آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی
مرجع تقلید شیعه
قیام (ایستادن)
مسأله 967 قیام در موقع گفتن تکبیرة الاحرام، و قیام پیش از رکوع که آن را قیام متصل به رکوع مى گویند رکن
است، ولى قیام در موقع خواندن حمد و سوره و قیام بعد از رکوع رکن نیست. و اگر کسى آنرا از روى فراموشى ترک کند
نمازش صحیح است.
مسأله 968 واجب است پیش از گفتن تکبیر و بعد ازآن مقدارى بایستد تا یقین کند که در حال ایستادن تکبیر
گفته است.
مسأله 969 اگررکوع رافراموش کند و بعد از حمد و سوره بنشیند و یادش بیاید که رکوع نکرده باید بایستد و به
رکوع رود، و اگر بدون اینکه بایستد بحال خمیدگى به رکوع بر گردد، چون قیام متصل به رکوع رابجا نیاورده نماز او
باطل است.
مسأله 970 موقعى که ایستاده است باید بدن را حرکت ندهد و به طرفى خم نشود و به جائى تکیه نکند . ولى
اگر از روى ناچارى باشد یا در حال خم شدن براى رکوع پاها راحرکت دهد اشکال ندارد و احتیاط واجب آنست که در
حال قیام گردن را راست نگهدارد واما راست نگهداشتن سر لازم نیست.
مسأله 971 اگر موقعى که ایستاده، از روى فراموشى بدن را حرکت دهد یا به طرفى خم شود یا به جائى تکیه
کند اشکال ندارد، ولى در قیام موقع گفتن تکبیرة الاحرام اگر از روى فراموشى هم باشد بنابر احتیاط مستحب باید نماز
راتمام کند و دوباره بخواند . و بنابراقوى مى تواند نماز
را بشکند و از سر بگیرد.
مسأله 972 احتیاط واجب آنست که در موقع ایستادن هر دو پا روى زمین باشد، ولى لازم نیست سنگینى بدن
روى هر دو پا باشد، و اگر روى یک پا باشد اشکال ندارد.
مسأله 973 کسى که مى تواند درست بایستد، اگرپاها راخیلى گشاد بگذارد که صدق ایستادن ننماید، نمازش
باطل است.
مسأله 974 موقعى که انسان در نماز مشغول خواندن چیزیست حتى موقع گفتن ذکرهاى مستحبى نماز، باید
بدنش آرام باشد. و در موقعى که مى خواهد کمى جلو یا عقب رود یا کمى بدن رابه طرف راست یا چپ حرکت دهد
باید چیزى نگوید، ولى «بحول الله وقوته اقوم واقعد» را باید در حال برخاستن بگوید.
مسأله 975 اگر در حال حرکت بدن ذکر بگوید، مثلاً موقع رفتن به رکوع یا رفتن به سجده تکبیر بگوید، چنانچه
آنرا بقصد ذکرى که در نماز دستور داده اند بگوید، دور نیست وجوب اعاده نماز، و اگر به این قصد نگوید بلکه بخواهد
ذکرى گفته باشد نماز صحیح است.
مسأله 976 حرکت دادن دست و انگشتان در موقع خواندن حمد اشکال ندارد، اگر چه احتیاط مستحب
آنست که آنها راهم حرکت ندهد.
مسأله 977 اگرموقع خواندن حمد و سوره یا خواندن تسبیحات، بى اختیاربقدرى حرکت کند که از حال آرام
بودن بدن خارج شود، احتیاط واجب آنست که بعد از آرام گرفتن بدن، آنچه رادر حال حرکت خوانده دوباره بخواند.
مسأله 978 اگردربین نماز از ایستادن عاجز شود باید بنشیند، و اگر از نشستن هم عاجز شود باید بخوابد، ولى
تا بدنش آرام نگرفته باید چیزى نخواند.
