آیت الله سید محمد حسینی شاهرودی
مرجع تقلید شیعه
ارث دسته اول
مسأله 2739 اگر وارث میت فقط یک نفر از دسته اول باشد، مثلاً پدر یا مادر، یا یک پسر یا یک دختر باشد همه مال میت به او مى رسد، و اگر چند پسر یا چند دختر باشند، همه مال بطور مساوى بین آنان قسمت مى شود. و اگر یک پسر و یک
دختر باشند، مال را سه قسمت مى کنند دو قسمت را پسر و یک قسمت را دختر مى برد. و اگر چند پسر و چند دختر باشند، مال را طورى قسمت مى کنند که هر پسرى دو برابر دختر ببرد.
مسأله 2740 اگر وارث میت فقط پدر و مادر او باشد، مال سه قسمت مى شود، دو قسمت آن را پدر و یک قسمت را مادر مى برد. ولى اگر میت دو برادر یاچهار خواهر یا یک برادر و دو خواهر داشته باشد که همه آنان پدرى باشند، یعنى پدر آنان با پدر میت یکى باشد، خواه مادرشان هم با مادر میت یکى باشد یا نه اگر چه تا میت پدر و مادر دارد، اینها ارث نمى برند اما به واسطه بودن اینها، مادر شش یک مال را مى برد و بقیه را به پدر مى دهند، و نیز شرط است در این مطلب که حجبش مى نامند، آنکه برادرها یا خواهرها حر باشند و مملوک نباشند و در حال موت زنده و متولد باشند نه حمل، و مشرک نباشند بلکه مطلق کافر حجب نمى نماید حسب اجماع علماء و روایت حسن بن صالح(4) و مشهور شرط نموده اند نیز آنکه اخوه(برادرها) قاتل میت نباشند.
مسأله 2741 اگر وارث میت فقط پدر و مادر و یک دختر باشد چنانچه میت دو برادر، یا چهار خواهر، یا یک برادر و دو خواهر پدرى نداشته باشد مال را پنج قسمت مى کنند، پدر و مادر هر کدام یک قسمت و دختر سه قسمت آنرا مى برد. و اگر دو برادر یا چهار خواهر یا یک برادر و
دو خواهر پدرى داشته باشد مال را شش قسمت مى کنند، پدر و
مادر هر کدام یک قسمت و دختر سه قسمت مى برد و یک قسمت باقیمانده را چهار قسمت مى کنند یک قسمت را به پدر و سه قسمت را به دختر مى دهند. مثلاً اگر مال میت را 24 قسمت کنند 15 قسمت آن را به دختر و 5 قسمت آنرا به پدر و 4 قسمت آنرا به مادر مى دهند. حسب اتفاق علماء مذکور در مفتاح الکرامة(1)
مسأله 2742 اگر وارث میت فقط پدر و مادر و یک پسر باشد، مال را شش قسمت مى کنند، پدر و مادر هر کدام یک قسمت مى برند و پسر چهار قسمت آنرا مى برد. و اگر چند پسر یا چند دختر باشند، آن چهار قسمت را به طور مساوى بین خودشان قسمت مى کنند. و اگر پسر و دختر باشند آن چهار قسمت را طورى تقسیم مى کنند که هر پسرى دو برابر دختر ببرد.
مسأله 2743 اگر وارث میت فقط پدر و یک پسر یا مادر و یک پسر باشد، مال را شش قسمت مى کنند یک قسمت آنرا پدر یا مادر و پنج قسمت را پسر مى برد.
مسأله 2744 اگر وارث میت فقط پدر یا مادر با پسر و دختر باشد، مال را شش قسمت مى کنند، یک قسمت آنرا پدر یا مادر مى برد و بقیه را طورى قسمت مى کنند که هر پسرى دو برابر دختر ببرد.
مسأله 2745 اگر وارث میت فقط پدر و یک دختر یا مادر و یک دختر باشد، مال را چهار قسمت مى کنند،
یک قسمت آنرا پدر یا مادر و بقیه را دختر مى برد.
