آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی
مرجع تقلید شیعه
شرائط جنس و عوض آن
مسأله 2097 جنسى که مى فروشند و چیزى که عوض آن مى گیرند پنج شرط دارد:
اول آنکه مقدار آن با وزن یا پیمانه یا شماره و مانند اینها معلوم باشد.
دوم آنکه بتوانند آنرا تحویل دهند، بنابر این فروختن اسبى که فرار کرده صحیح نیست، ولى اگر اسبى را که فرار کرده با چیزى که مى تواند تحویل دهد مثلاً با یک فرش بفروشد، اگر چه آن اسب پیدا نشود، معامله صحیح است.
سوم خصوصیاتى را که در جنس و عوض هست و بواسطه آنها میل مردم به معامله فرق مى کند، معین نمایند.
چهارم کسى در جنس یادر عوض آن حقى نداشته باشد، پس مالى را که انسان پیش کسى گرو گذاشته، بدون اجازه او نمى تواند بفروشد.
پنجم خود جنس را بفروشد نه منفعت آنرا، پس اگر مثلاً منفعت یک ساله خانه را بفروشد، صحیح نیست ولى چنانچه خریدار بجاى پول، منفعت ملک خود را بدهد مثلاً فرشى را از کسى بخرد و عوض آن منفعت یکسال خانه خود را به او واگذار کند اشکال ندارد و احکام اینها در مسائل آینده گفته خواهد شد.
مسأله 2098 جنسى را که در شهرى با وزن یا پیمانه معامله مى کنند، در آن شهر انسان باید با وزن یا پیمانه بخرد، ولى مى تواند همان جنس را در شهرى که با دیدن معامله مى کنند، با دیدن خریدارى نماید.
مسأله 2099 چیزى را که با وزن خرید و فروش مى
کنند با پیمانه هم مى شود معامله کرد، به این صورت که اگر مثلاً بخواهد ده من گندم بفروشد با پیمانه اى که یک من گندم مى گیرد، ده پیمانه بدهد.
مسأله 2100 اگر یکى از شرطهائى که گفته شد در معامله نباشد معامله باطل است. ولى اگر خریدار و فروشنده راضى باشند که در مال یکدیگر تصرف کنند، تصرف آنها اشکال ندارد.
مسأله 2101 معامله چیزى که وقف شده باطل است، ولى اگر بطورى خراب شود که نتوانند استفاده اى راکه مال براى آن وقف شده از آن ببرند، مثلاً حصیرمسجد بطورى پاره شود که نتوانند روى آن نماز بخوانند، فروش آن اشکال ندارد، و در صورتى که ممکن باشد، باید پول آنرا در همان مسجد به مصرفى برسانند که به مقصود وقف کننده نزدیکتر باشد.
مسأله 2102 هر گاه بین کسانى که مال را براى آنان وقف کرده اند بطورى اختلاف پیدا شود که اگر مال وقف را نفروشند، گمان آن برود که آن مال یا جانى تلف شود، مى توانند آن مال را بفروشند و به مصرفى که به مقصود وقف کننده نزدیکتر است برسانند.
مسأله 2103 خرید و فروش ملکى که آنرا به دیگرى اجاره داده اند اشکال ندارد، ولى استفاده آن ملک درمدت اجاره، مال مستأجر است. و اگر خریدار نداند که آن ملک را اجاره داده اند، یا به گمان اینکه مدت اجاره کم است ملک را خریده باشد، پس از اطلاع مى تواند معامله خودش را بهم بزند.