مسأله 979 تا انسان مى تواند ایستاده نماز بخواند نباید بنشیند. مثلاً
کسى که در موقع ایستادن بدنش حرکت
مى کند یا مجبور است به چیزى تکیه دهد، یابدنش راکج کند، یا خم شود یا پاها را بیشتر از معمول گشاد بگذارد، باید
به هر طور که مى تواند ایستاده نماز بخواند ولى اگر به هیچ قسم حتى مثل حال رکوع هم نتواند بایستد، باید راست
بنشیند و نشسته نماز بخواند.
مسأله 980 تا انسان مى تواند بنشیند نباید خوابیده نماز بخواند، و اگر نتواند راست بنشیند باید هر طور که
مى تواند بنشیند، و اگربه هیچ قسم نمى تواند بنشیند باید به طورى که در احکام قبله گفته شد به پهلوى راست بخوابد،
و اگر نمى تواند به پهلوى چپ، واگر آنهم ممکن نیست به پشت بخوابد، به طورى که کف پاهاى او رو به قبله باشد.
مسأله 981 کسى که نشسته نماز مى خواند، اگربعد از خواندن حمد و سوره بتواند بایستد و رکوع راایستاده بجا
آورد باید بایستد و از حال ایستادن به رکوع رود و اگر نتواند، باید رکوع راهم نشسته بجاآورد.
مسأله 982 کسى که خوابیده نماز مى خواند، اگر در بین نماز بتواند بنشنید باید مقدارى راکه مى تواند نشسته
بخواند، و نیز اگر مى تواند بایستد باید مقدارى را که مى تواند ایستاده بخواند، ولى تا بدنش آرام نگرفته باید چیزى
نخواند.
مسأله 983 کسى که نشسته نماز مى خواند اگر دربین نماز بتواند بایستد باید مقدارى راکه مى تواند ایستاده
بخواند، ولى تا بدنش آرام نگرفته باید چیزى نخواند.
مسأله 984 کسى که مى تواند بایستد اگربترسد که بواسطه ایستادن مریض شود یا ضررى به او برسد مى تواند
نشسته نماز بخواند، و اگر از نشستن هم بترسد مى
تواند خوابیده نماز بخواند.
مسأله 985 اگر انسان احتمال بدهد که تا آخر وقت بتواند ایستاده نماز بخواند باید نماز راتأخیر بیندازد، پس
اگر نتوانست بایستد در آخر وقت مطابق وظیفه اش نماز رابجا آورد. و چنانچه در اول وقت نماز را رجاءاً نشسته خواند
و در آخر وقت توانست که ایستاده بخواند باید اعاده نماید.
مسأله 986 مستحب است در حال ایستادن، بدن راراست نگهدارد، شانه ها راپائین بیندازد، دستها را روى
رانها بگذارد، انگشتها رابهم بچسباند، جاى سجده را نگاه کند، سنگینى بدن رابطور مساوى روى دو پابیندازد،
باخضوع و خشوع باشد، پاهاراپس و پیش نگذارد،اگر مرد است پاها را از سه انگشت باز تا یک وجب فاصله ، دهد و
اگر زن است پاها رابهم بچسباند.
قرائت
مسأله 987 در رکعت اول و دوم نمازهاى واجب یومیه انسان باید، اول حمد و بعد از آن یک سوره تمام
بخواند .
مسأله 988 اگر وقت نماز تنگ باشد، یا انسان ناچار شود که سوره را نخواند، مثلاً بترسد که اگرسوره را بخواند،
دزد یا درنده یاچیز دیگرى به او صدمه بزند، نباید سوره را بخواند.
مسأله 989 اگر عمداً سوره راپیش از حمد بخواند نمازش باطل است، و اگر اشتباهاً سوره را پیش از حمد
بخواند ودر بین آن یادش بیاید، باید سوره را رها کند و بعد از خواندن حمد سوره رااز اول بخواند.
مسأله 990 اگر حمد و سوره یا یکى از آنها رافراموش کند و بعد از رسیدن به رکوع بفهمد، نمازش صحیح
است .
