آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی
مرجع تقلید شیعه
احکام قسم خوردن
مسأله 2678 اگر قسم بخورد که کارى را انجام دهد یا ترک کند، مثلاً قسم بخورد که روزه بگیرد، یا دود استعمال نکند، چنانچه عمداً مخالفت کند، باید کفاره بدهد، یعنى یک بنده آزاد کند، یا ده فقیر را سیر کند، یا آنان را بپوشاند، و اگر اینها را نتواند باید سه روز روزه بگیرد. و بدان که در پوشاندن هر یک از ده فقیر مى تواند به یک پارچه اى که تن او را بپوشاند اکتفاء نماید على الاظهر و افضل دو پارچه است، بلکه احوط است، و
در سیر کردن مى تواند ده فقیر را دعوت نماید و سیر کند به نان و هر قاتقى، و افضل نان و گوشت است، و مى تواند به هر فقیرى یک مد که سه ربع کیلو است تقریباً گندم یا آرد بدهد، و افضل آنست که یک مشت زیادتر بدهد، و افضل از آن دو مد است، و چنانچه نوبت به روزه گرفتن رسید باید سه روز پشت سر هم روزه بگیرد.
مسأله 2679 قسم چند شرط دارد:
اول کسى که قسم مى خورد باید بالغ و عاقل باشد، و از روى قصد و اختیار قسم بخورد، پس قسم خوردن بچه و دیوانه و مست و کسى که مجبورش کرده اند، درست نیست، و همچنین است اگر در حال عصبانى بودن بى قصد قسم بخورد.
دوم کارى را که قسم مى خورد انجام دهد باید حرام و مکروه نباشد و کارى را که قسم مى خورد ترک کند، باید واجب و مستحب نباشد، و اگر قسم بخورد که کار مباحى را بجا آورد، باید ترک آن در نظر مردم بهتر از انجامش نباشد، و نیز اگر قسم بخورد کار مباحى را ترک کند باید انجام آن در نظر مردم بهتر از ترکش نباشد.
سوم به یکى از اسمهاى خداوند متعال قسم بخورد که به غیر ذات مقدس او گفته نمى شود مانند(خدا) و (الله) و نیز اگر به اسمى قسم بخورد که به غیر خدا هم مى گویند ولى به قدرى به خدا گفته مى شود که هر وقت کسى آن اسم را بگوید، ذات مقدس حق در نظر مى آید، مثل آنکه به خالق
و رازق قسم بخورد صحیح است و چنانچه به اسم مشترکى قسم بخورد و قرینه باشد که همه مردم بفهمند که مقصود او ذات مقدس است احوط وفاء است.
چهارم قسم را به زبان بیاورد و اگر بنویسد یا در قلبش آنرا قصد کند صحیح نیست، ولى آدم لال اگر با اشاره قسم بخورد صحیح است.
پنجم عمل کردن به قسم براى او ممکن باشد، و اگر موقعى که قسم مى خورد ممکن باشد و بعداً از عمل به آن عاجز شود، از وقتى که عاجز مى شود، قسم او بهم مى خورد، و همچنین است اگر عمل کردن به قسم به قدرى مشقت پیدا کند که نشود آنرا تحمل کرد.
مسأله 2680 اگر پدر از قسم خوردن فرزند جلوگیرى کند، یا شوهر از قسم خوردن زن جلوگیرى نماید، قسم آنان صحیح نیست.
مسأله 2681 اگر فرزند بدون اجازه پدر، و زن بدون اجازه شوهر قسم بخورد، پدر و شوهر مى توانند قسم آنان را بهم بزنند، بلکه چنانچه منع ننمایند و اجازه هم ندهند باز هم باطل است على الاظهر.
مسأله 2682 اگر انسان از روى فراموشى، یا ناچارى به قسم عمل نکند، کفاره بر او واجب نیست و همچنین است اگر مجبورش کنند که به قسم عمل ننماید. و قسمى که آدم وسواسى مى خورد، مثل اینکه مى گوید والله الان مشغول نماز مى شوم و به واسطه وسواس مشغول نمى شود، اگر وسواس او طورى باشد که بى اختیار به قسم عمل نکند کفاره ندارد. و بدان که مستحب است بعد از قسم انشاءالله بگویند و چنانچه گفت و قصدش شرط کردن
بوده مخالفت آن کفاره ندارد.
مسأله 2683 کسى که قسم مى خورد، اگر حرف او راست باشد قسم خوردن او مکروه است، و اگر دروغ باشد حرام و از گناهان بزرگ مى باشد، ولى اگر براى اینکه خودش یا مسلمان دیگرى را از شر ظالمى نجات دهد، قسم دروغ بخورد اشکال ندارد بلکه گاهى واجب مى شود، اما اگر بتواند توریه کند، یعنى موقع قسم خوردن طورى نیت کند که دروغ نشود، بنابر احتیاط واجب باید توریه نماید، مثلاً اگر ظالمى بخواهد کسى را اذیت کند و از انسان بپرسد که او را ندیده اى و انسان یک ساعت قبل او را دیده باشد، احتیاط واجب آنست که بگوید او را ندیده ام و قصد کند که از پنج دقیقه پیش ندیده ام.