هم داشته باشد که بعد از بیدار شدن غسل کند، چنانچه دوباره بخوابد و تا اذان بیدار نشود، باید روزه آن روز را قضا کند. و اگر از خواب دوم بیدار شود و براى مرتبه سوم بخوابد و تا اذان صبح بیدار نشود، قضاى روزه بر او واجب مى شود و احتیاط استحبابى دادن کفاره است.

مسأله 1640 بنابر احتیاط واجب خوابى را که در آن محتلم شده، باید خواب اول حساب کند پس اگر بعد از بیدار شدن دوباره بخوابد و بداند یاعادتش چنین است که بیدار مى شود و تصمیم هم داشته باشد که بعد از بیدار شدن غسل کند، چنانچه تا اذان خواب بماند، بنابر احتیاط واجب باید قضاى آن روز را بگیرد، و اگر دوباره بیدار شود و بداند یا عادتش چنین است که اگر بخوابد بیدار مى شود و تصمیم داشته باشد که بعد از بیدار شدن غسل کند در صورتى که باز هم بخوابد و تا اذان خواب بماند، باید قضاى آن روز را بگیرد، و بنابر احتیاط مستحب کفاره هم باید بدهد.

مسأله 1641 اگر روزه دار در روز محتلم شود، واجب نیست فوراً غسل کند.

مسأله 1642 هر گاه در ماه رمضان بعد از اذان صبح بیدار شود، و ببیند محتلم شده، اگر چه بداند
پیش از اذان محتلم شده، روزه او صحیح است.

مسأله 1643 کسى که مى خواهد قضاى روزه رمضان را بگیرد، هر گاه تا اذان صبح جنب بماند، اگر چه از روى عمد نباشد روزه او باطل است.

مسأله 1644 کسى که مى خواهد قضاى روزه رمضان را بگیرد، اگر بعد از اذان صبح بیدار شود و ببیند محتلم شده و بداند پیش از اذان محتلم شده است. چنانچه وقت قضاى روزه تنگ است، مثلاً پنج روز، روزه قضاى رمضان دارد و پنج روز هم به رمضان مانده است، بنابر احتیاط واجب باید آن روز را روزه بگیرد و بعد از رمضان هم عوض آن را بجا آورد، و اگر وقت قضاى روزه تنگ نیست، روزه او باطل است.

مسأله 1645 اگر در روزه واجبى غیر روزه رمضان و قضاى آن تا اذان صبح جنب بماند، ولى از روى عمد نباشد، چنانچه وقت آن روزه معین است مثلاً نذر کرده که آن روز را روزه بگیرد، روزه اش صحیح است، و اگر مثل روزه کفاره وقت آن معین نیست، احتیاط واجب آنست که غیر از آن روز روز دیگرى را روزه بگیرد بلکه خالى از قوت نیست.

مسأله 1646 اگر زن پیش از اذان صبح از حیض پاک شود و عمداً غسل نکند، یا اگر وظیفه او تیمم است عمداً تیمم نکند، روزه اش باطل است در روزه رمضان بلکه در قضاى آن و در هر روزه واجب معین بنابر احتیاط واجب، و نفاس مثل حیض است على الاحوط.

مسأله 1647 اگر زن پیش از اذان صبح از حیض یا نفاس پاک مى شود یا کسى
که جنب است و براى غسل وقت نداشته باشد، چنانچه بخواهد روزه واجبى بگیرد که مثل روزه رمضان وقت آن معین است، باید تیمم نماید، و بنابر احتیاط واجب تا اذان صبح بیدار بماند. و اگر بخواهد روزه مستحب یا روزه واجبى بگیرد که مثل روزه کفاره وقت آن معین نیست، کفایت تیمم محل تأمل است.

مسأله 1648 اگر زن نزدیک اذان صبح از حیض یا نفاس پاک شود و براى هیچکدام از غسل و تیمم وقت نداشته باشد، یا بعد از اذان بفهمد که پیش از اذان پاک شده، چنانچه روزه اى را که مى گیرد مثل روزه رمضان واجب معین باشد صحیح است. و اگر روزه مستحب یا روزه اى باشد که مثل روزه کفاره وقت آن معین نیست، صحیح بودن آن اشکال دارد.

مسأله 1649 اگر زن بعد از اذان صبح از خون حیض یا نفاس پاک شود، یا در بین روز خون حیض یا نفاس ببیند، اگر چه نزدیک مغرب باشد، روزه او باطل است.

مسأله 1650 اگر زن غسل حیض یا نفاس را فراموش کند، و بعد از یک روز یا چند روز یادش بیاید، روزه هائى که گرفته صحیح است.

مسأله 1651 اگر زن پیش از اذان صبح از حیض پاک شود و در غسل کردن کوتاهى کند و تا اذان غسل نکند، روزه اش باطل است، و همچنین است نفاس على الاحوط. ولى چنانچه کوتاهى نکند مثلاً منتظر باشد که حمام زنانه شود، اگر چه سه مرتبه بخوابد و تا اذان غسل نکند روزه او صحیح است.

مسأله 1652 اگر زنى که در حال استحاضه است، غسلهاى خود
را به تفصیلى که در احکام استحاضه گفته شد بجا آورد، روزه او صحیح است.

