آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی
مرجع تقلید شیعه
چیزهائى که روزه را باطل مى کند
مسأله 1581 نه چیز روزه را باطل مى کند: اول خوردن و آشامیدن دوم جماع. سوم استمناء و استمناء آن است که انسان با خود کارى کند که منى از او بیرون آید. چهارم دروغ بستن به خدا و پیغمبر و همچنین جانشینان پیغمبر علیهم السلام على الاحوط. پنجم رساندن غبار غلیظ به حلق على الاحوط.
ششم فرو بردن تمام سر در آب. هفتم باقى ماندن بر جنابت و حیض تا اذان صبح و همچنین است نفاس على الاحوط. هشتم اماله کردن با چیزهاى روان. نهم قى کردن و احکام اینها در مسائل آینده گفته مى شود.
1 خوردن و آشامیدن
مسأله 1582 اگر روزه دار عمداً چیزى بخورد یا بیاشامد، روزه او
باطل مى شود، چه خوردن و آشامیدن آن چیز، معمول باشد مثل نان و آب، چه معمول نباشد مثل خاک و شیره درخت و چه کم باشد یا زیاد، حتى اگر مسواک را از دهان بیرون آورد و دوباره ببرد و رطوبت آنرا فرو برد، روزه او باطل مى شود، مگر آنکه رطوبت مسواک در آب دهان بطورى از بین برود که رطوبت خارج به آن گفته نشود.
مسأله 1583 اگر موقعى که مشغول غذا خوردن است بفهمد صبح شده، باید لقمه را از دهان بیرون آورد و چنانچه عمداً فرو برد روزه اش باطل است، و به دستورى که بعداً گفته خواهد شد، کفاره هم بر او واجب مى شود.
مسأله 1584 اگر روزه دار سهواً چیزى بخورد یا بیاشامد، روزه اش باطل نمى شود.
مسأله 1585 احتیاط واجب آنست که روزه دار از استعمال آمپولى که بجاى غذا بکار مى رود خود دارى کند ولى تزریق آمپولى که عضو را بى حس مى کند اشکال ندارد.
مسأله 1586 اگر روزه دار چیزى را که لاى دندان مانده عمداً فرو ببرد، روزه اش باطل مى شود.
مسأله 1587 کسى که مى خواهد روزه بگیرد، لازم نیست پیش از اذان دندانهایش را خلال کند، ولى اگر بداند یا اطمینان داشته باشد غذائى که لاى دندان مانده در روز فرو مى رود چنانچه خلال نکند و چیزى از آن فرو رود روزه اش باطل مى شود.
مسأله 1588 فرو بردن آب دهان، اگر چه به واسطه خیال کردن ترشى و مانند آن در دهان جمع شده باشد، روزه را باطل نمى کند.
مسأله 1589 فرو بردن
اخلاط سر و سینه که به فضاى دهان نرسیده اشکال ندارد، ولى اگر داخل فضاى دهان شود، بنابر احتیاط واجب بلکه خالى از قوت نیست که نباید آنرا فرو ببرند.
مسأله 1590 اگر روزه دار به قدرى تشنه شود که بترسد از تشنگى بمیرد مى تواند به اندازه اى که از مردن نجات پیدا کند آب بیاشامد، ولى روزه او باطل مى شود و اگر ماه رمضان باشد، باید در بقیه روز از بجا آوردن کارى که روزه را باطل مى کند خوددارى نماید.
مسأله 1591 جویدن غذا براى بچه یا پرنده و چشیدن غذا و مانند اینها که معمولاً به حلق نمى رسد، اگر چه اتفاقاً به حلق برسد، روزه را باطل نمى کند. ولى اگر انسان از اول بداند که به حلق مى رسد روزه اش باطل مى شود و باید قضاى آنرا بگیرد و کفاره هم بر او واجب است.
مسأله 1592 انسان نمى تواند براى ضعف، روزه را بخورد ولى اگر ضعف او به قدرى است که معمولاً نمى شود آنرا تحمل کرد، خوردن روزه اشکال ندارد.
2 جماع
مسأله 1593 جماع روزه را باطل مى کند، اگر چه فقط به مقدار ختنه گاه داخل شود و منى هم بیرون نیاید.