مسأله 991 اگرپیش از آنکه براى رکوع خم شود، بفهمد که حمد و سوره را نخوانده باید بخواند، و اگر بفهمد
سوره را نخوانده باید
فقط سوره را بخواند، ولى اگر بفهمد حمد تنها رانخوانده باید اول حمد و بعد از آن دوباره سوره
را بخواند، و نیز اگر خم شود و پیش از آنکه به رکوع برسد، بفهمد حمد و سوره یاسوره تنها یاحمد تنها را نخوانده ،
باید بایستد و به همین دستور عمل نماید .
مسأله 992 اگر درنماز یکى از چهار سوره اى راکه آیه سجده دارد و در مسأله 361 گفته شد، عمداًبخواند،
نمازش باطل است .
مسأله 993 اگراشتباهاًمشغول خواندن سوره اى شود که سجده واجب دارد چنانچه پیش از رسیدن به آیه
سجده بفهمد، باید آن سوره رارها کند و سوره دیگر بخواند و اگر بعد از خواندن آیه سجده بفهمد، مى تواند سوره
راتمام کند و احتیاطاً در حال نماز بدل از سجده تلاوت ایماء کند و بعد از نماز سجده آنرا بجا آورد.
مسأله 994 اگردر نماز آیه سجده رابشنود، نمازش صحیح است و بایدبعد از نماز سجده آنرا بجاآورد. و در بین
نماز هم احتیاطاً باسر اشاره نماید.
مسأله 995 در نماز مستحبى خواندن سوره لازم نیست، اگر چه آن نماز بواسطه نذر کردن واجب شده باشد،
ولى در بعضى از نمازهاى مستحبى مثل نماز وحشت که سوره مخصوصى دارد، اگر بخواهد به دستور آن نماز رفتار
کرده باشد باید همان سوره را بخواند.
مسأله 996 درنماز جمعه و در نماز ظهر روز جمعه، مستحب است در رکعت اول بعد از حمد، سوره جمعه
ودر رکعت دوم بعد از حمد، سوره منافقین بخواند و اگر مشغول یکى از اینها شود، بنابر احتیاط واجب نمى تواند آنرا
رها کند و سوره دیگر بخواند.
مسأله 997 اگر بعد از حمد مشغول خواندن
سوره قل هو الله احد یا سوره قل یا ایها الکافرون شود ولو به گفتن
بسم الله آنها نمى تواندآنرا رها کند و سوره دیگربخواند، ولى در نماز جمعه و نماز ظهر روز جمعه اگر از روى فراموشى
بجاى سوره جمعه و منافقین یکى از این دو سوره رابخواند، تا به نصف نرسیده مى تواند آنرا رها کند و سوره جمعه و
منافقین رابخواند.
مسأله 998 اگر در نماز جمعه یانماز ظهر روز جمعه عمداً سوره قل هو الله أحد یا سوره قل یاایها الکافرون
بخواند، اگر چه به نصف نرسیده باشد، بنابراحتیاط واجب نمى تواند رهاکند و سوره جمعه و منافقین رابخواند.
مسأله 999 اگر در نماز، غیر از سوره قل هو الله احد و قل یاایها الکافرون، سوره دیگرى بخواند، تا به نصف
نرسیده مى تواند رها کند و سوره دیگر بخواند.
مسأله 1000 اگر مقدارى از سوره را فراموش کند، یا از روى ناچارى، مثلاً بواسطه تنگى وقت یا جهت دیگر
نشود آنرا تمام نماید مى تواند آن سوره را رها کند و سوره دیگر بخواند، اگر چه از نصف گذشته باشد، یا سوره اى راکه
مى خوانده قل هو الله احد، یا قل یا ایها الکافرون باشد.
مسأله 1001 بر مرد واجب است حمد و سوره نماز صبح و مغرب و عشاء رابلند بخواند ، و بر مرد و زن
واجب است حمد و سوره نماز ظهر و عصر را آهسته بخوانند مگر نماز ظهر روز جمعه که مخیر است .