مسأله 1653 کسى که مس میت کرده یعنى جائى از بدن خود را به بدن میت رسانده مى تواند بدون غسل مس میت روزه بگیرد. و اگر در حال روزه هم میت را مس نماید، روزه او باطل نمى شود.
8 اماله کردن

مسأله 1654 اماله کردن با چیز روان اگر چه از روى ناچارى و براى معالجه باشد روزه را باطل مى کند.
9 قى کردن

مسأله 1655 هر گاه روزه دار عمداً قى کند اگر چه به واسطه مرض و مانند آن ناچار باشد، روزه اش باطل مى شود ولى کفاره ندارد ولى اگر سهواً یا بى اختیار قى کند اشکال ندارد.

مسأله 1656 اگر در شب چیزى بخورد که مى داند به واسطه خوردن آن، در روز بى اختیار قى مى کند، احتیاط واجب آنست که روزه آن روز را قضا نماید.

مسأله 1657 اگر روزه دار بتواند از قى کردن خوددارى کند، چنانچه براى او ضرر و مشقت نداشته باشد، باید خود دارى نماید.

مسأله 1658 اگر مگس در گلوى روزه دار برود، چنانچه ممکن باشد، باید آنرا بیرون آورد و روزه او باطل نمى شود. ولى اگر بداند که به واسطه بیرون آوردن، قى مى کند، واجب نیست بیرون آورد و روزه او صحیح است.

مسأله 1659 اگر سهواً چیزى را فرو ببرد و پیش از رسیدن به شکم یادش بیاید که روزه است، چنانچه ممکن باشد، باید آنرا بیرون آورد، و روزه او صحیح است.

مسأله 1660 اگر یقین داشته باشد که به واسطه
آروغ زدن چیزى از گلو بیرون مى آید، نباید عمداً آروغ بزند، ولى اگر یقین نداشته باشد اشکال ندارد.

مسأله 1661 اگر آروغ بزند و چیزى در گلو یا دهانش بیاید، باید آنرا بیرون بریزد، و اگر بى اختیار فرو رود، روزه اش صحیح است.

احکام چیزهائى که روزه را باطل مى کند

مسأله 1662 اگر انسان عمداً و از روى اختیار کارى که روزه را باطل مى کند انجام دهد، روزه او باطل مى شود، و چنانچه از روى عمد نباشد، اشکال ندارد، ولى جنب اگر بخوابد و به تفصیلى که در مسأله (1639) گفته شد تا اذان صبح غسل نکند، روزه او باطل است.

مسأله 1663 اگر روزه دار سهواً یکى از کارهائى که روزه را باطل مى کند، انجام دهد و بخیال اینکه روزه اش باطل شده، عمداً دوباره یکى از آنها را بجا آورد روزه او باطل مى شود.

مسأله 1664 اگر چیزى به زور در گلوى روزه دار بریزند، یا سر او را به زور در آب فرو برند، روزه او باطل نمى شود. ولى اگر مجبورش کنند که روزه خود را باطل کند مثلاً به او بگویند اگر غذا نخورى ضرر مالى یا جانى به تو مى زنیم، و خودش براى جلوگیرى از ضرر چیزى بخورد، روزه او باطل مى شود.

مسأله 1665 روزه دار نباید جائى برود که مى داند مجبورش مى کنند که خودش روزه خود را باطل کند، و اگر از روى ناچارى کارى که روزه را باطل مى کند انجام دهد، روزه او باطل مى شود.

آنچه براى روزه دار مکروه است

مسأله 1666 چند چیز براى روزه دار مکروه است، و از آن جمله است: دوا ریختن به چشم و سرمه کشیدن، در صورتى که مزه یا بوى آن به حلق برسد، انجام دادن هر کارى که مانند خون گرفتن و حمام رفتن باعث ضعف مى شود، انفیه کشیدن، اگر نداند که به حلق مى رسد و اگر بداند به حلق
مى رسد جایز نیست، بو کردن گیاههاى معطر، نشستن زن در آب، استعمال شیاف، تر کردن لباسى که در بدن است، کشیدن دندان و هر کارى که به واسطه آن از دهان خون بیاید، مسواک کردن به چوب تر، بى جهت آب یا چیزى در دهان کردن. و نیز مکروه است انسان بدون قصد بیرون آمدن منى زن خود را ببوسد، یا کارى کند که شهوت خود را به حرکت آورد و اگر به قصد بیرون آمدن منى باشد، روزه او باطل مى شود.

جاهائى که قضا و کفاره واجب است

جاهائى که قضا و کفاره واجب است

مسأله 1667 اگر در روزه رمضان عمداً قى کند یا در شب جنب شود و به تفصیلى که در مسأله (1639) گفته شد بیدار شود و دوباره بخوابد و تا اذان صبح بیدار نشود، فقط باید قضاى آن روز را بگیرد. ولى اگر کار دیگرى که روزه را باطل مى کند، عمداً انجام دهد، در صورتى که مى دانسته آن کار روزه را باطل مى کند، قضا و کفاره بر او واجب مى شود.

مسأله 1668 اگر به واسطه ندانستن مسأله کارى انجام دهد که روزه را باطل مى کند، چنانچه مى توانسته مسأله را یاد بگیرد، کفاره بر او واجب مى شود و اگر نمى توانسته مسأله را یاد بگیرد، کفاره بر او واجب نیست.