مسأله 1594 اگر کمتر از مقدار ختنه گاه داخل شود و منى هم بیرون نیاید، روزه باطل نمى شود.
مسأله 1595 اگر شک کند که به اندازه ختنه گاه داخل شده یا نه، روزه او صحیح است.
مسأله 1596 اگر فراموش کند که روزه است و جماع نماید، یا او را به جماع مجبور نمایند به طورى که به فعل
او نباشد، روزه او باطل نمى شود. ولى چنانچه در بین جماع یادش بیاید، یا دیگر مجبور نباشد، باید فوراً از حال جماع خارج شود، و اگر خارج نشود، روزه او باطل است.
3 استمناء
مسأله 1597 اگر روزه دار استمناء کند، یعنى با خود کارى کند که منى از او بیرون آید، روزه اش باطل مى شود.
مسأله 1598 اگر بى اختیار منى از او بیرون آید، روزه اش باطل نیست. ولى اگر کارى کند که بى اختیار منى از او بیرون آید، روزه اش باطل مى شود.
مسأله 1599 هر گاه روزه دار بداند که اگر در روز بخوابد محتلم مى شود یعنى در خواب منى از او بیرون مى آید، واجب نیست نخوابد و اگر هم بخوابد روزه اش باطل نمى شود.
مسأله 1600 اگر روزه دار در حال بیرون آمدن منى از خواب بیدار شود، واجب نیست از بیرون آمدن آن جلوگیرى کند.
مسأله 1601 روزه دارى که محتلم شده، مى تواند بول کند و به دستورى که در (مسأله 73) گفته شد، استبراء نماید، اگر چه بداند به واسطه بول یا استبراء کردن باقیمانده منى از مجرى بیرون مى آید.
مسأله 1602 روزه دارى که محتلم شده، اگر بداند منى در مجرى مانده و در صورتى که پیش از غسل بول نکند بعد از غسل منى از او بیرون مى آید، بنا بر احتیاط واجب باید پیش از غسل بول کند.
مسأله 1603 اگر به قصد بیرون آمدن منى با کسى بازى و شوخى کند، اگر چه منى از او بیرون نیاید روزه او باطل مى شود.
مسأله 1604 اگر
روزه دار بدون قصد بیرون آمدن منى با کسى بازى و شوخى کند، چنانچه اطمینان دارد که منى از او خارج نمى شود، اگر چه اتفاقاً منى بیرون آید روزه او صحیح است. ولى اگر اطمینان ندارد، در صورتى که منى از او بیرون آید، روزه اش باطل است.
4 دروغ بستن به خدا و پیغمبر
مسأله 1605 اگر روزه دار به گفتن یا به نوشتن یا به اشاره و مانند اینها به خدا و پیغمبر عمداً نسبت دروغ بدهد، اگر چه فوراً بگوید دروغ گفتم یا توبه کند، روزه او باطل است. و احتیاط واجب آنست که به حضرت زهرا سلام الله علیها و پیغمبران دیگر و جانشینان پیغمبران هم نسبت دروغ ندهد.
مسأله 1606 اگر بخواهد خبرى را که نمى داند راست است یا دروغ نقل کند، بنابر احتیاط واجب باید از کسى که خبر را گفته، یا از کتابى که آن خبر در آن نوشته شده نقل نماید.
مسأله 1607 اگر چیزى را به اعتقاد اینکه راست است از قول خدا و پیغمبر نقل کند، و بعد بفهمد دروغ بوده، روزه اش باطل نمى شود.
مسأله 1608 اگر بداند دروغ بستن به خدا و پیغمبر روزه را باطل مى کند و چیزى را که مى داند دروغ است به آنان نسبت دهد و بعداً بفهمد آنچه را گفته راست بوده روزه او باطل مى شود.
مسأله 1609 اگر دروغى را که دیگرى ساخته عمداً به خدا و پیغمبر و جانشینان پیغمبر نسبت دهد روزه اش باطل مى شود. ولى اگر از قول کسى که آن دروغ را ساخته نقل کند اشکال ندارد.
