آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی
مرجع تقلید شیعه
احکام طهارت(آب مطلق و مضاف)
احکام طهارت(آب مطلق و مضاف)
مسأله 15 آب یا مطلق است یا مضاف.
آب مضاف :آبى است که آن را از چیزى بگیرند. مثل آب هندوانه و گلاب، یا با چیزى مخلوط باشد، مثل آبى که به قدرى با گل و مانند آن مخلوط شود، که دیگر به آن آب نگویند و غیر اینها آب مطلق است، و آن بر پنج قسم است: اول آب کر دوم آب قلیل سوم آب جارى چهارم آب باران پنجم آب چاه.
1 آب کر
مسأله 16 آب کر مقدار آبى است که اگر در ظرفى که درازا و پهنا و گودى آن هر یک سه وجب و نیم است بریزند، آن ظرف را پر کند. و وزن آن از صدوبیستوهشت من تبریز بیست مثقال کمتر است، و به حسب کیلو که دویست و هفده مثقال صیرفى است 377 کیلو و نیم هفده مثقال و نیم کمتر مى شود.
مسأله 17 اگر عین نجس مانند بول و خون یا چیزى که نجس شده است مانند لباس نجس، به آب کر برسد، چنانچه آن آب، بو یا رنگ یا مزه نجاست را بگیرد، نجس مى شود، و اگر تغییر نکند نجس نمى شود.
مسأله 18 اگر بوى آب کر بواسطه غیر نجاست تغییر کند، نجس نمى شود.
مسأله 19 اگر عین نجس مانند خون به آبى که بیشتر از کر باشد برسد و بو یا رنگ یا مزه قسمتى از آن را تغییر دهد، چنانچه مقدارى که تغییر نکرده کمتر از کر باشد تمام آب نجس مى شود، و اگر به اندازه کر یا بیشتر باشد، فقط مقدارى که بو یا رنگ یا مزه آن تغییر کرده نجس است.
مسأله 20 آب فواره اگر متصل به کر باشد، آب نجس را پاک مى کند. ولى اگر قطره قطره روى آب نجس بریزد، آن را پاک نمى کند، مگر آن که چیزى روى فواره بگیرند، تا آب آن قبل از قطره قطره شدن به آب نجس متصل شودو احتیاط مستحب آن است که آب فواره با آب نجس مخلوط گردد.
مسأله 21 اگر چیز نجس را زیر شیرى که متصل به کر است بشویند، آبى که از آن چیز مى ریزد اگر متصل به کر باشد و بو یا رنگ یا مزه نجاست نگرفته باشد و عین نجاست هم در آن نباشد پاک است.
مسأله 22 اگر مقدارى از آب کر یخ ببندد و باقى آن به قدر کر نباشد، چنانچه نجاست به آن برسد نجس مى شود. و هر قدر از یخ هم آب شود نجس مى شود.
مسأله 23 آبى که به اندازه کر بوده، اگر انسان شک کند از کر کمتر شده یا نه، مثل آب کر است، یعنى نجاست را پاک مى کند، و اگر نجاستى هم به آن برسد نجس نمى شود. و آبى که کمتر از کر بوده و انسان شک دارد به مقدار کر شده یا نه حکم آب کر ندارد.
مسأله 24 کر بودن آب به سه راه ثابت مى شود: اول آنکه خود انسان یقین کند. دوم آنکه دو مرد عادل خبر دهند. سوم اطمینان از قول کسى که آب در اختیار او است و به کر بودن آن خبر دهد. مثلاً حمّامى بگوید آب حوض حمام کر است.
2 آب قلیل
مسأله 25 آب قلیل آبى است
که از زمین نجوشد و از کر کمتر باشد.
مسأله 26 اگر آب قلیل روى چیز نجس بریزد، یا چیز نجس به آن برسد نجس مى شود ولى اگر از بالا با فشار روى چیز نجس بریزد، مقدارى که به آن چیز مى رسد نجس و هر چه بالاتر از آن است پاک مى باشد.
مسأله 27 آب قلیلى که براى برطرف کردن عین نجاست روى چیز نجس ریخته شود و از آن جدا گردد، نجس است. و بنابر اقوى باید از آب قلیلى هم که بعد از برطرف شدن عین نجاست، براى آب کشیدن چیز نجس روى آن مى ریزند، و از آن جدا مى شود اجتناب کنند. ولى آبى که با آن مخرج بول و غائط را مى شویند با پنج شرط پاک است. اول آنکه بو یا رنگ یا مزه نجاست نگرفته باشد. دوم نجاستى از خارج به آن نرسیده باشد. سوم نجاست دیگرى مثل خون یا بول یا غائط بیرون نیامده باشد. چهارم ذره هاى غائط در آب پیدا نباشد. پنجم بیشتر از مقدار معمول، نجاست به اطراف مخرج نرسیده باشد.