کفاره روزه

مسأله 1669 کسى که کفاره روزه رمضان بر او واجب است، باید یک بنده آزاد کند، یا به دستورى که در مسأله بعد گفته مى شود دو ماه روزه بگیرد، یا شصت فقیر را سیر کند یا به هر کدام یک مُدکه تقریباً ده سیر است طعام یعنى گندم یا جو و مانند اینها بدهد، و چنانچه اینها برایش ممکن نباشد هر چه مى تواند به فقیر طعام بدهد، واگر نتواند روزه بگیرد یا طعام بدهد، باید استغفار کند، اگر چه مثلاً یک مرتبه بگوید استغفرالله . و احتیاط واجب آنست که هر وقت بتواند، کفاره را بدهد .

مسأله 1670 کسى که میخواهد دو ماه کفاره روزه رمضان را بگیرد باید سى و یک روز آن را پى در پى بگیرد، و اگر بقیه آن پى در پى نباشد اشکال ندارد .

مسأله 1671 کسى که
مى خواهد دو ماه کفاره روزه رمضان را بگیرد، نباید موقعى شروع کند که در بین سى و یک روز، روزى باشد که مانند عید قربان، روزه آن حرام است.

مسأله 1672 کسى که باید پى درپى روزه بگیرد، اگر دربین آن بدون عذر یک روز روزه نگیرد، یاوقتى شروع کند که در بین آن به روزى برسد که روزه آن واجب است، مثلا به روزى برسد که نذر کرده آن روز را روزه بگیرد باید روزها را از سر بگیرد.

مسأله 1673 اگر در بین روزهائى که باید پى در پى روزه بگیرد، عذرى مثل حیض ، یانفاس ، یاسفرى که دررفتن آن مجبوراست براى او پیش آید، بعد از بر طرف شدن عذر واجب نیست روزه ها رااز سر بگیرد، بلکه بقیه را بعد از بر طرف شدن عذربجا مى آورد.

مسأله 1674 اگر به چیز حرامى روزه خود را باطل کند، چه آن چیز اصلاً حرام باشد مثل شراب و زنا، یا به جهتى حرام شده باشد مثل خوردن غذاى حلالى که براى انسان ضرر دارد و نزدیکى کردن باعیال خود در حال حیض، بنابر احتیاط کفاره جمع بر او واجب میشود، یعنى باید یک بنده آزاد کند و دو ماه روزه بگیرد و شصت فقیر را سیر کند، یا به هر کدام آنها یک مُدکه تقریباً ده سیر است گندم یا نان آن، یا جو یا نان آن، یا یک مدمویز یا یک مد خرما بدهد. و چنانچه هر سه برایش ممکن نباشد، هر کدام آنها که ممکن است باید انجام دهد.

مسأله 1675 اگر روزه دارى دروغى را به خدا
و پیغمبر صلى الله علیه و آله وسلم نسبت دهد، اگر چه روزه خود را به چیز حرام باطل کرده، ولى کفاره جمع که تفصیل آن در مسأله پیش گفته شد بر او واجب نمى شود.

مسأله 1676 اگر روزه دار در یک روز ماه رمضان چند مرتبه جماع کند، براى هر دفعه، یک کفاره بر او واجب است. ولى اگر جماع او حرام باشد، براى هر دفعه یک کفاره جمع واجب مى شود.

مسأله 1677 اگر روزه دار در یک روزه ماه رمضان چند مرتبه غیر جماع کار دیگرى که روزه را باطل مى کند انجام دهد، براى همه آنها یک کفاره کافى است.

مسأله 1678 اگر روزه دار غیر جماع کار دیگرى که روزه را باطل مى کند انجام دهد، و بعد با حلال خود جماع نماید، بنابر احتیاط براى هر کدام یک کفاره واجب مى شود.

مسأله 1679 اگر روزه دار غیر جماع کار دیگرى که حلال است و روزه را باطل مى کند، انجام دهد مثلاً آب بیاشامد و بعد کار دیگرى که حرام است و روزه را باطل مى کند غیر جماع انجام دهد، مثلاً غذاى حرامى بخورد، یک کفاره کافى است.

مسأله 1680 اگر روزه دار آروغ بزند و چیزى در دهانش بیابد، چنانچه عمداً آنرا فرو ببرد، روزه اش باطل است.
و باید قضاى آن را بگیرد و کفاره هم بر او واجب مى شود. و اگر خوردن آن چیز حرام باشد مثلاًموقع آروغ زدن، خون یا غذائى که از صورت غذا بودن خارج شده، به دهان او بیاید و عمداً آنرا فرو برد، باید قضاى آن روزه را
بگیرد، و بنا بر احتیاط کفاره جمع هم بر او واجب مى شود.

مسأله 1681 اگر نذر کند که روز معینى را روزه بگیرد، چنانچه در آن روز عمداً روزه خود را باطل کند، باید یک بنده آزاد نماید یا دو ماه پى درپى روزه بگیرد یا به شصت فقیر طعام دهد.

مسأله 1682 کسى که مى تواند وقت را تشخیص دهد، اگر به گفته کسى که مى گوید مغرب شده افطار کند، و بعد بفهمد مغرب نبوده است، قضا و کفاره بر او واجب مى شود.

مسأله 1683 کسى که عمداً روزه خود را باطل کرده، اگر بعد از ظهر مسافرت کند، یا پیش از ظهر براى فرار از کفاره سفر نماید کفاره از او ساقط نمى شود، بلکه اگر قبل از ظهر مسافرتى براى او پیش آید، بنابر اقوى کفاره بر او واجب است.

مسأله 1684 اگر عمداً روزه خود را باطل کند، و بعد عذرى مانند حیض یا نفاس یا مرض براى او پیدا شود، کفاره بر او واجب نیست.

