آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی
مرجع تقلید شیعه
احکام عاریه
مسأله 2352 عاریه آنست که انسان مال خود را به دیگرى بدهد که از آن استفاده کند، و در عوض چیزى هم از او نگیرد.
مسأله 2353 لازم نیست در عاریه صیغه بخوانند، و اگر مثلاً لباس را به قصد عاریه به کسى بدهد، و او هم به همین قصد بگیرد، عاریه صحیح است.
مسأله 2354 عاریه دادن
چیز غصبى و چیزى که مال انسان است ولى منفعت آنرا به دیگرى واگذار کرده مثلاً آنرا اجاره داده، در صورتى صحیح است که مالک چیز غصبى یا کسى که آن چیز را اجاره کرده، بگوید به عاریه دادن راضى هستم.
مسأله 2355 چیزى را که منفعتش مال انسان است مثلاً آنرا اجاره کرده، مى تواند عاریه بدهد، ولى اگر در اجاره شرط کرده باشند که خودش از آن استفاده کند، نمى تواند آنرا به دیگرى عاریه دهد.
مسأله 2356 اگر دیوانه و بچه مال خود را عاریه بدهند صحیح نیست، اما اگر ولى بچه مصلحت بداند که مال او را عاریه دهد، و بچه آن مال را به دستور ولى به عاریه کننده برساند اشکال ندارد.
مسأله 2357 اگر در نگهدارى چیزى که عاریه کرده کوتاهى نکند، و در استفاده از آن هم زیاده روى ننماید و اتفاقاً آن چیز تلف شود، ضامن نیست، ولى چنانچه شرط کنند که اگر تلف شود عاریه کننده ضامن باشد، یا چیزى را که عاریه کرده طلا و نقره باشد، باید عوض آنرا بدهد.
مسأله 2358 اگر طلا و نقره را عاریه نماید و شرط کند که اگر تلف شود ضامن نباشد، چنانچه تلف شود، ضامن نیست.
مسأله 2359 اگر عاریه دهنده بمیرد، عاریه گیرنده باید چیزى را که عاریه کرده به ورثه او بدهد.
مسأله 2360 اگر عاریه دهنده طورى شود که شرعاً نتواند در مال خود تصرف کند مثلاً دیوانه شود، عاریه کننده باید مالى را که عاریه کرده به ولى او بدهد.
مسأله 2361 کسى که چیزى عاریه داده، هر وقت بخواهد مى تواند آنرا
پس بگیرد، و کسى هم که عاریه کرده هر وقت بخواهد مى تواند آنرا پس دهد.
مسأله 2362 عاریه دادن چیزى که استفاده حلال ندارد مثل ظرف طلا و نقره باطل است.
مسأله 2363 عاریه دادن گوسفند براى استفاده از شیر و پشم آن، و عاریه دادن حیوان نر براى کشیدن بر ماده، صحیح است.
مسأله 2364 اگر چیزى را که عاریه کرده به مالک یا وکیل یا ولى او بدهد و بعد آن چیز تلف شود، عاریه کننده ضامن نیست، ولى اگر بدون اجازه صاحب مال، یا وکیل یا ولى او آنرا به جائى ببرد که صاحبش معمولاً به آنجا مى برده، مثلاً اسب را در اصطبلى که صاحبش براى آن درست کرده ببندد و بعد تلف شود، یا کسى آنرا تلف کند ضامن نیست.
مسأله 2365 اگر چیز نجس را براى کارى که شرط آن پاکى است عاریه دهد، مثلاً دیگ نجس را براى طبخ عاریه دهد باید نجس بودن آنرا بگوید و چنانچه علم به نجاست مضر باشد مثلاً لباس را عاریه دهد که با آن نماز بخوانند، بنابر احتیاط مستحب باید نجس بودن آنرا به کسى که عاریه مى کند بگوید.
مسأله 2366 چیزى را که عاریه کرده بدون اجازه صاحب آن نمى تواند به دیگرى اجاره یا عاریه بدهد.
مسأله 2367 اگر چیزى را که عاریه کرده با اجازه صاحب آن به دیگرى عاریه دهد، چنانچه کسى که اول آن چیز را عاریه کرده بمیرد یا دیوانه شود، عاریه دومى باطل نمى شود.
مسأله 2368 اگر بداند مالى را که عاریه کرده غصبى است، باید آنرا به صاحبش برساند، و
نمى تواند به عاریه دهنده بدهد.
مسأله 2369 اگر مالى را که مى داند غصبى است عاریه کند و از آن استفاده اى ببرد و در دست او از بین برود، مالک مى تواند عوض مال و عوض استفاده اى را که عاریه کننده برده، از او یا از کسى که مال را غصب کرده مطالبه کند، و اگر از عاریه کننده بگیرد، او نمى تواند چیزى را که به مالک مى دهد، از عاریه دهنده مطالبه نماید.
مسأله 2370 اگر نداند مالى را که عاریه کرده غصبى است و در دست او از بین برود، چنانچه صاحب مال عوض آنرا از او بگیرد، او هم مى تواند آنچه را به صاحب مال داده از عاریه دهنده مطالبه نماید على الاظهر، ولى اگر چیزى را که عاریه کرده طلا و نقره باشد، یا عاریه دهنده با او شرط کرده باشد که اگر آن چیز از بین برود عوضش را بدهد،نمى تواند چیزى را که به صاحب مال مى دهد، از عاریه دهنده مطالبه نماید.