3 آب جارى
مسأله 28 آب جارى آبى است که از زمین بجوشد و جریان داشته باشد مانند آب چشمه و قنات.
مسأله 29 آب جارى اگر چه کمتر از کر باشد، چنانچه نجاست به آن برسد، تا وقتى بو یا رنگ یا مزه آن به واسطه نجاست تغییر نکرده پاک است.
مسأله 30 اگر نجاستى به آب جارى برسد، مقدارى از آن که بو یا رنگ یا مزه اش به واسطه نجاست تغییر کرده نجس است. و ظرفى که متصل به چشمه است اگر چه کمتر از کر باشد پاک است. و آبهاى دیگر نهر اگر به اندازه کر باشد یا به واسطه آبى که تغییر نکرده به آب طرف چشمه متصل باشد، پاک وگرنه نجس است.
مسأله 31 آب چشمه اى که جارى نیست ولى طورى است که اگر از آن بردارند باز مى جوشد، حکم آب جارى دارد. یعنى اگر نجاست به آن برسد، تا وقتى بو یا رنگ یا مزه آن بواسطه نجاست تغییر نکرده پاک است.
مسأله 32 آبى که کنار نهر ایستاده و متصل به آب جارى است، حکم آب جارى دارد.
مسأله 33 چشمه اى که مثلاً در زمستان مى جوشد و در تابستان از جوشش مى افتد، فقط وقتى که مى جوشد حکم آب جارى را دارد.
مسأله 34 آب حوض حمام اگر چه کمتر از کر باشد، چنانچه به خزینه اى که آب آن به اندازه کر است متصل باشد، مثل آب جارى است.
مسأله 35 آب لوله هاى حمام و عمارات که از شیرها و دوشها مى ریزد، اگر متصل به کر باشد مثل آب جارى است.
مسأله 36 آبى که روى زمین جریان دارد، ولى از زمین نمى جوشد چنانچه کمتر از کر باشد و نجاست به آن برسد نجس مى شود. اما اگر از بالا با فشار به پائین بریزد، چنانچه نجاست به پائین آن برسد بالاى آن نجس نمى شود.
4 آب باران
مسأله 37 اگر به چیز نجسى که عین نجاست در آن نیست یک مرتبه باران ببارد، جائى که باران به آن برسد پاک مى شود. و در فرش و لباس و مانند اینها فشار لازم نیست. ولى باریدن دو سه قطره فایده ندارد، بلکه باید طورى باشد که بگویند باران مى آید. و احتیاط مستحب آن است که باران به حدى باشد، که بر زمین سخت جارى شود.
مسأله 38 اگر باران به عین نجس ببارد و به جاى دیگر ترشح کند، چنانچه عین نجاست همراه آن نباشد، و بو یا رنگ یا مزه نجاست نگرفته باشد پاک است. پس اگر باران بر خون ببارد و ترشح کند، چنانچه ذره اى خون در آن باشد، یا آنکه بو یا رنگ یا مزه خون گرفته باشد نجس مى باشد.
مسأله 39 اگر بر سقف عمارت یا روى بام عین نجاست باشد، تا وقتى باران به بام مى بارد، آبى که به چیز نجس رسیده و از سقف یا ناودان مى ریزد پاک است. و بعد از قطع شدن باران اگر معلوم باشد آبى که مى ریزد، به چیز نجس رسیده است نجس مى باشد.
مسأله 40 زمین نجسى که باران بر آن ببارد پاک مى شود. و اگر باران بر زمین جارى شود و به جاى نجسى که زیر سقف است برسد، آن را نیز پاک مى کند.
مسأله 41 خاک نجسى که به واسطه باران گل شود پاک است.
مسأله 42 هر گاه آب باران در جائى جمع شود، اگر چه کمتر از کر باشد چنانچه موقعى که باران مى آید، چیز نجسى را در آن بشویند و آب بو یا رنگ یا مزه نجاست نگیرد، آن چیز نجس پاک مى شود.