مسأله 1685 اگر یقین کند که روز اول ماه رمضان است و عمداً روزه خود را باطل کند، بعد معلوم شود که آخر شعبان بوده، کفاره بر او واجب نیست.

مسأله 1686 اگر انسان شک کند که آخر رمضان است یا اول شوال، و عمداً روزه خود را باطل کند، بعد معلوم شود اول شوال بوده کفاره بر او واجب نیست.

مسأله 1687 اگر روزه دار در ماه رمضان با زن خود که روزه دار است جماع کند، چنانچه زن را مجبور کرده باشد، کفاره روزه خودش و روزه زن را باید
بدهد، و اگر زن به جماع راضى بوده بر هر کدام یک کفاره واجب مى شود.

مسأله 1688 اگر زنى شوهر روزه دار خود را مجبور کند که جماع نماید، یا کار دیگرى که روزه را باطل مى کند انجام دهد، واجب نیست کفاره روزه شوهر را بدهد.

مسأله 1689 اگر روزه دار در ماه رمضان، زن خود را مجبور به جماع کند و در بین جماع، زن راضى شود، بنابر احتیاط واجب باید مرد، دو کفاره و زن یک کفاره بدهد.

مسأله 1690 اگر روزه دار در ماه رمضان با زن روزه دار خود که خواب است جماع نماید، یک کفاره بر او واجب مى شود، و روزه زن صحیح است و کفاره هم بر او واجب نیست.

مسأله 1691 اگر مرد زن خود را مجبور کند که غیر جماع کار دیگرى که روزه را باطل مى کند بجا آورد، کفاره زن را نباید بدهد، و بر خود زن هم کفاره واجب نیست.

مسأله 1692 کسى که به واسطه مسافرت یا مرض روزه نمى گیرد، نمى تواند زن روزه دار خود را مجبور به جماع کند، ولى اگر او را مجبور نماید، کفاره بر مرد واجب نیست.

مسأله 1693 انسان نباید در بجا آوردن کفاره کوتاهى کند ولى لازم نیست فوراً آنرا انجام دهد.

مسأله 1694 اگر کفاره بر انسان واجب شود و چند سال آنرا بجا نیاورد، چیزى بر آن اضافه نمى شود.

مسأله 1695 کسى که باید براى کفاره یک روز شصت فقیر را طعام بدهد، نباید به هر کدام از آنها بیشتر از یک مُد که تقریباً ده سیر است طعام
بدهد، یا یک فقیر را بیشتر از یک مرتبه سیر نماید، ولى مى تواند براى هر یک از عیالات فقیر اگر چه صغیر باشند یک مد به آن فقیر بدهد.

مسأله 1696 کسى که قضاى روزه رمضان را گرفته، اگر بعد از ظهر عمداً کارى که روزه راباطل مى کند انجام دهد، باید به ده فقیر هر کدام یک مد که تقریباً ده سیر است طعام بدهد، و اگر نمى تواند، سه روز روزه بگیرد .

جاهائى که فقط قضاى روزه واجب است

مسأله 1697 در چند صورت فقط قضاى روزه بر انسان واجب است و کفاره واجب نیست: اول آنکه روزه دار در روز ماه رمضان عمداً قى کند . دوم آنکه در شب ماه رمضان جنب باشد و به تفصیلى که در مسأله (1639) گفته شد تا اذان صبح از خواب دوم بیدار نشود . سوم عملى که روزه را باطل مى کند بجانیاورد، ولى نیت روزه نکند، یاریا کند، یا قصد کند که روزه نباشد، یا قصد کند کارى که روزه را باطل مى کند انجام دهد. چهارم آنکه درماه رمضان غسل جنابت را فراموش کند و با حال جنابت یک روز یا چند روز روزه بگیرد . پنجم آنکه درماه رمضان بدون اینکه تحقیق کند صبح شده یا نه، کارى که روزه را باطل مى کند انجام دهد، بعد معلوم شود صبح بوده. و نیز اگر بعد از تحقیق با اینکه گمان دارد صبح شده، کارى که روزه را باطل مى کند انجام دهد، بعد معلوم شود صبح بوده قضاى آن روز بر او واجب است . بلکه اگر بعد از تحقیق
شک کند صبح شده یانه و کارى که روزه را باطل مى کند انجام دهد، بعد معلوم شود صبح بوده، واجب است که قضاى روزه آن روز را بجا آورد. ششم آنکه کسى بگوید صبح نشده و انسان به گفته او کارى که روزه را باطل مى کند انجام دهد، بعد معلوم شود صبح بوده است. هفتم آنکه کسى بگوید صبح شده و انسان به گفته او یقین نکند، یا خیال کند شوخى مى کند و کارى که روزه را باطل مى کند انجام دهد بعد معلوم شود صبح بوده است. هشتم آنکه کور و مانند آن به گفته کس دیگر افطار کنند، بعد معلوم شود مغرب نبوده است. نهم آنکه در هواى صاف به واسطه تاریکى یقین کند که مغرب شده و افطار کند، بعد معلوم شود مغرب نبوده است. ولى اگر در هواى ابر به اطمینان اینکه مغرب شده افطار کند، بعد معلوم شود مغرب نبوده، قضا لازم نیست. دهم آنکه براى خنک شدن، یا بى جهت مضمضه کند، یعنى آب در دهان بگرداند و بى اختیار فرو رود. ولى اگر فراموش کند که روزه است و آب را فرو دهد، یا براى وضوى نماز واجب مضمضه کند و بى اختیار فرو رود، قضا بر او واجب نیست.

