آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی
مرجع تقلید شیعه
احکام حیوان و مالى که انسان آنرا پیدا مى کند
مسأله 2571 گوسفند و امثال آن که خود را از امثال گرگ نمى تواند حفظ نماید چنانچه انسان، آن را در بیابانى که محل خطر است پیدا نماید مى تواند آنرا بگیرد و احوط آنست که در اطراف آن محل به مقدار میسور فحص نماید، و اگر مالک پیدا شد به او رد نماید، و الا قیمت آنرا به عهده بگیرد و گوسفند را تصرف نماید، و یا از قِبل صاحبش تصدق نماید، و یا گوسفند را براى مالک آن حفظ نماید و در این صورت اگر بدون تعدى و تفریط تلف شد ضامن قیمت گوسفند نیست، و اما مثل شتر که خود را از گرگ مى تواند حفظ نماید پس جایز نیست گرفتن آن مگر آنکه آن حیوان عاجز شده باشد و از راه افتاده باشد و صاحبش هم او را ترک نموده و پى او نرود که در این صورت هر که او را حفظ نموده و آذوقه داده و از هلاکت نجات دهد مال او مى شود و صاحب
اولى حقى ندارد.
مسأله 2572 مالى که انسان پیدا مى کند اگر نشانه اى نداشته باشد که به واسطه آن، صاحبش معلوم شود احتیاط واجب آنست که از طرف صاحبش صدقه بدهد این در صورتى است که آن را در غیر حرم مکه پیدا نماید، و اما اگر در آنجا پیدا نماید احتیاط واجب آنست که آن را برندارد و اگر برداشت باید آنرا صدقه بدهد از طرف صاحب آن.
مسأله 2573 اگر مالى را پیدا کند که نشانه دارد و قیمت آن از (6/12) نخود نقره سکه دار کمتر است، چنانچه صاحب آن معلوم باشد، و انسان نداند راضى است یا نه، نمى تواند بدون اجازه او بردارد، و اگر صاحب آن معلوم نباشد مى تواند به قصد اینکه ملک خودش شود بردارد و احتیاط واجب آنست که هر وقت صاحبش پیدا شد، عوض آنرا به او رد نماید و اگر تلف شده باشد ضامن، نیست.
مسأله 2574 هر گاه چیزى که پیدا کرده نشانه اى دارد که به واسطه آن مى تواند صاحبش را پیدا کند، اگر چه بداند صاحب آن سنى یا کافرى است که در امان مسلمانان است، در صورتى که قیمت آن چیز به (6/12) نخود نقره سکه دار برسد، باید از روزى که آنرا پیدا کرده تا یکسال هر هفته یک مرتبه در محل اجتماع مردم اعلان نماید، و احتیاطاً در هفته اول هر روزى یک مرتبه اعلان نماید.
مسأله 2575 اگر انسان خودش نخواهد اعلان کند، مى تواند به کسى که اطمینان دارد بگوید که از طرف او اعلان نماید.
مسأله 2576 اگر تا یکسال اعلان کند و
صاحب مال پیدا نشود اگر آن مال از غیر حرم مکه باشد مى تواند آنرا براى خود بردارد، به قصد اینکه هر وقت صاحبش پیدا شد عوض آنرا به او بدهد یا براى او نگهدارى کند که هر وقت پیدا شد به او بدهد، و احتیاط مستحب آنست که از طرف صاحبش صدقه بدهد ولکن اگر پیدا شد باید عوض آن را به او بدهد و اما اگر از حرم مکه باشد باید آن را حفظ نماید و یا صدقه دهد.
مسأله 2577 اگر بعد از آنکه یکسال اعلان کرد و صاحب مال پیدا نشد، مال را براى صاحبش نگهدارى کند و از بین برود، چنانچه در نگهدارى آن کوتاهى نکرده و تعدى یعنى زیاده روى هم ننموده ضامن نیست، ولى اگر از طرف صاحبش صدقه داده باشد، یا براى خود برداشته باشد، در هر صورت ضامن است.
مسأله 2578 کسى که مالى را پیدا کرده، اگر عمداً به دستورى که گفته شد اعلان نکند، گذشته از اینکه معصیت کرده، باز هم واجب است اعلان کند.