مسأله 43 اگر بر فرش پاکى که روى زمین نجس است باران
ببارد و بر زمین نجس جارى شود، فرش نجس نمى شود و زمین هم پاک مى گردد.
5 آب چاه
مسأله 44 آب چاهى که از زمین مى جوشد، اگر چه کمتر از کر باشد چنانچه نجاست به آن برسد، تا وقتى بو یا رنگ یا مزه آن به واسطه نجاست تغییر نکرده پاک است ولى مستحب است پس از رسیدن بعضى از نجاستها، مقدارى که در کتابهاى مفصل گفته شده، از آب آن بکشند.
مسأله 45 اگر نجاستى در چاه بریزد و بو یا رنگ یا مزه آب آن را تغییر دهد، چنانچه تغییر آب چاه از بین برود بنابر احتیاط مستحب، موقعى پاک مى شود که با آبى که از چاه مى جوشد مخلوط گردد.
مسأله 46 اگر آب باران یا آب دیگر، در گودالى جمع شود و کمتر از کر باشد، به رسیدن نجاست به آن نجس مى شود.
احکام آبها
مسأله 47 آب مضاف که معنى آن (در مسأله 15 ) گفته شد، چیز نجس را پاک نمى کند، وضو و غسل هم با آن باطل است.
مسأله 48 آب مضاف هر قدر زیاد باشد، اگر ذره اى نجاست به آن برسد نجس مى شود، ولى چنانچه از بالا با فشار روى چیز نجس بریزد، مقدارى که به چیز نجس رسیده نجس و مقدارى که بالاتر از آن است پاک مى باشد. مثلاً اگر گلاب را از گلابدان روى دست نجس بریزند، آنچه به دست رسیده نجس و آنچه به دست نرسیده پاک است.
مسأله 49 اگر آب مضاف نجس، طورى با آب کر یا جارى مخلوط شود که دیگر آب مضاف به آن نگویند پاک مى شود.
مسأله 50 آبى که مطلق بوده و معلوم نیست مضاف شده یا نه، مثل آب مطلق است، یعنى چیز نجس را پاک مى کند، وضو و غسل هم با آن صحیح است و آبى که مضاف بوده و معلوم نیست مطلق شده یا نه، مثل آب مضاف است، یعنى چیز نجس را پاک نمى کند، وضو و غسل هم با آن باطل است.
مسأله 51 آبى که معلوم نیست مطلق است یا مضاف و معلوم نیست که قبلاً مطلق بوده یا مضاف نجاست را پاک نمى کند، وضو و غسل هم با آن باطل است. ولى اگر به اندازه کر یا بیشتر باشد و نجاست به آن برسد حکم به نجس بودن آن نمى شود.
مسأله 52 آبى که عین نجاست مثل خون و بول به آن برسد و بو یا رنگ یا مزه آن را تغییر دهد، اگر چه کر یا جارى باشد نجس مى شود. ولى اگر بو یا رنگ یا مزه آب، به واسطه نجاستى که بیرون آن است عوض شود، مثلاً مردارى که کنار آب است بوى آن را تغییر دهد نجس نمى شود.
مسأله 53 آبى که عین نجاست مثل خون و بول در آن ریخته و بو یا رنگ یا مزه آن را تغییر داده، چنانچه به کر یا جارى متصل شود، یا باران بر آن ببارد یا باد باران را در آن بریزد، یا آب باران از ناودان در آن جارى شود، و تغییر آن از بین برود پاک مى شود.
مسأله 54 اگر چیز نجسى را در کر یا جارى آب
بکشند، آبى که بعد از بیرون آوردن از آن مى ریزد پاک است.
مسأله 55 آبى که پاک بوده و معلوم نیست نجس شده یا نه پاک است. و آبى که نجس بوده و معلوم نیست پاک شده یا نه نجس است.
مسأله 56 نیم خورده سگ و خوک و کافر نجس و خوردن آن حرام است و نیم خورده حیوانات حرام گوشت پاک و خوردن آن مکروه مى باشد. مگر نیم خورده گربه که خوردن آن کراهت ندارد.
احکام تخلى
(بول و غائط کردن)
مسأله 57 واجب است انسان وقت تخلى و مواقع دیگر، عورت خود را از کسانى که مکلفند، اگر چه مثل خواهر و مادر با او محرم باشند، و همچنین از دیوانه و بچه هاى ممیز که خوب و بد را مى فهمند، بپوشاند. ولى زن و شوهر لازم نیست عورت خود را از یکدیگر بپوشانند.