مسأله 1698 اگر غیر آب چیز دیگرى را در دهان ببرد و بى اختیار فرو رود، یا آب داخل بینى کند و بى اختیار فرو رود، قضا بر او واجب نیست.

مسأله 1699 مضمضه زیاد براى روزه دار مکروه است. و اگر بعد از مضمضه بخواهد آب دهان را فرو
برد، بهتر است سه مرتبه آب دهان را بیرون بریزد.

مسأله 1700 اگر انسان بداند که به واسطه مضمضه بى اختیار، یا از روى فراموشى آب وارد گلویش مى شود، نباید مضمضه کند.

مسأله 1701 اگر در ماه رمضان، بعد از تحقیق یقین کند که صبح نشده و کارى که روزه را باطل مى کند انجام دهد، بعد معلوم شود صبح بوده، قضا لازم نیست.

مسأله 1702 اگر انسان شک کند که مغرب شده یا نه، نمى تواند افطار کند. ولى اگر شک کند که صبح شده یا نه، پیش از تحقیق هم مى تواند کارى که روزه را باطل مى کند انجام دهد.

احکام روزه قضا

مسأله 1703 اگر دیوانه عاقل شود، واجب نیست روزه هاى وقتى را که دیوانه بوده قضا نماید.

مسأله 1704 اگر کافر مسلمان شود، واجب نیست روزه هاى وقتى را که کافر بوده قضا نماید. ولى اگر مسلمانى کافر شود و دوباره مسلمان گردد، روزه هاى وقتى را که کافر بوده باید قضا نماید.

مسأله 1705 روزه اى که از انسان به واسطه مستى فوت شده باید قضا نماید، اگر چه چیزى را که به واسطه آن مست شده، براى معالجه خورده باشد.

مسأله 1706 اگر براى عذرى چند روز روزه نگیرد و بعد شک کند که چه وقت عذر او برطرف شده اگر وقت رفع عذر را مى دانسته و بعد فراموش کرده باید مقدار بیشترى را که احتمال مى دهد روزه نگرفته قضا نماید، مثلاً کسى که پیش از ماه رمضان مسافرت کرده و نمى داند پنجم رمضان از سفر برگشته یا ششم باید شش روز روزه بگیرد اما
کسى که وقت رفع عذر را نمى داند و قبل از عروض شک هم نمى دانسته مى تواند مقدار کمتر را یعنى پنج روز را قضا کند، اگر چه احتیاط مستحب آنست که مقدار بیشتر یعنى شش روز را قضا نماید.

مسأله 1707 اگر از چند ماه رمضان روزه قضا داشته باشد قضاى هر کدام را که اول بگیرد مانعى ندارد. ولى اگر وقت قضاى رمضان آخر تنگ باشد، مثلاً پنج روز از رمضان آخر قضا داشته باشد و پنج روز هم به رمضان مانده باشد، احتیاط آنست که اول قضاى رمضان آخر را بگیرد.

مسأله 1708 اگر قضاى روزه چند رمضان بر او واجب باشد، و در نیت معین نکند، روزه اى را که مى گیرد قضاى کدام رمضان است، قضاى سال اول حساب مى شود.

مسأله 1709 کسى که قضاى روزه رمضان را گرفته، اگر وقت قضاى روزه او تنگ نباشد، مى تواند پیش از ظهر روزه خود را باطل نماید.

مسأله 1710 اگر قضاى روزه میتى را گرفته باشد مستحب است، که بعد از ظهر روزه را باطل نکند.

مسأله 1711 اگر به واسطه مرض، یا حیض، یا نفاس، روزه رمضان را نگیرد و پیش از تمام شدن رمضان بمیرد، لازم نیست روزه هائى را که نگرفته براى او قضا کنند.

مسأله 1712 اگر به واسطه مرضى روزه رمضان را نگیرد و مرض او تا رمضان سال بعد طول بکشد، قضاى روزه هائى را که نگرفته بر او واجب نیست، و باید براى هر روز یک مد که تقریباً ده سیر است طعام یعنى گندم یا نان آن، یا جو یا نان
آن، یا یک مد مویز، و یا یک مد خرما به فقیر بدهد. ولى اگر به واسطه عذر دیگرى مثلاً براى مسافرت روزه نگرفته باشد و عذر او تا رمضان بعد باقى بماند بنابر احتیاط واجب باید روزهائى را که نگرفته قضا نماید و براى هر روز یک مد طعام هم به فقیر بدهد.

مسأله 1713 اگر به واسطه مرضى روزه رمضان را نگیرد و بعد از رمضان مرض او برطرف شود، ولى عذر دیگرى پیدا کند که نتواند تا رمضان بعد قضاى روزه را بگیرد بنا بر احتیاط واجب باید روزه هائى را که نگرفته قضا نماید و براى هر روز یک مد طعام به فقیر بدهد و نیز اگر در ماه رمضان، غیر مرض عذر دیگرى داشته باشد و بعد از رمضان آن عذر برطرف شود و تا رمضان سال بعد به واسطه مرض نتواند روزه بگیرد، روزه هائى را که نگرفته بنابر احتیاط واجب باید قضا نماید و براى هر روز یک مد طعام دهد.

مسأله 1714 اگر در ماه رمضان به واسطه عذرى روزه نگیرد و بعد از رمضان عذر او برطرف شود و تا رمضان آینده عمداً قضاى روزه را نگیرد باید روزه را قضا کند و براى هر روز یک مد گندم یا نان آن، یا یک مد جو یا نان آن، یا یک مد خرما یا یک مد مویز هم به فقیر بدهد.