مسأله 2579 اگر بچه نابالغ یا دیوانه چیزى پیدا کند، ولىّ او باید اعلان نماید على الاحوط و اگر ولى اعلان ننمود خود بچه یا دیوانه بعد از بلوغ یا عاقل شدن باید اعلان نماید.
مسأله 2580 اگر انسان در بین سالى که اعلان مى کند، از پیدا شدن صاحب مال ناامید شود، و بخواهد آنرا صدقه بدهد جایز است و اشکال ندارد.
مسأله 2581 اگر در بین سالى که اعلان مى کند مال از بین برود، چنانچه در نگهدارى آن کوتاهى کرده، یا تعدى یعنى زیاده روى کرده
باشد، باید عوض آنرا به صاحبش بدهد، و اگر کوتاهى نکرده و زیاده روى هم ننموده، چیزى بر او واجب نیست.
مسأله 2582 اگر مالى را که نشانه دارد و قیمت آن به (6/12) نخود نقره سکه دار مى رسد، در جائى پیدا کند که معلوم است به واسطه اعلان، صاحب آن پیدا نمى شود، مى تواند در روز اول آنرا از طرف صاحبش صدقه بدهد، و چنانچه صاحبش پیدا شود و به صدقه دادن راضى نشود، باید عوض آنرا به او بدهد و ثواب صدقه اى که داده مال خود او است.
مسأله 2583 اگر چیزى را پیدا کند و به خیال اینکه مال خود او است بردارد، بعد بفهمد مال خودش نبوده، باید تا یکسال اعلان نماید، و همچنین است اگر مثلاً پاى خود را به گمشده اى بزند و آنرا از جاى خودش حرکت دهد، و از آنجا به جاى دیگر نقلش دهد.
مسأله 2584 لازم نیست موقع اعلان، جنس چیزى را که پیدا کرده بگوید بلکه همینقدر که بگوید چیزى پیدا کرده ام کافى است.
مسأله 2585 اگر کسى چیزى را پیدا کند و دیگرى بگوید مال من است، در صورتى باید به او بدهد که نشانه هاى آنرا بگوید، ولى لازم نیست نشانه هایى را که بیشتر اوقات صاحب مال هم ملتفت آنها نیست بگوید.
مسأله 2586 اگر قیمت چیزى که پیدا کرده به (6/12) نخود نقره سکه دار برسد چنانچه اعلان نکند و در مسجد، یا جاى دیگرى که محل اجتماع مردم است بگذارد و آن چیز از بین برود، یا دیگرى آنرا بردارد، کسى که آنرا پیدا کرده
ضامن است.
مسأله 2587 هر گاه چیزى پیدا کند که اگر بماند فاسد مى شود، لازم نیست با اجازه حاکم شرع، یا وکیل او قیمت آنرا معین کند و بفروشد یا مصرف نماید و پولش را نگهدارد و اگر صاحب آن پیدا نشد از طرف او صدقه بدهد، بلکه مى تواند بدون مراجعه به حاکم شرع و یا وکیل او، قیمت آنرا معین نموده و به آنچه ذکر شد عمل نماید.
مسأله 2588 اگر چیزى را که پیدا کرده موقع وضو گرفتن و نماز خواندن همراه او باشد، در صورتى که قصدش این باشد که صاحب آنرا پیدا کند اشکال ندارد.
مسأله 2589 اگر کفش او را ببرند و کفش دیگرى بجاى آن بگذارند، چنانچه بداند کفشى که مانده مال کسى است که کفش او را برده، مى تواند بجاى کفش خودش بردارد، ولى اگر قیمت آن از کفش خودش بیشتر باشد، باید هر وقت صاحب آن پیدا شد زیادى قیمت را به او بدهد، و چنانچه از پیدا شدن او ناامید شود، باید زیادى قیمت را از طرف صاحبش صدقه بدهد و اگر احتمال دهد کفشى که مانده مال کسى نیست که کفش او را برده باید فحص از صاحبش نماید و اگر مأیوس شد از طرف صاحبش صدقه بدهد.
مسأله 2590 اگر مالى را که کمتر از (6/12) نخود نقره سکه دار ارزش دارد پیدا کند، و از آن صرف نظر نماید ودر مسجد یا جاى دیگر بگذارد، چنانچه کسى آنرا بردارد، براى او حلال است.