مسأله 1002 مرد باید در نماز صبح و مغرب و عشاء مواظب باشد که تمام کلمات حمد وسوره حتى حرف
آخر آنها را بلند بخواند.
مسأله 1003 زن
مى تواند حمد وسوره نماز صبح ومغرب و عشاء رابلندیا آهسته بخواند، ولى اگر نامحرم
صدایش را بشنود، بنابر احتیاط واجب باید آهسته بخواند.
مسأله 1004 اگر در جائى که باید نماز رابلند خواند، عمداً آهسته بخواند یا در جائى که باید آهسته خواند،
عمداً بلند بخواند، نمازش باطل است. ولى اگر از روى فراموشى یا ندانستن حکم مسأله باشد و توجه به سئوال و یاد
گرفتن آن نداشته باشد صحیح است، و اگر در بین خواندن حمد و سوره هم بفهمد اشتباه کرده لازم نیست مقدارى راکه
خوانده دو باره بخواند.
مسأله 1005 اگر کسى در خواندن حمد و سوره بیشتر از معمول صدایش رابلند کند، مثل آنکه آنها رابا فریاد
بخواند، نمازش باطل است.
مسأله 1006 انسان باید نماز رایاد بگیرد که غلط نخواند، و کسى که به هیچ قسم نمى تواند صحیح آنرا یاد
بگیرد، باید هر طور که مى تواند بخواند. و احتیاط مستحب آنست که نماز را به جماعت بجا آورد.
مسأله 1007 کسى که حمد و سوره و چیزهاى دیگر نماز را بخوبى نمى داند و مى تواند یاد بگیرد، چنانچه
وقت نماز وسعت دارد باید یاد بگیرد، و اگر وقت تنگ است، بنابر احتیاط واجب در صورتى که ممکن باشد، باید
نمازش را به جماعت بخواند.
مسأله 1008 مشهور بین علماء آنست که مزد گرفتن براى یاد دادن واجبات نماز حرام است و ما در ادله آن
اشکال نمودیم ولى براى مستحبات آن اشکال ندارد.
مسأله 1009 اگر یکى از کلمات یا سوره رانداند ، یا عمداًآنرا نگوید یا بجاى حرفى حرف دیگر بگوید مثلا
بجاى (ض ) (ظ) بگوید ، یا جائى که باید بدون زیر و
زبر خوانده شود زیر و زبر بدهد یا تشدید رانگوید نماز او باطل
است اگر مقصر باشد.
مسأله 1010 اگر انسان کلمه اى را صحیح بداند و در نماز همانطور بخواند و بعد بفهمد غلط خوانده، باید
دوباره نماز را بخواند و اگر وقت گذشته قضا نماید اگر کوتاهى در یاد گرفتن نموده.
مسأله 1011 اگر زیر و زبر کلمه اى را نداند، یا نداند مثلاً کلمه اى به (س) است یا به(ص) باید یاد بگیرد و
چنانچه دو جور یا بیشتر بخواند، مثل آنکه در أهدناالصراط المستقیم، مستقیم را یک مرتبه با سین و یک مرتبه با صاد
بخواند، نمازش باطل است.
مسأله 1012 اگر در کلمه اى واو و حرف قبل از واو در آن کلمه پیش داشته باشد و حرف بعد از واو در آن کلمه
همزه(ء) باشد مثل کلمه سوء، بنابر احتیاط واجب باید آن واو را مد بدهد یعنى آن را بکشد، و همچنین اگر در کلمه اى
الف باشد و حرف قبل از الف در آن کلمه زبر داشته باشد و حرف بعد از الف در آن کلمه همزه باشد مثل (جاء)، باید
الف آنرا بکشد، و نیز اگر در کلمه اى (ى) باشد و حرف پیش از(ى) در آن کلمه زیر داشته باشد و حرف بعد از(ى) در
آن کلمه همزه باشد مثل(جىء)، باید (ى) را با مد بخواند، و اگر بعد از این واو و الف و یا بجاى همزه(ء)حرفى باشد که
ساکن است یعنى زیر و زبر و پیش ندارد، باز هم باید این سه حرف را با مد بخواند، مثلاً در ولاالضالین که بعد از الف،
حرف لام ساکن است، باید الف آنرا با مد
بخواند و چنانچه به دستورى که گفته شد رفتار نکند احتیاط واجب آنست که
نماز را تمام کند و دوباره بخواند و یا بشکند و از سر بگیرد.