مسأله 1715 اگر در قضاى روزه کوتاهى کند تا وقت تنگ شود و در تنگى وقت عذرى پیدا کند، باید قضا را بگیرد و براى هر روز یک مد گندم یا نان آن، یا جو
یا نان آن، یا یک مد مویز، و یا یک مد خرما به فقیر بدهد، ولى اگر موقعى که عذر دارد، تصمیم داشته باشد که بعد از برطرف شدن عذر روزه هاى خود را قضا کند و پیش از آنکه قضا نماید در تنگى وقت عذر پیدا کند، بنابر احتیاط واجب جمع نماید بین قضا و کفاره.

مسأله 1716 اگر مرض انسان چند سال طول بکشد، بعد از آنکه خوب شد، باید قضاى رمضان آخر را بگیرد و براى هر روز از سالهاى پیش یک مد که تقریباً ده سیر است، طعام یعنى گندم یا نان آن، یا جو یا نان آن، یا یک مد مویز، و یا یک مد خرما به فقیر بدهد.

مسأله 1717 کسى که باید براى هر روز یک مد طعام به فقیر بدهد، مى تواند کفاره چند روز را به یک فقیر بدهد.

مسأله 1718 اگر قضاى روزه رمضان را چند سال تأخیر بیندازد، باید قضا را بگیرد و براى هر روز یک مد طعام به فقیر بدهد.

مسأله 1719 اگر روزه رمضان را عمداً نگیرد، باید قضاى آنرا بجا آورد و براى هر روز دو ماه روزه بگیرد، یا به شصت فقیر طعام بدهد یا یک بنده آزاد کند و چنانچه تا رمضان آینده قضاى آن روزه را بجا نیاورد، زاید بر کفاره براى هر روز، دادن یک مد لازم است و قضاى روزه هم بر او لازم است.

مسأله 1720 اگر روزه رمضان را عمداً نگیرد و در روز، مکرر جماع کند، بنابر احتیاط واجب کفاره هم مکرر مى شود. ولى اگر چند مرتبه کار دیگرى که روزه
را باطل مى کند انجام دهد، مثلاً چند مرتبه غذا بخورد، یک کفاره کافى است.

مسأله 1721 بعد از مرگ پدر، پسر بزرگتر باید قضاى نماز و روزه او را به تفصیلى که در مسأله (1399) گفته شد بجا آورد و همچنین بعد از مرگ مادر بنابر احتیاط مستحب که ترک آن سزاوار نیست.

مسأله 1722 اگر پدر غیر از روزه رمضان، روزه واجب دیگرى را مانند روزه نذر نگرفته باشد بنابر احتیاط واجب، قضاى آن بر پسر بزرگتر لازم است.

احکام روزه مسافر

مسأله 1723 مسافرى که باید نمازهاى چهار رکعتى را در سفر دو رکعت بخواند، نباید روزه بگیرد، و مسافرى که نمازش را تمام مى خواند مثل کسى که شغلش مسافرت، یا سفر او سفر معصیت است، باید در سفر روزه بگیرد.

مسأله 1724 مسافرت در ماه رمضان اشکال ندارد. ولى اگر براى فرار از روزه باشد مکروه است.

مسأله 1725 اگر غیر روزه رمضان، و نذر روزه روز معین، روز معین دیگرى بر انسان واجب باشد تا ناچار نشود بنابر احتیاط واجب نمى تواند در آن روز مسافرت کند، و اگر در سفر باشد، چنانچه ممکن است باید قصد کند که ده روز در جائى بماند و آن روز را روزه بگیرد.(1)

مسأله 1726 اگر نذر کند روزه بگیرد و روز آنرا معین نکند، نمى تواند آنرا در سفر بجا آورد. ولى چنانچه نذر
کند که روز معینى را در سفر روزه بگیرد، باید آنرا در سفر بجا آورد. و نیز اگر نذر کند روز معینى را چه مسافر باشد یا نباشد روزه بگیرد، باید آن روز را اگر چه مسافر باشد روزه بگیرد.

مسأله 1727 مسافر مى تواند براى خواستن حاجت، سه روز چهارشنبه و پنجشنبه و جمعه را در مدینه طیبه روزه مستحبى بگیرد با اعمال خاصى که در وسائل ذکر شده.

مسأله 1728 کسى که نمى داند روزه مسافر باطل است، اگر در سفر روزه بگیرد و در بین روز مسأله را بفهمد، روزه اش باطل مى شود، و اگر تا مغرب نفهمد، روزه اش صحیح است.

مسأله 1729 اگر فراموش کند که مسافر است، یا فراموش کند که روزه مسافر باطل مى باشد، و در سفر روزه بگیرد، روزه او باطل است.

مسأله 1730 اگر روزه دار بعد از ظهر مسافرت نماید، باید روزه خود را تمام کند. و اگر پیش از ظهر مسافرت کند، وقتى به حد ترخص برسد، یعنى به جائى برسد که دیوار شهر را نبیند و صداى اذان آنرا نشنود، باید روزه خود را باطل کند. و اگر پیش از آن، روزه را باطل کند کفاره بنابر احتیاط بر او واجب است.

مسأله 1731 اگر مسافر پیش از ظهر به وطنش برسد، یا به جائى برسد که مى خواهد ده روز در آنجا بماند، چنانچه کارى که روزه را باطل مى کند انجام نداده، باید آن روز را روزه بگیرد و اگر انجام داده، روزه آن روز بر او واجب نیست.

