آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی
مرجع تقلید شیعه
نماز جماعت
مسأله 1408 مستحب است نمازهاى واجب مخصوصاً نمازهاى یومیه را به جماعت بخوانند و در نماز صبح و مغرب و عشا، خصوصاً براى همسایه مسجد و کسى که صداى اذان مسجد را مى شنود بیشتر سفارش شده است.
مسأله 1409 اگر یک نفر به امام جماعت اقتدا کند، هر رکعت از نماز آنان ثواب صدو پنجاه نماز دارد و اگر دو نفر اقتدا کنند هر رکعتى ثواب ششصد نماز دارد و هر چه بیشتر شوند ثواب نمازشان بیشتر مى شود تا به ده نفر برسند وعده آنان که از ده گذشت، اگر تمام آسمانها کاغذ و دریاها مرکب و درختهاقلم و جن و انس و ملائکه نویسنده شوند، نمى توانند ثواب یک رکعت آنرا بنویسند.
مسأله 1410 حاضر نشدن به نماز جماعت از روى بى اعتنائى جایز نیست. و سزاوار نیست که انسان بدون عذر
نماز جماعت را ترک کند.
مسأله 1411 مستحب است انسان صبر کند که نماز را به جماعت بخواند و نماز جماعت از نماز اول وقت که فرادى یعنى تنها خوانده شود بهتر است. و نیز نماز جماعتى را که مختصر بخوانند از نماز فرادائى که آنرا طول بدهند بهتر مى باشد.
مسأله 1412 وقتى که جماعت بر پا مى شود، مستحب است کسى که نمازش را فرادى خوانده دوباره با جماعت بخواند. و اگر بعد بفهمد که نماز اولش باطل بوده، نماز دوم او کافیست.
مسأله 1413 اگر امام یا مأموم بخواهد نمازى را که به جماعت خوانده دوباره با جماعت بخواند اشکال دارد.
مسأله 1414 کسى که در نماز وسواس دارد و فقط در صورتى که نماز را با جماعت بخواند، از وسواس راحت مى شود، بنابر احتیاط واجب باید نماز را با جماعت بخواند.
مسأله 1415 اگر پدر یا مادر به فرزند خود امر کند که نماز را به جماعت بخواند، نماز جماعت بر او به صرف امرشان واجب نمى شود.
مسأله 1416 نماز مستحب را نمى شود به جماعت خواند، مگر نماز استسقاء که براى آمدن باران مى خوانند، و نمازى که واجب بوده و به جهتى مستحب شده است، مانند نماز عید فطر و قربان که در زمان امام علیه السلام واجب بوده و به واسطه غائب شدن ایشان مستحب مى باشد.
مسأله 1417 موقعى که امام جماعت نماز یومیه مى خواند، هر کدام از نمازهاى یومیه را مى شود به او اقتدا کرد، ولى اگر نماز یومیه اش را احتیاطاً دوباره مى خواند، اقتدا کردن به او اشکال دارد. مگر
در دو صورت :
1 آنکه مأموم هم مثل امام باشد در اینکه نمازش را احتیاطاً دوباره بخواند و در سبب احتیاط به نحوى که اگر نماز قبلى مأموم باطل بوده نماز قبلى امام هم باطل بوده مثلاً هر دو نماز را احتیاطاً اعاده نمایند به جهت اینکه در نماز قبل در ذکر رکوع یا سجود عمداً اکتفاء به یک سبحان الله نموده اند.
2 آنکه امام نماز قبلى را منفرداً خوانده باشد و فعلاً به قصد امر واقعى به جماعت اعاده نماید، چه فعلاً واجب باشد به جهت باطل بودن نماز قبلى و چه مستحب باشد به جهت اینکه به جماعت اعاده نموده و در هر دو صورت اقتدا به او صحیح است.
مسأله 1418 اگر امام جماعت قضاى نماز یومیه خود را مى خواند مى شود به او اقتدا کرد، ولى اگر نمازش را احتیاطاً قضا مى کند، یا احتیاطاً قضاى نماز کس دیگر را مى خواند، اگر چه براى آن پول نگرفته باشد، اقتداى به او اشکال دارد مگر آنکه قضاى قطعى غیر باشد.
مسأله 1419 اگر انسان نداند نمازى را که امام مى خواند نماز واجب یومیه است یا نماز مستحب، نمى تواند به او اقتدا کند.
مسأله 1420 اگر امام در محراب باشد و کسى پشت سر او اقتدا نکرده باشد، کسانى که دو طرف محراب ایستاده اند و به واسطه دیوار محراب امام را نمى بینند نمى توانند اقتدا کنند.
