آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی
مرجع تقلید شیعه
معاملات حرام
مسأله 2062 معاملات حرام شش است:
اول خرید و فروش اعیان نجسه، مگر سگ شکارى و عبد کافر، مثل مردار و خنزیر(خوک) و خمر و سگ
غیرشکارى و همچنین است بقیه نجاسات در صورتى که منفعت مُحلّله نداشته باشند، لکن در صورتى که گوشت مردار و تذکیه شده بهم مخلوط شده باشد، جایز است فروختن آن به کسانى که مردار را حلال مى دانند.
دوم خرید و فروش مال غصبى.
سوم خرید و فروش چیزى که مال نیست مثل حیوانات درنده.
چهارم معامله چیزى که منافع معمولى آن فقط کار حرام باشد، مانند اسباب قمار.
پنجم معامله اى که درآن ربا باشد.
ششم فروش جنسى که با چیز دیگر مخلوط است، در صورتى که آن چیز معلوم نباشد و فروشنده هم به خریدار نگوید، مثل فروختن روغنى که آنرا با پیه مخلوط کرده است و این عمل را غش مى گویند.
مسأله 2063 فروختن چیز پاکى که نجس شده و آب کشیدن آن ممکن است اشکال ندارد، ولى اگر مشترى آن چیز را براى کارى بخواهد که شرط آن پاک بودن است مثلاً لباس است که مى خواهد با آن نماز بخواند، بنابر احتیاط واجب باید فروشنده، نجس بودن آنرا به او بگوید.
مسأله 2064 اگر چیز پاکى مانند روغن و نفت که آب کشیدن آن ممکن نیست نجس شود، چنانچه آنرا براى کارى بخواهند که شرطش پاک بودن است، مثلاً روغن نجس رابراى خوردن بخواهند، فروش آن حرام است. و اگر براى کارى بخواهند که شرط آن پاک بودن نیست مثلاً بخواهند نفت نجس را بسوزانند،
فروش آن اشکال ندارد.
مسأله 2065 خرید و فروش دواهاى نجس حرام است اگر خوردنى باشد و معالجه با دواى طاهر ممکن باشد، ولى اگر پول را براى ظرف آن یا براى زحمت دوا فروش بدهند اشکال ندارد.
مسأله 2066 خرید و فروش روغن و دواهاى روان و عطرهائى که از ممالک غیراسلامى مى آورند، اگر نجس بودن آنها معلوم نباشد اشکال ندارد. ولى روغنى را که از حیوان بعد از جان دادن آن مى گیرند، چنانچه در شهر کفار از دست کافر بگیرند و از حیوانى باشد که اگر رگ آنرا ببرند خون از آن جستن مى کند، نجس است و معامله آن باطل مى باشد.
مسأله 2067 اگر روباه رابه غیر دستورى که در شرع معین شده کشته باشند، یا خودش مرده باشد، خرید و فروش پوست آن حرام و معامله آن باطل است.
مسأله 2068 خرید و فروش گوشت و پیه و چرمى که از ممالک غیراسلامى مى آورند، یا از دست کافر گرفته مى شود، باطل است. ولى اگر انسان بداند که آنها از حیوانى است که به دستور شرع کشته شده، خرید و فروش آنها اشکال ندارد. و همچنین اگر بداند که یک مقدار از گوشت یا پیه یا چرمى که از حیوانى است که مى داند تذکیه شده به آن مملکت غیراسلامى رفته، و احتمال بدهد که آنچه به دست او رسیده از همان تذکیه شده ها باشد و بقیه آن محل ابتلاء او نباشد، در این صورت نیز خرید و فروش و استعمال آن اشکال ندارد.
مسأله 2069 خرید و فروش گوشت و پیه و چرمى که از
دست مسلمان گرفته شود اشکال ندارد. ولى اگر انسان بداند که آن مسلمان آنرا از دست کافر گرفته و تحقیق نکرده که از حیوانى است که به دستور شرع کشته شده یا نه، خریدن آن حرام و معامله آن باطل است.
مسأله 2070 خرید و فروش مسکرات حرام و معامله آنها باطل است.
مسأله 2071 فروختن مال غصبى باطل است و فروشنده باید پولى را که از خریدار گرفته به او برگرداند.
مسأله 2072 اگر خریدار قصدش این باشد که پول جنس را ندهد معامله اشکال دارد.
مسأله 2073 اگر خریدارى بخواهد پول جنس را بعداً از حرام بدهد معامله صحیح است ولى باید مقدارى را که بدهکار است از مال حلال بدهد.
مسأله 2074 خرید و فروش آلات لهو مثل تار و ساز حتى سازهاى کوچک حرام است.