مسأله 1013 احتیاط واجب آنست که در نماز، وقف به حرکت و وصل به سکون ننماید، و معنى وقف به
حرکت آنست که زیر یا زبر یا پیش آخر کلمه اى را بگوید و بین آن کلمه و کلمه بعدش فاصله دهد. مثلاً بگوید، الرحمن
الرحیم و میم الرحیم را زیر بدهد و بعد قدرى فاصله دهد و بگوید مالک یوم الدین. و معنى وصل به سکون آنست که
زیر یا زبر یا پیش کلمه اى را نگوید و آن کلمه را به کلمه بعد بچسباند مثل آنکه بگوید الرحمن الرحیم و میم الرحیم را
زیر ندهد و فوراً مالک یوم الدین را بگوید.
مسأله 1014 در رکعت سوم و چهارم نماز مى تواند فقط یک حمد بخواند، یا یک مرتبه تسبیحات اربعه بگوید
یعنى: سُبْحانَ اللهِ وَ الْحَمْدُللهِ وَ لا اِلهَ اِلاّاللهُ وَ اللهُ اَکْبَرُ و گفتن سه مرتبه مستحب است، پس در وسعت وقت خود را از ثواب
آن محروم ننماید و مى تواند در یک رکعت حمد و در رکعت دیگر تسبیحات بگوید، و بهتر است در هر دو رکعت
تسبیحات بخواند.
مسأله 1015 در تنگى وقت باید تسبیحات اربعه را یک مرتبه بگوید.
مسأله 1016 بر مرد واجب است که در رکعت سوم و چهارم نماز حمد یا تسبیحات را آهسته بخواند.
مسأله 1017 اگر در رکعت سوم و چهارم حمد بخواند، بنابر احتیاط واجب باید بسم الله آنرا هم آهسته بگوید.
مسأله 1018 کسى که نمى تواند تسبیحات را یاد
بگیرد، یا درست بخواند باید در رکعت سوم و چهارم حمد
بخواند.
مسأله 1019 اگر در دو رکعت اول نماز به خیال اینکه دو رکعت آخر است تسبیحات بگوید، چنانچه پیش از
رکوع بفهمد، باید حمد و سوره را بخواند و اگردر رکوع یا بعد از رکوع بفهمد، نمازش صحیح است.
مسأله 1020 اگر در دو رکعت آخر نماز به خیال این که در دو رکعت اول است حمد بخواند، یا در دو رکعت
اول نماز با اینکه گمان مى کرده در دو رکعت آخر است حمد بخواند، چه پیش از رکوع بفهمد چه بعد از آن نمازش
صحیح است.
مسأله 1021 اگر در رکعت سوم یا چهارم مى خواست حمد بخواند تسبیحات به زبانش آمد، یا مى خواست
تسبیحات بخواند حمد به زبانش آمد، بنابر احتیاط واجب باید آنرا رها کند و دوباره حمد یا تسبیحات را بخواند، ولى
اگر عادتش خواندن چیزى بوده که به زبانش آمده، مى تواند همان را تمام کند و نمازش صحیح است.
مسأله 1022 کسى که عادت دارد در رکعت سوم یا چهارم تسبیحات بخواند، اگر بدون قصد مشغول خواندن
حمد شود، بنابر احتیاط واجب باید آنرا رها کند و دوباره حمد یا تسبیحات را بخواند.