مسأله 1421 اگر به واسطه درازى صف اول، کسانى که دو طرف صف ایستاده اند، امام را نبینند مى توانند اقتدا کنند. و نیز اگر به واسطه درازى یکى
از صفهاى دیگر کسانى که دو طرف آن ایستاده اند، صف جلوى خود را نبینند مى توانند اقتدا نمایند.
مسأله 1422 اگر صفهاى جماعت تا درب مسجد برسد کسى که مقابل درب پشت صف ایستاده نمازش صحیح است، و نیز نماز کسانى که پشت سر او اقتدا مى کنند صحیح مى باشد، ولى نماز کسانى که دو طرف او ایستاده اند وصف جلو را نمى بیند صحیح نیست.
مسأله 1423 کسى که پشت ستون ایستاده، اگر از طرف راست یا چپ به واسطه مأموم دیگر به امام متصل نباشد نمى تواند اقتدا کند.
مسأله 1424 جاى ایستادن امام باید از جاى مأموم بلندتر نباشد، ولى اگر مکان امام مقدار خیلى کمى بلندتر باشد اشکال ندارد و نیز اگر زمین سراشیب باشد و امام در طرفى که بلندتر است بایستد در صورتى که سراشیبى آن زیاد نباشد و طورى باشد که به آن، زمین مسطح بگویند مانعى ندارد.
مسأله 1425 اگر جاى مأموم بلندتر از جاى امام باشد اشکال ندارد، ولى اگر بقدرى بلند باشد که نگویند اجتماع کرده اند، جماعت صحیح نیست.
مسأله 1426 اگر بین کسانى که در یک صف ایستاده اند بچه ممیز یعنى بچه اى که خوب و بد را مى فهمد فاصله شود، چنانچه ندانند نماز او باطل است مى توانند اقتدا کنند.
مسأله 1427 بعد از تکبیر امام اگر صف جلو آماده نماز، و تکبیر گفتن آنان نزدیک باشد، بنابر احتیاط واجب کسى که در صف بعد ایستاده، نمى تواند تکبیر بگوید و باید صبر کند تا تکبیر شخص جلو او تمام شود.
مسأله 1428 اگر بداند نماز یک صف
از صفهاى جلو باطل است، در صفهاى بعد نمى تواند اقتدا کند، ولى اگر نداند نماز آنان صحیح است یا نه، مى تواند اقتدا نماید.
مسأله 1429 هر گاه بداند نماز امام باطل است، مثلاً بداند امام وضو ندارد، اگر چه خود امام ملتفت نباشد، نمى تواند به او اقتدا کند.
مسأله 1430 اگر مأموم بعد از نماز بفهمد که امام عادل نبوده، یا کافر بوده، یا به جهتى نمازش باطل بوده، مثلاً بىوضو نماز خوانده چنانچه به وظیفه منفرد عمل کرده باشد غیر از ترک قرائت نمازش صحیح است.
مسأله 1431 اگر در بین نماز شک کند که اقتدا کرده یا نه چنانچه در حالى باشد که وظیفه مأموم است مثلاً به حمد و سوره امام گوش مى دهد بنابر احتیاط واجب باید نمازش را به نیت فرادى تمام نماید. لکن اگر خود را مقتدى ببیند و مشغول به نماز جماعت بداند اظهر عدم اعتنا به شک است. و اگر مشغول کارى باشد که هم وظیفه امام و هم وظیفه مأموم است مثلاً در رکوع یا سجده باشد، باید نماز را به نیت فرادى تمام نماید.
مسأله 1432 احتیاط واجب آنست که در بین نماز جماعت تا ناچار نشود چنانچه جماعت خواندن از برایش واجب باشد، نیت فرادى نکند. بلى بهتر بلکه احوط آنست که اگر جماعت هم واجب نباشد، از اول قصد فرادى را نداشته باشد.
مسأله 1433 اگر مأموم به واسطه عذرى یا بدون عذر بعد از حمد و سوره امام نیت فرادى کند، لازم نیست حمد و سوره را بخواند ولى اگر پیش از تمام شدن حمد و سوره نیت فرادى
نماید، باید مقدارى را که امام نخوانده بخواند.
مسأله 1434 اگر در بین نماز جماعت نیت فرادى نماید، نمى تواند دوباره نیت جماعت کند، ولى اگر مردد شود که نیت فرادى کند یا نه و بعد تصمیم بگیرد که نماز را با جماعت تمام کند، نمازش صحیح است.
مسأله 1435 اگر شک کند که نیت فرادى کرده یا نه، باید بنا بگذارد که نیت فرادى نکرده است.