مسأله 2075 اگر چیزى را که مى شود استفاده حلال از آن ببرند به قصد این بفروشند که آنرا در حرام مصرف کنند مثلاً انگور را به این قصد بفروشد که از آن شراب تهیه نمایند، معامله آن حرام و باطل است.
مسأله 2076 خرید و فروش مجسمه کراهت شدیده دارد، ولى خرید و فروش صابونى که روى آن مجسمه دارد، اگر مقصود، معامله صابون باشد اشکال ندارد.
مسأله 2077 خریدن چیزى که از قمار، یا دزدى، یا از معامله باطل تهیه شده حرام است و اگر کسى آنرا بخرد، باید به صاحب اصلى اش برگرداند.
مسأله 2078 اگر روغنى را که با پیه مخلوط است بفروشد، چنانچه آنرا معین کند مثلاً بگوید این یک من روغن را مى فروشم، معامله به مقدار پیهى که در
آن است باطل مى باشد و پولى که فروشنده براى پیه آن گرفته مال مشترى و پیه مال فروشنده است، و مشترى مى تواند معامله روغن خالصى را هم که در آنست بهم بزند ولى اگر آنرا معین نکند بلکه یک من روغن بفروشد، بعد روغنى که پیه دارد بدهد، مشترى مى تواند آن روغن را پس بدهد، و روغن خالص مطالبه نماید.
مسأله 2079 اگر مقدارى از جنسى را که با وزن یا پیمانه مى فروشند، به زیادتر از همان جنس بفروشد، مثلاً یک من گندم را به یک من و نیم گندم بفروشد، ربا و حرام است، و گناه یک درهم ربا بزرگتر از آنست که انسان هفتاد مرتبه با محرم خود زنا کند، بلکه اگر یکى از دو جنس سالم و دیگرى معیوب، یا جنسِ یکى خوب و جنس دیگرى بد باشد، یا با یکدیگر تفاوت قیمت داشته باشند، چنانچه بیشتر از مقدارى که مى دهد بگیرد، باز هم ربا و حرام است، پس اگر مسِ درست را بدهد و بیشتر از آن مس شکسته بگیرد، یا برنج صدرى را بدهد و بیشتر از آن برنج گرده بگیرد، یا طلاى ساخته را بدهد و بیشتر از آن طلاى نساخته بگیرد، ربا و حرام مى باشد.
مسأله 2080 اگر چیزى را که اضافه مى گیرد غیر از جنسى باشد که مى فروشد، مثلاً یک من گندم به یک من گندم و یک قِران پول بفروشد باز هم ربا و حرام است بلکه اگر چیزى زیادتر نگیرد ولى شرط کند که خریدار عملى براى او انجام دهد، ربا و حرام مى باشد.
مسأله 2081
اگر کسى که مقدار کمتر را مى دهد چیزى اضافه کند، مثلاً یک من گندم و یک دستمال را به یک من ونیم گندم بفروشد، اشکال ندارد. وهمچنین است اگر از هر دو طرف چیزى زیاد کنند مثلاً یک من گندم و یک دستمال را به یک من و نیم گندم و یک دستمال بفروشند.
مسأله 2082 اگر چیزى را که مثل پارچه با متر و ذرع مى فروشند یا چیزى را که مثل گردو و تخم مرغ با شماره معامله مى کنند، بفروشد و زیادتر بگیرد مثلاً ده تا تخم مرغ بدهد و یازده تا بگیرد اشکال ندارد.
مسأله 2083 جنسى را که در بعضى از شهرها با وزن یا پیمانه مى فروشند و در بعضى از شهرها با شماره معامله مى کنند در هر شهرى حکم همانجا را دارد.
مسأله 2084 اگر چیزى را که مى فروشد و عوضى راکه مى گیرد از یک جنس نباشد، زیادى گرفتن اشکال ندارد، پس اگر یک من برنج بفروشد و دو من گندم بگیرد معامله صحیح است.
مسأله 2085 اگر جنسى را که مى فروشد و عوضى را که مى گیرد از یک چیز عمل آمده باشد، باید در معامله زیادى نگیرد، پس اگر یک من روغن گوسفند بفروشد و در عوض آن یک من و نیم پنیر گوسفند بگیرد، ربا و حرام است.
مسأله 2086 جو و گندم در ربا یک جنس حساب مى شود، پس اگر یک من گندم بدهد و یک من و پنج سیر جو بگیرد ربا و حرام است. و نیز اگر مثلاً ده من جو بخرد که سر خرمن ده
من گندم بدهد، چون جو را نقد گرفته و بعد از مدتى گندم را مى دهد، مثل آنست که زیادى گرفته و حرام مى باشد.
مسأله 2087 اگر مسلمان از کافرى که در پناه اسلام نیست ربا بگیرد اشکال ندارد. و نیز پدر و فرزند، و زن و شوهر، مى توانند از یکدیگر ربا بگیرند.