مسأله 1732 اگر مسافر بعد از ظهر به وطنش برسد، یا به جائى برسد که مى خواهد ده روز در آنجا بماند، نباید آن روز را روزه بگیرد.

مسأله 1733 مسافر و کسى که از روزه گرفتن عذر دارد مکروه است در روز ماه رمضان جماع نماید، و در خوردن
و آشامیدن کاملاً خود را سیر کند.
کسانى که روزه بر آنها واجب نیست

مسأله 1734 کسى که به واسطه پیرى نمى تواند روزه بگیرد، یا براى او مشقت دارد، روزه بر او واجب نیست. ولى باید براى هر روز یک مد که تقریباً ده سیر است گندم یا نان آن، یا جو یا نان آن، یا یک مد مویز، و یا یک مد خرما و مانند اینها به فقیر بدهد.

مسأله 1735 کسى که به واسطه پیرى روزه نگرفته، اگر بعد از ماه رمضان بتواند روزه بگیرد، باید قضاى روزه هائى را که نگرفته بجا آورد.

مسأله 1736 اگر انسان مرضى دارد که زیاد تشنه مى شود و نمى تواند تشنگى را تحمل کند، یا براى او مشقت دارد روزه بر او واجب نیست. و باید براى هر روز یک مد گندم یا نان آن، یا جو یا نان آن، یا یک مد مویز، و یا یک مد خرما و مانند اینها به فقیر بدهد. و احتیاط مستحب آنست که بیشتر از مقدارى که ناچار است آب نیاشامد. و چنانچه بعد بتواند روزه بگیرد، باید روزه هائى را که نگرفته قضا نماید.

مسأله 1737 زنى که زائیدن او نزدیک است و روزه براى خودش یا حملش ضرر دارد، روزه بر او واجب نیست. و باید براى هر روز یک مد طعام یعنى گندم یا جو یا نان و مانند اینها به فقیر بدهد. و روزهائى را که نگرفته باید قضا نماید.

مسأله 1738 زنى که بچه شیر مى دهد و شیر او کم است چه مادر بچه و یا دایه او باشد، یا بى اجرت
شیر دهد، اگر روزه براى او و یا بچه اى که شیر مى دهد ضرر دارد، روزه بر او واجب نیست. و باید براى هر روز یک مد طعام یعنى
گندم یا جو یا نان و مانند اینها به فقیر بدهد و روزه هائى را که نگرفته باید قضا نماید، ولى اگر کسى پیدا شود بى اجرت بچه را شیر دهد، یا براى شیر دادن بچه از پدر یا مادر بچه یا از کس دیگرى که اجرت او را بدهد اجرت بگیرد، اقوى آنست که بچه را به او بدهد و روزه بگیرد.

راه ثابت شدن اول ماه

مسأله 1739 اول ماه به پنج چیز ثابت مى شود: اول آنکه خود انسان ماه را ببیند، دوم عده اى که از گفته آنان یقین پیدا مى شود، بگویند ماه را دیده ایم. و همچنین است هر چیزى که به واسطه آن یقین پیدا شود. سوم دو مرد عادل بگویند که در شب ماه را دیده ایم، ولى اگر صفت ماه را برخلاف یکدیگر بگویند، اول ماه ثابت نمى شود. چهارم سى روز از اول ماه شعبان بگذرد که به واسطه آن، اول ماه رمضان ثابت مى شود، و سى روز از اول ماه رمضان بگذرد که به واسطه آن، اول ماه شوال ثابت مى شود. پنجم حاکم شرع حکم کند که اول ماه است.

مسأله 1740 اگر حاکم شرع حکم کند که اول ماه است، کسى هم که تقلید او رانمى کند، باید به حکم او عمل نماید. ولى کسى که مى داند حاکم شرع اشتباه کرده، نمى تواند به حکم او عمل نماید.

مسأله 1741
اول ماه با پیشگوئى منجمین ثابت نمى شود. ولى اگر انسان از گفته آنان یقین پیدا کند، باید به آن عمل نماید.

مسأله 1742 بلند بودن ماه یا دیر غروب کردن آن، دلیل نمى شود که شب پیش، شب اول ماه بوده است.

مسأله 1743 اگر اول ماه رمضان براى کسى ثابت نشود و روزه نگیرد، چنانچه دو مرد عادل بگویند که شب پیش ماه را دیده ایم، باید روزه آن روز را قضا نماید.

مسأله 1744 اگر در شهرى اول ماه ثابت شود، براى مردم شهر دیگر فایده ندارد مگر آن دو شهر با هم نزدیک باشند، یا انسان بداند که افق آنها یکى است یا افق آنها با هم نزدیک باشد به نحوى که ملازمه باشد بین دیدن در یکى از آنها با دیدن در دیگرى.

مسأله 1745 اول ماه به تلگراف ثابت نمى شود، مگر آنکه دو شهرى که از یکى به دیگرى تلگراف کرده اند، نزدیک یا هم افق باشند و انسان بداند که تلگراف از روى حکم حاکم شرع یا شهادت دو مرد عادل بوده است.

مسأله 1746 روزى را که انسان نمى داند آخر رمضان است یا اول شوال، باید روزه بگیرد، ولى اگر پیش از مغرب بفهمد که اول شوال است باید افطار کند.