مسأله 1436 اگر موقعى که امام در رکوع است اقتدا کند و به رکوع امام برسد، اگر چه ذکر امام تمام شده باشد، نمازش صحیح است و یک رکعت حساب مى شود. اما اگر به مقدار رکوع خم شود و به رکوع امام نرسد نمازش باطل است، و احتیاط مستحب آنست که نماز را تمام نموده و بعد اعاده نماید مگر آنکه یقین داشته که به امام مى رسد در این صورت اقوى صحت نماز و احوط اعاده است.
مسأله 1437 اگر موقعى که امام در رکوع است اقتدا کند و بمقدار رکوع خم شود و شک کند که به رکوع امام رسیده یا نه نمازش باطل است . و احتیاط مستحب آنست که نماز را تمام نموده و بعداًاعاده نماید مگر آنکه یقین داشته که به امام مى رسد که اقوى در این صورت صحت نماز و احوط اعاده است .
مسأله 1438 اگرموقعى که امام در رکوع است اقتداکند و پیش از آنکه باندازه رکوع خم شود، امام سر از رکوع بر دارد واجب نیست بایستد تا امام براى رکعت بعد بر خیزد و آنرا رکعت اول نماز خود حساب کند. بلکه مى تواند نیت فرادى
نماید، و اگر برخاستن امام بقدرى طول بکشد که نگویند این شخص نماز جماعت مى خواند، باید نیت فرادى نماید.
مسأله 1439 اگراول نماز یا بین حمد و سوره اقتدا کند و پیش از آنکه به رکوع رود، امام سر از رکوع بر دارد نماز اوصحیح است.
مسأله 1440 اگر موقعى برسد که امام مشغول خواندن تشهد آخر نماز است، چنانچه بخواهد به ثواب جماعت برسد، باید بعد از نیت و گفتن تکبیرة الاحرام بنشیند و تشهد را به قصد قربت مطلق با امام بخواند ولى سلام را نگوید و صبر کند تا امام سلام نماز را بدهد، بعد بایستد و بدون آنکه دوباره نیت کند و تکبیر بگوید، حمد و سوره را بخواند و آنرا رکعت اول نماز خود حساب کند.
مسأله 1441 مأموم نباید جلوتر از امام بایستد و اگر مساوى او بایستد اشکال ندارد، ولى اگر قد او بلندتر از امام است، بنابر احتیاط واجب باید طورى بایستد که در رکوع و سجود جلوتر از امام نباشد.
مسأله 1442 در نماز جماعت باید بین مأموم و امام پرده و مانند آن که پشت آن دیده نمى شود فاصله نباشد، و همچنین است بین انسان و مأموم دیگرى که انسان به واسطه او به امام متصل شده است، ولى اگر امام مرد و مأموم زن باشد، چنانچه بین آن زن و امام یا بین آن زن و مأموم دیگرى که مرد است، و زن به واسطه او به امام متصل شده است پرده و مانند آن باشد اشکال ندارد.
مسأله 1443 اگر بعد از شروع به نماز بین مأموم و امام، یا بین
مأموم و کسى که مأموم به واسطه او متصل به امام است، پرده یا چیز دیگرى که پشت آنرا نمى توان دید فاصله شود، قهراً فرادى مى شود، و چنانچه به وظیفه منفرد عمل نماید نمازش صحیح است.
مسأله 1444 احتیاط واجب آنست که بین جاى سجده مأموم و جاى ایستادن امام بیشتر از مقدارى که بشود به یک گام از آن رد شد فاصله نباشد. و نیز اگر انسان به واسطه مأمومى که جلوى او ایستاده به امام متصل باشد، احتیاط واجب آنست که فاصله جاى سجده اش از جاى ایستادن او بیشتر از این مقدار نباشد.
مسأله 1445 اگر مأموم به واسطه کسى که طرف راست یا چپ او اقتدا کرده به امام متصل باشد و از جلو به امام متصل نباشد، مستحب آنست که با کسى که در طرف راست یا چپ او اقتدا کرده، بیشتر از یک قدم معمولى فاصله نداشته باشد.
مسأله 1446 اگر در نماز، بین مأموم و امام، یا بین مأموم و کسى که مأموم به واسطه او به امام متصل است، فاصله بیش از حد پیدا شود قهراً فرادى مى شود، و نمازش اگر به وظیفه منفرد عمل نموده باشد صحیح است.
مسأله 1447 اگر نماز همه کسانى که در صف جلو هستند تمام شود، یا همه نیت فرادى نمایند، نماز کسانى که در صف بعد ایستاده اند قهراً فرادى مى شود، و صحیح است اگر به وظیفه منفرد عمل نموده باشند.