مسأله 1610 اگر از روزه دار بپرسند که آیا پیغمبر صلى الله علیه و آله وسلم چنین مطلبى فرموده اند، و او جائى که در جواب باید بگوید نه، عمداً بگوید بلى، یا جائى که باید بگوید بلى عمداً بگوید نه، روزه اش باطل مى شود.
مسأله 1611 اگر از قول خدا یا پیغمبر حرف راستى را بگوید بعد بگوید دروغ گفته، یا در شب دروغى را به آنان نسبت دهد و فرداى آن، که روزه مى باشد بگوید آنچه دیشب گفتم راست است، روزه اش باطل مى شود.
5 رساندن غبار غلیظ به حلق
مسأله 1612 رساندن غبار غلیظ به حلق روزه را باطل مى کند على الاحوط. چه غبار چیزى باشد که خوردن آن حلال است مثل آرد، یا غبار چیزى باشد که خوردن آن حرام است مثل خاک. و بنابر احتیاط واجب باید غبارى را هم که غلیظ نیست به حلق نرساند.
مسأله 1613 اگر به واسطه باد غبار غلیظى پیدا شود، و انسان با اینکه متوجه است، مواظبت نکند و به حلق برسد، روزه اش باطل مى شود على الاحوط.
مسأله 1614 احتیاط واجب آنست که روزه دار بخار غلیظ و دود سیگار و تنباکو و مانند اینها را هم به حلق نرساند.
مسأله 1615 اگر مواظبت نکند و غبار یا بخار یا دود و مانند اینها داخل حلق شود، چنانچه یقین داشته یا اطمینان که به حلق نمى رسد روزه اش صحیح است، و اگر گمان مى کرده که به حلق مى رسد، بنابر احتیاط واجب باید آن روز را قضا کند.
مسأله 1616 اگر فراموش کند که روزه است
و مواظبت نکند، یا بى اختیار غبار و مانند آن به حلق او برسد، روزه اش باطل نمى شود. و چنانچه ممکن است باید آنرا بیرون آورد.
6 فرو بردن سر در آب
مسأله 1617 اگر روزه دار عمداً تمام سر را در آب فرو برد اگر چه باقى بدن او از آب بیرون باشد، روزه اش باطل مى شود. ولى اگر تمام بدن را آب بگیرد، و مقدارى از سر بیرون باشد، روزه باطل نمى شود.
مسأله 1618 اگر نصف سر را یک دفعه و نصف دیگر آنرا دفعه دیگر در آب فرو برد، روزه اش باطل نمى شود.
مسأله 1619 اگر شک کند که تمام سر زیر آب رفته یا نه، روزه اش صحیح است.
مسأله 1620 اگر تمام سر زیر آب برود، ولى مقدارى از موها بیرون بماند روزه باطل مى شود.
مسأله 1621 احتیاط واجب آنست که سر را در آب مضاف فرو نبرد.
مسأله 1622 اگر روزه دار بى اختیار در آب بیفتد و تمام سر او را آب بگیرد، یا فراموش کند که روزه است و سر در آب فرو برد، روزه او باطل نمى شود.
مسأله 1623 اگر اطمینان داشته باشد که آب سر او را نمى گیرد و خود را در آب بیندازد و آب تمام سر او را بگیرد، روزه اش اشکال ندارد و اگر اطمینان نداشته باشد و خود را در آب بیندازد و آب تمام سر او را بگیرد بنابر احتیاط واجب باید روزه اش را قضا نماید.
مسأله 1624 اگر فراموش کند که روزه است و سر را در آب فرو برد، یا
دیگرى به زور سر او را در آب فرو برد، چنانچه در زیر آب یادش بیاید که روزه است، یا آن کس دست خود را بردارد، باید فوراً سر را بیرون آورد، و چنانچه بیرون نیاورد، روزه اش باطل مى شود.
مسأله 1625 اگر فراموش کند که روزه است و به نیت غسل سر را در آب فرو برد، روزه و غسل او صحیح است.