مسأله 2746 اگر وارث میت فقط پدر و چند دختر، یا مادر و چند دختر باشد، مال را پنج قسمت مى کنند، یک قسمت را پدر یا مادر مى برد و چهار قسمت را دخترها بطور مساوى بین خودشان قسمت مى کنند، و چنانچه وارث فقط پدر و مادر و چند دختر و شوهر باشد مال را دوازده قسمت مى نمایند سه قسمت که ربع است شوهر مى برد و پدر و مادر هر یک دو قسمت که سدس است مى برند و پنج قسمت باقى را که اقل از ثلثین است بین دخترها قسمت مى نمایند،چونکه شوهر هیچ وقت از ربع که فرض ادناى اوست کمتر نمى برد، و همچنین زن از ثمن که فرض ادناى
و اما آیه شریفه سوره نساء آیه (11) که با وجود اخوه تعیین سدس مى نماید فقط فرض و نصیب را متعرض است، کما اینکه نسبت به ابوین هم با وجود اولاد تعیین سدس مى نماید، و مفهومى که موجب منع از رد شود ندارد، و لذا به هر دو رد مى شود و على فرض اصرار بر مفهموم و اینکه معنى آیه شریفه آن است که از مجموع ماترک ولد، مادر بیشتر از سدس نمى برد حتى رداً جواب مى گوئیم که آیه شریفه شامل مورد رد نمى شود، چونکه مفروض آیه عدم وجود اولاد است، که در اینصورت مى فرماید اگر اخوه نبود مادر ثلث و اگر اخوه بود مادر سدس مى برد و در مفروض آیه رد مورد ندارد، و جمیع مازاد از نصیب
مادر مال پدر است بالقرابه چونکه أب فرض و نصیب معینى ندارد.
و قدیستدل بر حجب از رد بعلت وارده در دو حدیث زراره که دومى آن صحیح است(3 و 4 باب 10 میراث الابوین و الاولاد وسائل) زیرا مى فرماید: «چونکه اخوه عائله أب مى باشد لذا از ام کم شد و بر اب اضافه شد.»، و این علت نسبت به رد هم هست که باید به ملاحظه کثرت عائله أب به ام رد نشود و بر اب اضافه شود پس کما اینکه اخوه و کثرت عائله اب موجب حجب از نصیب اعلا شد موجب حجب از رد هم باید بشود. و جواب آن است که اولاً این علت کما اینکه نسبت به نصیب ام موجب منع بالکل نشد، بلکه موجب قلت شد کذلک نسبت به رد هم باید موجب قلت شود نه منع بالکل، و لذا چونکه با وجود اخوه نصیب ام کم مى شود رد به او هم چونکه تابع نصیب است ایضاً بالنسبه کم مى شود.
و ثانیاً: این جهت مذکوره ملاک است و ضابط منصوص العله بر آن منطبق نیست.
و ثالثاً: در کلام خود زراره است، و لعله اجتهاد خود اوست چونکه از امام علیه السلام نقل نکرده است.
و على هذا مدرک حجب از رد فقط اجماع و اتفاق است، و این هم حجة نیست به جهت آنکه محتمل است که مدرک اجماع همین سه دلیلى باشد که اشاره نمودیم و رد نمودیم ولکن مع ذلک کله سزاوار نیست ترک احتیاط به تصالح.
اوست هیچ وقت کمتر نمى برد، و پدر و مادر هیچوقت از سدس که فرض ادناى آنها است کمتر
نمى برند، لذا نقص بر دخترها وارد مى شود.
مسأله 2747 اگر میت اولاد نداشته باشد، نوه پسرى او اگر چه دختر باشد، سهم پسر میت را مى برد و نوه دخترى او اگر چه پسر باشد، سهم دختر میت را مى برد، مثلاً اگر میت یک پسر از دختر خود و یک دختر از پسرش داشته باشد، مال را سه قسمت مى کنند، یک قسمت را به پسر دختر و دو قسمت را به دختر پسر مى دهند.