مسأله 1448 اگر در رکعت دوم اقتدا کند، لازم نیست حمد و سوره بخواند، ولى قنوت و تشهد را با امام بخواند، و احتیاط آنست
که موقع خواندن تشهد انگشتان دست و سینه پا را به زمین بگذارد و زانوها را بلند کند، و باید بعد از تشهد با امام برخیزد و حمد و سوره را بخواند و اگر براى سوره وقت ندارد سوره را نخواند و خود را به امام برساند و اگر براى حمد وقت ندارد بنابر احتیاط واجب قصد فرادى نماید و عمل به وظیفه منفرد نماید.
مسأله 1449 اگر موقعى که امام در رکعت دوم نماز چهار رکعتى است، اقتدا کند، باید در رکعت دوم نمازش که رکعت سوم امام است بعد از دو سجده، بنشیند و تشهد را به مقدار واجب بخواند و برخیزد، و چنانچه براى گفتن سه مرتبه تسبیحات وقت ندارد، یک مرتبه بگوید و در رکوع خود را به امام برساند.
مسأله 1450 اگر امام در رکعت سوم یا چهارم باشد و مأموم بداند که اگر اقتدا کند و حمد را بخواند به رکوع امام نمى رسد، بنابر احتیاط واجب باید صبر کند تا امام به رکوع رود، بعد اقتدا نماید.
مسأله 1451 اگر در رکعت سوم یا چهارم امام اقتدا کند، باید حمد و سوره را بخواند و اگر براى سوره وقت ندارد، باید حمد را تمام کند و در رکوع خود را به امام برساند.
مسأله 1452 کسى که مى داند اگر سوره یا قنوت را تمام کند به رکوع امام نمى رسد، چنانچه عمداً سوره یا قنوت را بخواند و به رکوع نرسد نمازش فرادى مى شود و صحیح است اگر به وظیفه منفرد عمل نماید.
مسأله 1453 کسى که اطمینان دارد که اگر سوره را شروع کند یا
تمام نماید به رکوع امام مى رسد، احتیاط واجب آنست که سوره را شروع کند، یا اگر شروع کرده تمام نماید.
مسأله 1454 کسى که یقین دارد، اگر سوره را بخواند به رکوع امام مى رسد، چنانچه سوره را بخواند و به رکوع نرسد نمازش صحیح است.
مسأله 1455 اگر امام ایستاده باشد و مأموم نداند که در کدام رکعت است مى تواند اقتدا کند، ولى باید حمد و سوره را به قصد قربت بخواند و اگر چه بعد بفهمدکه امام در رکعت اول یا دوم بوده، نمازش صحیح است.
مسأله 1456 اگر بخیال اینکه امام در رکعت اول یا دوم است، حمد و سوره نخواند و بعد از رکوع بفهمد که در رکعت سوم یا چهارم بوده نمازش صحیح است. ولى اگر پیش از رکوع بفهمد، باید حمد و سوره را بخواند، و اگر وقت ندارد، فقط حمد را بخواند و در رکوع خود را به امام برساند.
مسأله 1457 اگر بخیال اینکه امام در رکعت سوم یا چهارم است حمد و سوره بخواند و پیش از رکوع یا بعد از آن بفهمد که در رکعت اول یا دوم بوده، نمازش صحیح است. و اگر در بین حمد و سوره بفهمد لازم نیست آنها را تمام کند.
مسأله 1458 اگر موقعى که مشغول نماز مستحبى است جماعت برپا شود، چنانچه اطمینان ندارد که اگر نماز را تمام کند به جماعت برسد، مستحب است نماز را رها کند و مشغول نماز جماعت شود. بلکه اگر اطمینان نداشته باشد که به رکعت اول برسد مستحب است به همین دستور رفتار نماید.
مسأله 1459 اگر موقعى که
مشغول نماز سه رکعتى یا چهار رکعتى است جماعت برپا شود، چنانچه به رکوع رکعت سوم نرفته و اطمینان ندارد که اگر نماز را تمام کند به جماعت برسد، مستحب است به نیت نماز مستحبى نماز را دو رکعتى تمام کند و خود را به جماعت برساند.
مسأله 1460 اگر نماز امام تمام شود و مأموم مشغول تشهد یا سلام اول باشد، لازم نیست نیت فرادى کند.
مسأله 1461 کسى که یک رکعت از امام عقب مانده، مستحب است وقتى امام تشهد رکعت آخر را مى خواند، انگشتان دست و سینه پا را به زمین بگذارد و زانوها را بلند نگهدارد و صبر کند تا امام سلام نماز را بگوید و بعد برخیزد.