مسأله 1023 در رکعت سوم و چهارم مستحب است بعد از تسبیحات استغفار کند، مثلاً بگوید: استغفر الله
ربى و اتوب الیه. یا بگوید اللهم اغفرلى وکسى که مشغول گفتن استغفار است، اگر شک کند که حمد یا تسبیحات را
خوانده یا نه، بنابر احتیاط واجب باید برگردد و حمد یا تسبیحات را بخواند، و چنانچه عادت داشته در نماز فقط بعد
از تسبیحات استغفار کند باید به شک خود اعتنا ننماید
و اگر در جاهاى دیگر نماز هم استغفار مى کرده، باید حمد یا
تسبیحات را بخواند، و نیز اگر نمازگزار پیش از خم شدن به رکوع در حالى که مشغول گفتن استغفار نیست، شک کند که
حمد یا تسبیحات را خوانده یانه، باید حمد یا تسبیحات را بخواند.
مسأله 1024 اگر در رکوع رکعت سوم یا چهارم، شک کند که حمد یا تسبیحات را خوانده یانه، باید به شک
خود اعتنا نکند و اما اگر در حال رفتن به رکوع شک کند اگر در ابتداى آن ملتفت شود باید برگردد حمد یا تسبیحات را
به قصد قربت مطلقه بخواند ولى اگر خیلى نزدیک به رکوع ملتفت شود احتیاطاً باید برگردد به قیام و حمد یا تسبیحات
اربعه را به نیت قربت مطلقه بخواند.
مسأله 1025 هر گاه شک کند که آیه یا کلمه را درست گفته یا نه، اگر به چیزى که بعد از آنست مشغول نشده،
باید آن آیه یا کلمه را بطور صحیح بگوید و اگر به چیزى که بعد از آنست مشغول شده، چنانچه آن چیز رکن باشد مثل
آنکه در رکوع شک کند که فلان کلمه از سوره را درست گفته یا نه، باید به شک خود اعتنا نکند، و اگر رکن نباشد مثلاً
موقع گفتن الله الصمد شک کند که قل هو الله احد را درست گفته یا نه، باز هم مى تواند به شک خود اعتنا نکند، ولى اگر
احتیاطاً آن آیه یا کلمه را بطور صحیح بگوید اشکال ندارد، و اگر چند مرتبه هم شک کند مى تواند چند بار بگوید، اما
اگر به وسواس برسد و باز هم بگوید، بنابر احتیاط واجب باید نمازش را دوباره
بخواند.
مسأله 1026 مستحب است در رکعت اول، پیش از خواندن حمد بگوید: اَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیمِ و در
رکعت اول و دوم نماز ظهر و عصر، بِسم الله را بلند بگوید، و حمد و سوره را شمرده بخواند و در آخر هر آیه وقف کند
یعنى آنرا به آیه بعد نچسباند، و در حال خواندن حمد و سوره به معناى آیه توجه داشته باشد. اگر نماز را به جماعت
مى خواند بعد از تمام شدن حمد امام، و اگر فرادى مى خواند بعد از آنکه حمد خودش تمام شد بگوید: اَلْحَمْدُ للهِ رَبِّ
الْعالَمین، و بعد از خواندن سوره قول هو اللهُ احد، یک یا دو یا سه مرتبه کذلک الله ربنا بگوید، و بعد از خواندن سوره
کمى صبر کند بعد تکبیر پیش از رکوع را بگوید یا قنوت را بخواند.
مسأله 1027 مستحب است در تمام نمازها در رکعت اول، سوره انا انزلناه و در رکعت دوم، سوره قل هو الله
احد را بخواند.
مسأله 1028 مکروه است انسان در تمام نمازهاى یک شبانه روز، سوره قل هو الله احد را نخواند.
مسأله 1029 خواندن سوره قل هو الله احد به یک نفس مکروه است.
مسأله 1030 سوره اى را که در رکعت اول خوانده مکروه است در رکعت دوم بخواند، ولى اگر سوره قل هو الله
احد را در هر دو رکعت بخواند مکروه نیست.