مسأله 58 لازم نیست با چیز مخصوصى عورت خود را بپوشاند. و اگر مثلاً با دست هم آن را بپوشاند کافى است.
مسأله 59 موقع تخلى باید طرف جلوى بدن یعنى شکم و سینه و زانوها رو به قبله و پشت به قبله نباشد.
مسأله 60 اگر موقع تخلى طرف جلوى بدن کسى رو به قبله یا پشت به قبله باشد و عورت را از قبله بگرداند کفایت نمى کند. و اگر جلوى بدن او رو به قبله یا پشت به قبله نباشد، احتیاط واجب آن است که عورت را رو به قبله یا پشت به قبله ننماید.
مسأله 61 احتیاط مستحب آن است که طرف جلوى بدن در موقع استبراء که احکام آن بعداً گفته مى شود، و موقع تطهیر مخرج بول و غائط رو به قبله یا پشت به قبله نباشد.
مسأله 62 اگر براى آنکه نامحرم او را نبیند، مجبور شود رو به قبله یا پشت به قبله بنشیند، باید رو به قبله یا پشت به قبله بنشیند. و نیز اگر از راه دیگر ناچار باشد که رو به قبله یا پشت به قبله بنشیند مانعى ندارد.
مسأله 63 رعایت احتیاط به اینکه بچه را در وقت تخلى رو به قبله یا پشت به قبله ننشانند لازم نیست، مگر آن که از راه دیگرى حرام شود. ولى اگر خود بچه بنشیند جلوگیرى از او واجب نیست.
مسأله 64 در چهار جا تخلى حرام است: اول در کوچه هاى بن بستى که مالک دارد، در صورتى که صاحبانش اجازه نداده باشند و نیز در کوچه هاى غیر بن بست در صورت اضرار به عابرین. دوم در ملک کسى که اجازه تخلى نداده است. سوم در جائى که براى عده مخصوصى وقف شده است مثل بعضى از مدرسه ها. چهارم روى قبر مؤمنین در صورتى که بى احترامى به آنان باشد.
مسأله 65 در سه صورت مخرج غائط فقط با آب پاک مى شود: اول آنکه با غائط نجاست دیگرى مثل خون بیرون آمده باشد. دوم آنکه نجاستى از خارج به مخرج غائط رسیده باشد. سوم آنکه اطراف مخرج بیشتر از مقدار معمول آلوده شده باشد. و در غیر این سه صورت مى شود مخرج را با آب شست و یا به دستورى که بعداً گفته مى شود، با پارچه و سنگ و مانند اینها پاک کرد، اگر چه شستن با
آب بهتر است.
مسأله 66 مخرج بول با غیر آب پاک نمى شود. و د ر کر و جارى اگر بعد از برطرف شدن بول یک مرتبه بشویند کافى است، ولى با آب قلیل باید دو مرتبه شست بنابر احتیاط واجب و بهتر آن است که سه مرتبه شسته شود.
مسأله 67 اگر مخرج غائط را با آب بشویند، باید چیزى از غائط در آن نماند. ولى باقى ماندن رنگ و بوى آن مانعى ندارد، و اگر در دفعه اول طورى شسته شود که ذره اى از غائط در آن نماند، دوباره شستن لازم نیست.
مسأله 68 با سنگ و کلوخ و مانند اینها اگر خشک و پاک باشند مى شود مخرج غائط را تطهیر کرد و چنانچه رطوبت کمى داشته باشند که به مخرج نرسد اشکال ندارد، ولى باید از سه دفعه کمتر نباشد اگر چه به یک مرتبه یا دو مرتبه مخرج پاکیزه شود.
مسأله 69 احتیاط واجب آن است که سنگ یا پارچه اى که غائط را با آن برطرف مى کنند، سه قطعه باشد مگردر سنگهاى بزرگ ذوالجهات و پارچه هاى دراز که یک قطعه کافى است و اگر با سه قطعه برطرف نشود، باید به قدرى اضافه نمایند تا مخرج کاملاً پاکیزه شود، ولى باقى ماندن ذره هاى کوچکى که دیده نمى شود اشکال ندارد.
مسأله 70 پاک کردن مخرج غائط با چیزهائى که احترام آنها لازم است مانند کاغذى که اسم خدا و پیغمبران بر آن نوشته شده حرام است. و با استخوان و سرگین هم نباید مخرج غائط را پاک کرد. و اگر کسى با اینها غائط را
برطرف کند، معصیت کرده ولى مخرج پاک مى شود.
