آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی
مرجع تقلید شیعه
احکام وقف
مسأله 2684 اگر کسى چیزى را وقف کند، از ملک او خارج مى شود و خود او و دیگران نمى توانند آنرا ببخشند، یا بفروشند و کسى هم از آن ملک ارث نمى برد ولى در بعضى از موارد که در مسأله 2101 و 2102 گفته شد، فروختن آن اشکال ندارد.
مسأله 2685 لازم نیست صیغه وقف را به عربى بخوانند، بلکه اگر مثلاً بگوید خانه خود را وقف کردم و خودش یا کسى که خانه را براى او وقف کرده، یا وکیل یا ولى آن کس بگوید قبول کردم وقف صحیح است، ولى اگر براى افراد مخصوصى وقف نکند، بلکه مثل مسجد و مدرسه براى عموم وقفکند، یا مثلاً بر فقرا یا سادات وقف نماید، قبول کردن کسى لازم نیست على الاظهر بلکه در قسم اول هم دلیل معتبرى بر
اشتراط قبول نداریم و اقوى در بناء مساجد آنست که احتیاج به صیغه ندارد.
مسأله 2686 اگر ملکى را براى وقف معین کند و پیش از خواندن صیغه وقف پشیمان شود، یا بمیرد، وقف درست نیست.
مسأله 2687 کسى که مالى را وقف مى کند چون قصد قربت شرط صحت وقف نیست، لازم نیست قصد قربت داشته باشد اگر چه احوط است بلى از موقع خواندن صیغه، باید مال را براى همیشه وقف کند و اگر مثلاً بگوید این مال بعد از مردن وقف باشد چون از موقع خواندن صیغه تا مردنش وقف نبوده صحیح نیست و نیز اگر بگوید تا ده سال وقف باشد و بعد از آن نباشد، یا بگوید تا ده سال وقف باشد بعد پنج سال وقف نباشد، و دوباره وقف باشد وقف صحیح نمى باشد بنابر مشهور بلکه جماعتى از علماء اعلام نقل اجماع نموده اند.
مسأله 2688 وقف در صورتى صحیح است که مال وقف را به تصرف کسى که براى او وقف شده یا وکیل یا ولى او بدهند، ولى اگر چیزى را بر اولاد صغیر خود وقف کند و به قصد اینکه آن چیز ملک آنان شود، از طرف آنان نگهدارى نماید، وقف صحیح است.
مسأله 2689 اگر مسجدى را وقف کنند، بعد از آنکه یک نفر در آن مسجد نماز خواند، وقف درست مى شود.
مسأله 2690 وقف کننده باید مکلف و عاقل و با قصد و اختیار باشد و شرعاً بتواند در مال خود تصرف کند، بنابراین سفیهى که مال خود را در کارهاى بیهوده مصرف مى کند، چون حق ندارد در مال خود تصرف
نماید اگر چیزى را وقف کند صحیح نیست.
مسأله 2691 اگر مالى را براى کسانى که به دنیا نیامده اند وقف کند، درست نیست، ولى اگر براى زندگان و بعد از آنها براى کسانى که بعداً به دنیا مى آیند وقف نماید مثلاً چیزى را بر اولاد خود وقف کند که بعد از آنان وقف نوه هاى او باشد و هر دسته اى بعد از دسته دیگر از وقف استفاده کنند صحیح است.
مسأله 2692 اگر چیزى را برخودش وقف کند مثل آنکه دکانى را وقف کند که عایدى آنرا بعد از مرگ او خرج مقبره اش نمایند صحیح نیست، ولى اگر مثلاً مالى را بر فقرا وقف کند و خودش فقیر شود، مى تواند از منافع وقف استفاده نماید.
مسأله 2693 اگر براى چیزى که وقف کرده متولى معین کند، باید مطابق قرارداد او رفتار نمایند و اگر معین نکند، چنانچه بر افراد مخصوصى مثلاً بر اولاد خود وقف کرده باشد و آنها بالغ باشند، اختیار با خود آنان است و اگر بالغ نباشند، اختیار با ولى ایشان است، و براى استفاده از وقف اجازه حاکم شرع لازم نیست.
مسأله 2694 اگر ملکى را مثلاً بر فقرا یا سادات وقف کند، یا وقف کند که منافع آن به مصرف خیرات برسد، در صورتى که براى آن ملک متولى معین نکرده باشد، اختیار آن با حاکم شرع است.
مسأله 2695 اگر ملکى را بر افراد مخصوصى مثلاً بر اولاد خود وقف کند که هر طبقه اى بعد از طبقه دیگر از آن استفاده کنند، چنانچه متولى ملک آنرا اجاره دهد و بمیرد باطل نمى شود،
ولى اگر متولى نداشته باشد و یک طبقه از کسانى که ملک بر آنها وقف شده، آنرا اجاره دهند و در بین مدت اجاره بمیرند، اجاره باطل مى شود و در صورتى که مستأجر مال الاجاره تمام مدت را داده باشد مال الاجاره از زمان مردنشان تا آخر مدت اجاره را از مال آنان مى گیرد.
مسأله 2696 اگر ملک وقف خراب شود، از وقف بودن بیرون نمى رود.
مسأله 2697 ملکى که مقدارى از آن وقف است و مقدارى از آن وقف نیست اگر تقسیم نشده باشد، حاکم شرع یا متولى وقف، مى تواند با نظر خبره سهم وقف را جدا کند.
مسأله 2698 اگر متولى وقف خیانت کند و عایدات آنرا به مصرفى که معین شده نرساند، حاکم شرع مى تواند امینى را به او ضم نماید که با هم متولى باشند و اگر به این نحو جلوگیرى از خیانت نشود مى تواند بجاى او متولى امینى معین نماید.
مسأله 2699 فرشى را که براى حسینیه وقف کرده اند، نمى شود براى نماز به مسجد ببرند، اگر چه آن مسجد نزدیک حسینیه باشد.
مسأله 2700 اگر ملکى براى تعمیر مسجدى وقف نمایند، چنانچه آن مسجد احتیاج به تعمیر ندارد و انتظار هم نمى رود که به این وجه موجود فعلى احتیاج پیدا کند، مى توانند عایدات آن ملک را به مصرف مسجدى که احتیاج به تعمیر دارد برسانند.
مسأله 2701 اگر ملکى را وقف کند که عایدى آن را خرج تعمیر مسجد نمایند و به امام جماعت و به کسى که در آن مسجد اذان مى گوید بدهند، در صورتى که بدانند یا
گمان داشته باشند که براى هر یک چه مقدارى معین کرده، باید همانطور مصرف کنند، و اگر یقین یا گمان نداشته باشند، باید اول مسجد را تعمیر کنند و اگر چیزى زیاد آمد، بین امام جماعت و کسى که اذان مى گوید بطور مساوى قسمت نمایند و بهتر آنست که این دو نفر در تقسیم با یکدیگر صلح کنند.