مسأله 1747 اگر زندانى نتواند به ماه رمضان یقین کند، باید به گمان عمل نماید. و اگر آن هم ممکن نباشد هر ماهى را که بداند قبل از رمضان نیست روزه بگیرد صحیح است، ولى باید بعد از گذشتن یازده ماه از ماهى که روزه گرفته دوباره یک ماه روزه بگیرد.

روزه هاى حرام و مکروه

مسأله 1748
روزه عید فطر و قربان، حرام است و نیز روزى را که انسان نمى داند آخر شعبان است، یا اول رمضان، اگر به نیت اول رمضان روزه بگیرد حرام مى باشد.

مسأله 1749 اگر زن بواسطه گرفتن روزه مستحبى حق شوهرش از بین برود، روزه او حرام است . و احتیاط مستحب آنست که اگر حق شوهر هم از بین نرود، بدون اجازه او روزه مستحبى نگیرد.

مسأله 1750 روزه مستحبى اولاد اگر اسباب اذیت پدر و مادر، یا جد شود حرام است.

مسأله 1751 اگر پسر بدون اجازه پدر روزه مستحبى بگیرد، ودربین روز پدر او را نهى کند، باید افطار نماید اگر ترک افطار سبب اذیت پدر شود و اگر سبب اذیت اونشود افطارلازم نیست.

مسأله 1752 کسى که مى داند روزه براى او ضرر ندارد، اگر چه دکتر بگوید ضرر دارد، باید روزه بگیرد و کسى که یقین یا گمان دارد که روزه برایش ضرر دارد، اگر چه دکتر بگوید ضررندارد، باید روزه نگیرد و اگر روزه بگیرد صحیح نیست .

مسأله 1753 اگر انسان احتمال بدهد که روزه برایش ضرر دارد، و از آن احتمال ترس براى اوپیدا شود چنانچه احتمال او درنظر مردم بجا باشد، نباید روزه بگیرد و اگر روزه بگیرد صحیح نیست .

مسأله 1754 کسى که عقیده اش اینست که روزه براى اوضرر ندارد، اگر روزه بگیرد و بعد از مغرب بفهمد روزه براى او ضرر داشته، واجب نیست قضاى آنرا بجا آورد.

مسأله 1755 غیر از روزه هائى که گفته شد، روزه هاى حرام دیگرى هم هست که در کتابهاى مفصل گفته شده است.

مسأله 1756
روزه روز عاشورا، و روزى که انسان شک دارد روز عرفه است یا عید قربان مکروه است .

روزه هاى مستحب

مسأله 1757 روزه تمام روزهاى سال، غیر از روزه هاى حرام و مکروه که گفته شد، مستحب است . و براى بعضى از روزها بیشتر سفارش شده است، که از آن جمله است:
1 پنجشنبه اول و پنجشنبه آخر هر ماه و چهارشنبه اولى که بعد از روز دهم ماه است و اگر کسى اینها را بجانیاورد مستحب است قضا نماید و چنانچه اصلا نتواند روزه بگیرد، مستحب است براى هر روز یک مد طعام یا 6/12 نخود نقره به فقیر بدهد.
2 سیزدهم و چهاردهم و پانزدهم هر ماه.
3 تمام ماه رجب و شعبان و بعضى از این دوماه اگر چه یک روز باشد .
4 روز عید نوروز، روز چهارم تا نهم شوال، روز بیست و پنجم و بیست و نهم ذى قعده، روز اول تا روز نهم ذى حجه ( روز عرفه )، ولى اگر بواسطه ضعف روزه، نتواند دعاهاى روز عرفه را بخواند، روزه آن روز مکروه است، عید سعید غدیر (18 ذى حجه )، روز مباهله(24 ذى حجه)، روز اول و سوم و هفتم محرم، میلاد مسعود پیغمبر اکرم صلى الله علیه و آله و سلم ( 17 ربیع الاول )، پانزدهم جمادى الاولى، روز مبعث حضرت رسول اکرم صلى علیه و آله و سلم (27 رجب ). و اگر کسى روزه مستحبى بگیرد واجب نیست آنرا به آخر رساند، بلکه اگر برادر مؤمنش او رابه غذا دعوت کند مستحب است دعوت او را قبول کند و در بین روز
افطار نماید.

مواردى که مستحب است انسان از کارهائى که

روزه را باطل مى کند خوددارى نماید

مسأله 1758 براى شش نفر مستحب است در ماه رمضان اگر چه روزه نیستند از کارى که روزه را باطل مى کند خوددارى نمایند:
اول مسافرى که در سفرکارى که روزه را باطل مى کند انجام داده باشد و پیش از ظهر به وطنش یا به جائى که مى خواهد ده روز بماند برسد.
دوم مسافرى که بعد از ظهر به وطنش یا به جائى که مى خواهد ده روز در آنجا بماند برسد.
سوم مریضى که پیش از ظهر خوب شود و کارى که روزه را باطل مى کند، انجام داده باشد.
چهارم مریضى که بعد از ظهر خوب شود.
پنجم زنى که دربین روز از خون حیض یا نفاس پاک شود.
ششم کافرى که بعد از ظهر مسلمان شود.

مسأله 1759 مستحب است روزه دار نماز مغرب و عشا را پیش از افطار کردن بخواند . ولى اگر کسى منتظر او است یا میل زیادى به غذا دارد که نمى تواند با حضور قلب نماز بخواند، بهتر است اول افطار کند، ولى بقدرى که ممکن است نماز را در وقت فضیلت آن بجا آورد.