آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی
مرجع تقلید شیعه
احکام جعاله
مسأله 2225 جعاله آنست که انسان قرار بگذارد در مقابل کارى که براى او انجام مى دهند مال معینى بدهد، مثلاً بگوید هر کس گمشده مرا پیدا کند، ده تومان به او مى دهم، و به کسى که این قرار را مى گذارد جاعل، و به کسى که کار را انجام مى دهد عامل مى گویند. و فرق بین جعاله و اینکه کسى را براى کارى اجیر کنند، این است که در اجاره بعد از خواندن صیغه، اجیر باید عمل را انجام دهد، و کسى هم که او را اجیر کرده اجرت را به او بدهکار مى شود، ولى در جعاله عامل مى تواند، مشغول عمل نشود و تا عمل را انجام ندهد، جاعل بدهکار نمى شود.
مسأله 2226 جاعل باید بالغ و عاقل باشد و از روى قصد و اختیار قرارداد کند، و شرعاً بتواند در مال خود تصرف نماید، بنابراین جعاله آدم سفیهى که مال خود را در کارهاى بیهوده مصرف مى کند صحیح نیست.
مسأله 2227 کارى را که جاعل مى گوید براى او انجام دهند، باید حرام یا بى فایده نباشد، پس اگر بگوید هر کس شراب بخورد، یا در شب به جاى تاریکى برود
ده تومان به او مى دهم، جعاله صحیح نیست.
مسأله 2228 اگر مالى را که قرار مى گذارد بدهد معین کند، مثلاً بگوید هر کس اسب مرا پیدا کند این گندم را به او مى دهم لازم نیست بگوید آن گندم مال کجاست و قیمت آن چیست، ولى اگر مال را معین نکند مثلاً بگوید کسى که اسب مرا پیدا کند ده من گندم به او مى دهم باید خصوصیات آن را کاملاً معین نماید.
مسأله 2229 اگر جاعل مزد معینى براى کار قرار ندهد، مثلاً بگوید هر کس بچه مرا پیدا کند پولى به او مى دهم و مقدار آن را معین نکند، چنانچه کسى آن عمل را انجام دهد، باید مزد او را به مقدارى که کار او در نظر مردم ارزش دارد بدهد.
مسأله 2230 اگر عامل پیش از قرارداد کار را انجام داده باشد، یا بعد از قرارداد بقصد اینکه پول نگیرد انجام دهد، حقى به مزد ندارد.
مسأله 2231 پیش از آنکه عامل شروع به کار کند، جاعل و عامل مى توانند جعاله را بهم بزنند.
مسأله 2232 بعد از آنکه عامل شروع به کار کرد، اگر جاعل بخواهد جعاله را بهم بزند اشکال دارد.
مسأله 2233 عامل مى تواند عمل را ناتمام بگذارد، ولى اگر تمام نکردن عمل اسباب ضرر جاعل شود، باید آنرا تمام نماید. مثلاً اگر کسى بگوید هر کس چشم مرا عمل کند فلان مقدار به او مى دهم و دکتر جراحى شروع به عمل کند، چنانچه طورى باشد که اگر عمل را تمام نکند چشم معیوب مى شود، باید آنرا تمام نماید و در صورتى
که ناتمام بگذارد، حقى بر جاعل ندارد.
مسأله 2234 اگر عامل کار را ناتمام بگذارد، چنانچه آن کار مثل پیدا کردن اسب است که تا تمام نشود، براى جاعل فایده ندارد، عامل نمى تواند چیزى مطالبه کند، و همچنین است اگر جاعل مزد را براى تمام کردن عمل قرار بگذارد، مثلاً بگوید هر کس لباس مرا بدوزد ده تومان به او مى دهم، ولى اگر مقصودش این باشد که هر مقدار از عمل که انجام گیرد، براى آن مقدار مزد بدهد، جاعل باید مزد مقدارى را که انجام شده به عامل بدهد، اگر چه احتیاط این است که بطور مصالحه یکدیگر را راضى نمایند.