آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی
مرجع تقلید شیعه
نمازهاى واجب
نمازهاى واجب شش است: اول نماز یومیه. دوم نماز آیات سوم نماز میت. چهارم نماز طواف واجب خانه کعبه. پنجم نماز قضاى پدر که بر پسر بزرگتر واجب است. ششم نمازى که به واسطه اجاره و نذر و قسم و عهد، واجب مى شود.
نمازهاى واجب یومیه
نمازهاى واجب یومیه پنج است: ظهر و عصر، هر کدام چهار رکعت. مغرب سه رکعت. عشا، چهار رکعت. صبح دو رکعت.
مسأله 736 در سفر باید نمازهاى چهار رکعتى را با شرایطى که گفته مى شود دو رکعت خواند.
وقت نماز ظهر و عصر
مسأله 737 اگر چوب یا چیزى مانند آنرا، راست در زمین هموار فرو برند صبح که خورشید بیرون مى آید سایه آن به طرف مغرب مى افتد و هر چه آفتاب بالا مى آید، این سایه کم مى شود، و در شهرهاى ما، در اول ظهر شرعى به آخرین درجه کمى مى رسد، و ظهر که گذشت، سایه آن به طرف مشرق بر مى گردد و هر چه خورشید رو به مغرب مى رود، سایه زیادتر مى شود، بنابر این وقتى سایه به آخرین درجه کمى رسید و دو مرتبه رو به زیاد شدن گذاشت، معلوم مى شود ظهر شرعى شده است(1) ولى در بعضى شهرها مثل مکه که گاهى موقع
ظهر سایه به کلى از بین مى رود، بعد از آنکه سایه دوباره پیدا شده معلوم مى شود ظهر شده است.
مسأله 738 چوب یا چیز دیگرى را، که براى معین کردن ظهر به زمین فرو مى برند شاخص گویند.
مسأله 739 نماز ظهر و عصر هر کدام وقت مخصوص و مشترکى دارند: وقت مخصوص نماز ظهر اول ظهر است تا وقتى که از ظهر به اندازه خواندن نماز ظهر بگذرد که اگر کسى سهواً تمام نماز عصر را در این وقت بخواند نمازش باطل است. و وقت مخصوص نماز عصر موقعى است که به اندازه خواندن نماز عصر وقت به مغرب مانده باشد که اگر کسى در این موقع نماز ظهر را بخواند نماز ظهر او قضا شده و باید نماز عصر را بخواند. و ما بین وقت مخصوص نماز ظهر و وقت مخصوص نماز عصر، وقت مشترک نماز ظهر و نماز عصر است، که اگر کسى در این وقت اشتباهاً تمام نماز عصر را پیش از نماز ظهر بخواند نمازش صحیح است و عصر حساب مى شود. و باید نماز ظهر را بعد از آن بجا آورد ولکن سزاوار نیست ترک احتیاط به خواندن چهار رکعت به قصد ما فى الذمه.
مسأله 740 اگر پیش از خواندن نماز ظهر، سهواً مشغول نماز عصر شود و در بین نماز بفهمد اشتباه کرده است، چنانچه در وقت مشترک باشد، باید نیت را به نماز ظهر برگرداند، یعنى نیت کند که آنچه تا حال خوانده ام و آنچه را مشغولم و آنچه بعد مى خوانم همه نماز ظهر باشد، و بعد از آنکه نماز را تمام
کرد، نماز عصر را بخواند و اگر در وقت مخصوص به ظهر باشد، آنچه را که آورده باطل است،چه در اثناء بفهمد چه بعد از اتمام.
مسأله 741 در زمان حضور امام علیه السلام واجب است، انسان در روز جمعه به جاى نماز ظهر دو رکعت نماز جمعه بخواند، ولى در این زمان اگر کسى نماز جمعه بخواند، احتیاط واجب آنست که نماز ظهر را هم بخواند.
مسأله 742 وقت نماز جمعه از اول ظهر است تا هر مقدارى که از وقت را فرا گیرد.
وقت نماز مغرب و عشا
مسأله 743 مغرب موقعى است که سرخى طرف مشرق، که بعد از غروب آفتاب پیدا مى شود از بالاى سر انسان بگذرد.
مسأله 744 نماز مغرب و عشا هر کدام وقت مخصوص و مشترکى دارند: وقت مخصوص نماز مغرب از اول مغرب است تا وقتى که از مغرب به اندازه خواندن سه رکعت نماز بگذرد، که اگر کسى مثلاً مسافر باشد و تمام نماز عشا را سهواً در این وقت بخواند نمازش باطل است. و وقت مخصوص نماز عشا براى مختار موقعى است که به اندازه خواندن نماز عشا به نصف شب مانده باشد، که اگر کسى تا این موقع نماز مغرب را نخواند، باید اول نماز عشا و بعد از آن نماز مغرب را بخواند. و بین وقت مخصوص نماز مغرب و وقت مخصوص نماز عشا وقت مشترک نماز مغرب و عشا است، که اگر کسى در این وقت اشتباهاً نماز عشا را پیش از نماز مغرب بخواند و بعد از نماز ملتفت شود، نمازش صحیح است، و باید نماز مغرب را بعد از آن
بجا آورد.
مسأله 745 وقت مخصوص و مشترک که معنى آن در مسأله پیش گفته شد، براى اشخاص فرق مى کند، مثلاً اگر به اندازه خواندن دو رکعت نماز از اول ظهر بگذرد، وقت مخصوص نماز ظهر کسى که مسافر است تمام شده و داخل وقت مشترک مى شود. و براى کسى که مسافر نیست، باید به اندازه خواندن چهار رکعت نماز بگذرد.
مسأله 746 اگر پیش از خواندن نماز مغرب، سهواً مشغول نماز عشا شود و در بین نماز بفهمد که اشتباه کرده، چنانچه تمام آنچه را که خوانده یا مقدارى از آنرا در وقت مشترک خوانده و به رکوع رکعت چهارم نرفته است باید نیت را به نماز مغرب برگرداند و نماز را تمام کند و بعد نماز عشا را بخواند، و اگر به رکوع رکعت چهارم رفته باید نماز را تمام کند، بعد نماز مغرب را بخواند. اما اگر تمام آنچه را که خوانده در وقت مخصوص نماز مغرب خوانده باشد باطل است. و باید نماز مغرب و عشا را به ترتیب انجام دهد.
مسأله 747 آخر وقت نماز عشا براى مختار نصف شب است، و شب را باید از اول غروب تا اذان صبح حساب کرد، نه تا اول آفتاب(1)
مسأله 748 اگر از روى معصیت، نماز عشا را تا نصف شب نخواند، بنابر احتیاط مستحب، باید تا قبل از اذان صبح، بدون اینکه نیت ادا و قضا کند بجا آورد.
وقت نماز صبح
مسأله 749 نزدیک اذان صبح از طرف مشرق، سفیده اى رو به بالا حرکت مى کند که آنرا فجر اول گویند، موقعى که آن سفیده پهن شد، فجر
دوم و اول وقت نماز صبح است. و آخر وقت نماز صبح موقعى است که آفتاب بیرون مى آید.