مسأله 1626 اگر بداند که روزه است و عمداً براى غسل سر را در آب فرو برد، چنانچه روزه او مثل روزه رمضان واجب معین باشد، روزه و غسل هر دو باطل است، و اگر روزه مستحب باشد یا روزه واجبى باشد که مثل روزه کفاره وقت معینى ندارد، غسل صحیح و روزه باطل مى باشد.
مسأله 1627 اگر براى آنکه کسى را از غرق شدن نجات دهد، سر را در آب فرو برد اگر چه نجات دادن او واجب باشد، روزه اش باطل مى شود.
7 باقى ماندن بر جنابت و حیض و نفاس تا اذان صبح
مسأله 1628 اگر جنب عمداً تا اذان صبح غسل نکند، یا اگر وظیفه او تیمم است عمداً تیمم ننماید، روزه اش چنانچه در ماه رمضان و یا قضاى آن باشد باطل است، کما اینکه در واجب معین احوط وجوبى بطلان آنست،و اما در واجب موسع و روزه مستحبى باطل نیست، اگر چه احوط استحبابى آنست که غسل و یا تیمم را قبل از فجر ترک نکند.
مسأله 1629 اگر در روزه واجبى که مثل روزه ماه رمضان وقت آن معین است تا اذان صبح غسل نکند و تیمم هم ننماید، ولى از
روى عمد نباشد، مثل آنکه دیگرى نگذارد، غسل و تیمم کند روزه اش صحیح است.
مسأله 1630 کسى که جنب است و مى خواهد روزه واجبى بگیرد که مثل روزه رمضان وقت آن معین است، چنانچه عمداً غسل نکند تا وقت تنگ شود، باید تیمم کند و روزه بگیرد و احوط مستحبى آنست که قضاى آن را هم بجا آورد.
مسأله 1631 اگر جنب در ماه رمضان غسل را فراموش کند و بعد از یک روز یادش بیاید، باید روزه آن روز را قضا نماید و اگر بعد از چند روز یادش بیاید، باید روزه هر چند روزى را که یقین دارد جنب بوده قضا نماید، مثلاً اگر نمى داند سه روز جنب بوده یا چهار روز، باید روزه سه روز را قضا کند.
مسأله 1632 کسى که در شب ماه رمضان براى هیچکدام از غسل و تیمم وقت ندارد، اگر خود را جنب کند، روزه اش باطل است و قضا و کفاره بر او واجب مى شود. ولى اگر براى تیمم وقت دارد، چنانچه خود را جنب کند، باید تیمم نماید و روزه بگیرد و احوط مستحبى آنست که قضاى آنرا بجا آورد.
مسأله 1633 اگر براى آنکه بفهمد وقت دارد یا نه، جستجو نماید و گمان کند که به اندازه غسل وقت دارد و خود را جنب کند و بعد بفهمد وقت تنگ بوده، چنانچه تیمم کند روزه اش صحیح است و اگر بدون جستجو گمان کند که وقت دارد و خود را جنب نماید و بعد بفهمد وقت تنگ بوده و با تیمم روزه بگیرد، بنابر احتیاط مستحب روزه آن روز را
قضا کند.
مسأله 1634 کسى که در شب ماه رمضان جنب است و مى داند که اگر بخواند تا صبح بیدار نمى شود، نباید بخوابد و چنانچه بخوابد و تا صبح بیدار نشود، روزه اش باطل است، و قضا و کفاره بر او واجب مى شود.
مسأله 1635 هر گاه جنب در شب ماه رمضان بخوابد و بیدار شود جایز است پیش از غسل بخوابد اگر عادت بیدار شدن را داشته باشد و اگر عادت نداشته باشد بنابر احتیاط واجب نباید پیش از غسل بخوابد اگر چه احتمال دهد که اگر دوباره بخوابد پیش از اذان صبح بیدار مى شود.
مسأله 1636 کسى که در شب ماه رمضان جنب است و مى داند یا عادتش چنین است که اگر بخوابد پیش از اذان صبح بیدار مى شود، چنانچه تصمیم داشته باشد که بعد از بیدار شدن غسل کند و با این تصمیم بخوابد و تا اذان خواب بماند روزه اش صحیح است.