مسأله 71 اگر شک کند که مخرج را تطهیر کرده یا نه، اگر چه همیشه بعد از بول یا غائط فوراً تطهیر مى کرده، احتیاط واجب آن است که تطهیر نماید.
مسأله 72 اگر بعد از نماز شک کند که قبل از نماز، مخرج را تطهیر کرده یا نه. نمازى که خوانده صحیح است، ولى براى نمازهاى بعد باید تطهیر کند.
استبراء
مسأله 73 استبراء عمل مستحبى است که مردها بعد از بیرون آمدن بول انجام مى دهند، براى آنکه یقین کنند بول در مجرى نمانده است و آن داراى اقسامى است و بهترین آنها این است که بعد از قطع شدن بول، اگر مخرج غائط نجس شده، اول آن را تطهیر کنند، بعد سه دفعه با انگشت میانه دست چپ از مخرج غائط تا بیخ آلت بکشند. و بعد، شست را روى آلت و انگشت سبّابه یا وسط را زیر آن بگذارند و سه مرتبه تا ختنه گاه بکشند و پس از آن سه مرتبه سر آلت را فشار دهند.
مسأله 74 آبى که گاهى بعد از ملاعبه و بازى کردن از انسان خارج مى شود و به آن مذى مى گویند پاک است. و نیز آبى که گاهى بعد از منى بیرون مى آید و به آن وذى گفته مى شود و آبى که گاهى بعد از بول بیرون مى آید و به آن ودى مى گویند اگر بول به آن نرسیده باشد پاک است. و چنانچه انسان بعد از بول استبراء کند و بعد آبى از او خارج شود، و شک کند که
بول است یا یکى از اینها پاک مى باشد.
مسأله 75 اگر انسان شک کند استبراء کرده یا نه و رطوبتى از او بیرون آید که نداند پاک است یا نه، نجس مى باشد، و چنانچه وضو گرفته باشد باطل مى شود. ولى اگر شک کند استبرائى که کرده درست بوده یا نه و رطوبتى از او بیرون آید که نداند پاک است یا نه پاک مى باشد، و وضو را هم باطل نمى کند.
مسأله 76 کسى که استبراء نکرده اگر بواسطه آنکه مدتى از بول کردن او گذشته، یقین کند بول در مجرى نمانده است و رطوبتى ببیند و شک کند پاک است یا نه، آن رطوبت پاک مى باشد، و وضو را هم باطل نمى کند.
مسأله 77 اگر انسان بعد از بول استبراء کند و وضو بگیرد، چنانکه بعد از وضو رطوبتى ببیند که بداند یا بول است یا منى، واجب است احتیاطاً غسل کند وضو هم بگیرد، ولى اگر وضو نگرفته باشد فقط گرفتن وضو کافى است.
مسأله 78 براى زن استبراء از بول نیست و اگر رطوبتى ببیند و شک کند پاک است یا نه پاک مى باشد، وضو و غسل او را هم باطل نمى کند.
مستحبات و مکروهات تخلى
مسأله 79 مستحب است در موقع تخلى جائى بنشیند که کسى او را نبیند، و موقع وارد شدن به مکان تخلى، اول پاى چپ و موقع بیرون آمدن، اول پاى راست را بگذارد. و همچنین مستحب است در حال تخلى سر را بپوشاند و سنگینى بدن را بر پاى چپ بیندازد.
مسأله 80 نشستن روبروى خورشید و ماه در موقع تخلى
مکروه است. ولى اگر عورت خود را بوسیله اى بپوشاند مکروه نیست. و نیز در موقع تخلى نشستن روبروى باد و در جاده و خیابان و کوچه و درب خانه و زیر درختى که میوه مى دهد و چیز خوردن و توقف زیاد و تطهیر کردن با دست راست مکروه مى باشد. و همچنین است حرف زدن در حال تخلى، ولى اگر ناچار باشد یا ذکر خدا بگوید اشکال ندارد.
مسأله 81 بول کردن در زمین سخت و سوراخ جانوران و در آب خصوصاً آب ایستاده مکروه است، و همچنین ایستاده بول کردن. ولکن در حال تنویر کراهت ندارد.
مسأله 82 خوددارى کردن از بول و غائط مکروه است و اگر براى بدن ضرر داشته باشد حرام است.
مسأله 83 مستحب است انسان پیش از نماز و پیش از خواب و پیش از جماع و بعد از بیرون آمدن منى بول کند.