مسأله 1637 کسى که در شب ماه رمضان جنب است و مى داند یا عادتش چنین است که اگر بخوابد پیش از اذان صبح بیدار مى شود، چنانچه غفلت داشته باشد که بعد از بیدار شدن باید غسل کند، در صورتى که بخوابد و تا اذان صبح خواب بماند بنابر احتیاط واجب اگر نگوئیم اقوى است، قضا و کفاره بر او واجب مى شود.
مسأله 1638 کسى که در شب ماه رمضان جنب است و مى داند یا احتمال مى دهد که اگر بخوابد پیش از اذان صبح بیدار مى شود، چنانچه نخواهد بعد از بیدار شدن غسل کند، یا تردید داشته باشد
که غسل کند یا نه، در صورتى که بخوابد و بیدار نشود، روزه اش باطل است و قضا و کفاره دارد.
مسأله 1639 اگر جنب در شب ماه رمضان بخوابد و بیدار شود و بداند یا عادتش چنین است که اگر دوباره بخوابد پیش از اذان صبح، بیدار مى شود و تصمیم هم داشته باشد که بعد از بیدار شدن غسل کند، چنانچه دوباره بخوابد و تا اذان بیدار نشود، باید روزه آن روز را قضا کند. و اگر از خواب دوم بیدار شود و براى مرتبه سوم بخوابد و تا اذان صبح بیدار نشود، قضاى روزه بر او واجب مى شود و احتیاط استحبابى دادن کفاره است.
مسأله 1640 بنابر احتیاط واجب خوابى را که در آن محتلم شده، باید خواب اول حساب کند پس اگر بعد از بیدار شدن دوباره بخوابد و بداند یاعادتش چنین است که بیدار مى شود و تصمیم هم داشته باشد که بعد از بیدار شدن غسل کند، چنانچه تا اذان خواب بماند، بنابر احتیاط واجب باید قضاى آن روز را بگیرد، و اگر دوباره بیدار شود و بداند یا عادتش چنین است که اگر بخوابد بیدار مى شود و تصمیم داشته باشد که بعد از بیدار شدن غسل کند در صورتى که باز هم بخوابد و تا اذان خواب بماند، باید قضاى آن روز را بگیرد، و بنابر احتیاط مستحب کفاره هم باید بدهد.
مسأله 1641 اگر روزه دار در روز محتلم شود، واجب نیست فوراً غسل کند.
مسأله 1642 هر گاه در ماه رمضان بعد از اذان صبح بیدار شود، و ببیند محتلم شده، اگر چه بداند
پیش از اذان محتلم شده، روزه او صحیح است.
مسأله 1643 کسى که مى خواهد قضاى روزه رمضان را بگیرد، هر گاه تا اذان صبح جنب بماند، اگر چه از روى عمد نباشد روزه او باطل است.
مسأله 1644 کسى که مى خواهد قضاى روزه رمضان را بگیرد، اگر بعد از اذان صبح بیدار شود و ببیند محتلم شده و بداند پیش از اذان محتلم شده است. چنانچه وقت قضاى روزه تنگ است، مثلاً پنج روز، روزه قضاى رمضان دارد و پنج روز هم به رمضان مانده است، بنابر احتیاط واجب باید آن روز را روزه بگیرد و بعد از رمضان هم عوض آن را بجا آورد، و اگر وقت قضاى روزه تنگ نیست، روزه او باطل است.
مسأله 1645 اگر در روزه واجبى غیر روزه رمضان و قضاى آن تا اذان صبح جنب بماند، ولى از روى عمد نباشد، چنانچه وقت آن روزه معین است مثلاً نذر کرده که آن روز را روزه بگیرد، روزه اش صحیح است، و اگر مثل روزه کفاره وقت آن معین نیست، احتیاط واجب آنست که غیر از آن روز روز دیگرى را روزه بگیرد بلکه خالى از قوت نیست.
مسأله 1646 اگر زن پیش از اذان صبح از حیض پاک شود و عمداً غسل نکند، یا اگر وظیفه او تیمم است عمداً تیمم نکند، روزه اش باطل است در روزه رمضان بلکه در قضاى آن و در هر روزه واجب معین بنابر احتیاط واجب، و نفاس مثل حیض است على الاحوط.
مسأله 1647 اگر زن پیش از اذان صبح از حیض یا نفاس پاک مى شود یا کسى
که جنب است و براى غسل وقت نداشته باشد، چنانچه بخواهد روزه واجبى بگیرد که مثل روزه رمضان وقت آن معین است، باید تیمم نماید، و بنابر احتیاط واجب تا اذان صبح بیدار بماند. و اگر بخواهد روزه مستحب یا روزه واجبى بگیرد که مثل روزه کفاره وقت آن معین نیست، کفایت تیمم محل تأمل است.
مسأله 1648 اگر زن نزدیک اذان صبح از حیض یا نفاس پاک شود و براى هیچکدام از غسل و تیمم وقت نداشته باشد، یا بعد از اذان بفهمد که پیش از اذان پاک شده، چنانچه روزه اى را که مى گیرد مثل روزه رمضان واجب معین باشد صحیح است. و اگر روزه مستحب یا روزه اى باشد که مثل روزه کفاره وقت آن معین نیست، صحیح بودن آن اشکال دارد.
مسأله 1649 اگر زن بعد از اذان صبح از خون حیض یا نفاس پاک شود، یا در بین روز خون حیض یا نفاس ببیند، اگر چه نزدیک مغرب باشد، روزه او باطل است.
مسأله 1650 اگر زن غسل حیض یا نفاس را فراموش کند، و بعد از یک روز یا چند روز یادش بیاید، روزه هائى که گرفته صحیح است.
مسأله 1651 اگر زن پیش از اذان صبح از حیض پاک شود و در غسل کردن کوتاهى کند و تا اذان غسل نکند، روزه اش باطل است، و همچنین است نفاس على الاحوط. ولى چنانچه کوتاهى نکند مثلاً منتظر باشد که حمام زنانه شود، اگر چه سه مرتبه بخوابد و تا اذان غسل نکند روزه او صحیح است.
مسأله 1652 اگر زنى که در حال استحاضه است، غسلهاى خود
را به تفصیلى که در احکام استحاضه گفته شد بجا آورد، روزه او صحیح است.
مسأله 1653 کسى که مس میت کرده یعنى جائى از بدن خود را به بدن میت رسانده مى تواند بدون غسل مس میت روزه بگیرد. و اگر در حال روزه هم میت را مس نماید، روزه او باطل نمى شود.
8 اماله کردن
مسأله 1654 اماله کردن با چیز روان اگر چه از روى ناچارى و براى معالجه باشد روزه را باطل مى کند.
9 قى کردن
مسأله 1655 هر گاه روزه دار عمداً قى کند اگر چه به واسطه مرض و مانند آن ناچار باشد، روزه اش باطل مى شود ولى کفاره ندارد ولى اگر سهواً یا بى اختیار قى کند اشکال ندارد.
مسأله 1656 اگر در شب چیزى بخورد که مى داند به واسطه خوردن آن، در روز بى اختیار قى مى کند، احتیاط واجب آنست که روزه آن روز را قضا نماید.
مسأله 1657 اگر روزه دار بتواند از قى کردن خوددارى کند، چنانچه براى او ضرر و مشقت نداشته باشد، باید خود دارى نماید.
مسأله 1658 اگر مگس در گلوى روزه دار برود، چنانچه ممکن باشد، باید آنرا بیرون آورد و روزه او باطل نمى شود. ولى اگر بداند که به واسطه بیرون آوردن، قى مى کند، واجب نیست بیرون آورد و روزه او صحیح است.
مسأله 1659 اگر سهواً چیزى را فرو ببرد و پیش از رسیدن به شکم یادش بیاید که روزه است، چنانچه ممکن باشد، باید آنرا بیرون آورد، و روزه او صحیح است.
مسأله 1660 اگر یقین داشته باشد که به واسطه
آروغ زدن چیزى از گلو بیرون مى آید، نباید عمداً آروغ بزند، ولى اگر یقین نداشته باشد اشکال ندارد.
مسأله 1661 اگر آروغ بزند و چیزى در گلو یا دهانش بیاید، باید آنرا بیرون بریزد، و اگر بى اختیار فرو رود، روزه اش صحیح است.