حضرت آیت الله محمد باقر موحدی نجفی
مرجع تقلید شیعه
احکام طهارت و آب ها
اشاره
قال الله تبارک و تعالی: وَهُوَ الَّذِی أَرْسَلَ الرِّیَاحَ بُشْرًا بَیْنَ یَدَیْ رَحْمَتِهِ وَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً طَهُورًا .
(مسئله 31) هرگونه آبی در اصل پاک است ، آب یا مطلق است یا مضاف . مراد از آب در اینجا آب مطلق است . «آب مطلق» آن آبی است که بدون هیچ گونه قید و اضافه ای به آن آب گفته می شود و آب مطلق پنج قسم می باشد: آب کر ، قلیل ، جاری ، باران ، چاه .
«آب مضاف» آبی است که آن را از چیزی بگیرند و بدون قید و اضافه آب گفته نمی شود ، مثل آب میوه ، هندوانه و گلاب . یا به چیزی مخلوط کنند ، مثل آبی که به قدری با گل و مانند آن مخلوط شده که دیگر به آن آب نمی گویند .
حکم آب مطلق (آب کر)
(مسئله 32) «آب کر» مقدار آبی است که اگر در ظرفی که طول ، عرض و عمق آن هر یک سه وجب و نیم معمولی باشد (حدود 73 سانتیمتر) بریزند آن ظرف پر شود ، و وزن آن از 128 من تبریز 20 مثقال کمتر است (تقریبا 384 کیلوگرم) . بنابراین آب لوله ها که معمولا متصل به منبع بزرگ است و همچنین هر لوله ای که متصل به کر باشد حکم آب کر را دارد .
(مسئله 33) اگر عین نجس مانند ادرار ، خون ، مشروبات الکلی و یا چیزی که نجس شده و حامل عین نجس است به آب کر برسد ، چنانچه رنگ یا بو و یا مزه آب را تغییر دهد آب کر نجس می شود ، ولی اگر تغییر ندهد و یا به چیز دیگری غیر از عین نجاست تغییر کند نجس نمی شود ، هر چند شایسته است از آن اجتناب شود و از آب نظیف و پاکیزه استفاده گردد .
(مسئله 34) اگر عین نجاست به آبی که بیشتر از کر است برسد و بو یا رنگ یا مزه قسمتی از آن را تغییر دهد ، چنانچه مقداری که تغییر نکرده کمتر از کر باشد تمام آن آب نجس می شود ، ولی اگر مقداری که تغییر نکرده به اندازه کر یا بیشتر از کر باشد تنها مقداری که تغییر کرده نجس است .
(مسئله 35) اگر چیز نجس را زیر شیری که متصل به کر است بشویند ، آبی که از آن چیز می ریزد چنانچه متصل به کر باشد و بو یا رنگ یا مزه نجاست نگرفته باشد و عین نجاست هم در آن نباشد پاک است .
(مسئله 36) اگر مقداری از آب کر یخ بندد و بقیه آن به اندازه کر نباشد ، چنانچه نجاست به آن برسد نجس می شود ، و هر مقدار از یخ هم که آب شود نجس است .
(مسئله 37) اگر انسان شک کند آبی که به اندازه کر بوده از کر کمتر شده یا نه ، حکم آب کر را دارد ، یعنی نجاست را پاک می کند و اگر نجاستی هم به آن برسد نجس نمی شود و آبی که از کر کمتر بوده و انسان شک دارد به اندازه کر شده یا نه حکم آب کر را ندارد و به ملاقات نجاست ، نجس می شود .
(مسئله 38) کر بودن آب از سه راه ثابت می شود:
1_ خود انسان به کر بودن آن یقین یا اطمینان پیدا کند .
2_ دو مرد عادل به کر بودن آن شهادت دهند .
3_ کسی که آب در اختیار اوست و متهم به بی اعتنائی به مسائل شرعی نباشد از کر بودن آب خبر دهد .
حکم آب قلیل
(مسئله 39) «آب قلیل» آبی است که کمتر از کر باشد و از زمین هم نجوشد ، به مجرد ملاقات با نجاست ، نجس می شود . ولی اگر از بالا آب قلیل را روی چیز نجس بریزند ، مقداری که به چیز نجس می رسد نجس و هر چه بالاتر از آن باشد پاک است .
(مسئله 40) اگر آب قلیل مانند فواره با فشار از پایین به بالا رود ، در صورتی که نجاست به بالا برسد آب قسمت پایین نجس نمی شود ، ولی اگر نجاست به پایین آب برسد بالا هم نجس می شود .
(مسئله 41) آب قلیلی که هنگام شستن محل ادرار و مدفوع به بدن یا لباس ترشح می کند (غساله استنجاء) ، پاک و با پنج شرط اجتناب از آن لازم نیست:
1_ آن آب تغییر به صفات نجاست نکرده باشد .
2_ نجاستی از بیرون به محل نرسیده باشد .
3_ نجاستی دیگری مانند خون همراه ادرار و یا مدفوع بیرون نیامده باشد .
4_ ذره های مدفوع در آب نباشد .
5_ مدفوع یا ادرار هنگام بیرون آمدن بیش از اندازه معمول محل را آلوده نکرده باشد .
و اگر هنگام شستن محل ادرار و مدفوع با آبی که متصل به کر یا جاری است تطهیر نمایند و به بدن یا لباس ترشح کند ، چنانچه بو یا رنگ یا مزه آن آب به
وسیله نجاست تغییر نکرده باشد یا ذره های مدفوع در آب نباشد ، اجتناب از آن لازم نیست و لکن رافع حدث نمی باشد ، یعنی وضو و غسل کردن به آن جایز نیست .
(مسئله 42) غیر از آب استنجاء ، آب قلیلی که برای شستن نجاست مصرف می شود نجس است و با هر چیزی ملاقات کند آن را هم نجس می کند .
حکم آب جاری
(مسئله 43) «آب جاری» آبی است که از زمین جوشیده و بر آن جریان داشته باشد ، مانند: آب چشمه و قنات و رودخانه و نهر و...
(مسئله 44) آب جاری گرچه کمتر از کر باشد چنانچه نجاست به آن برسد ، تا هنگامی که بو یا رنگ و یا مزه آن به وسیله ی نجاست تغییر نکرده پاک است ، و اگر آن را تغییر دهد ، آن مقداری که تغییر یافته نجس و طرفی که به چشمه پیوسته است هر چند که کمتر از کر باشد ، پاک است .
(مسئله 45) آب چشمه ای که جاری نیست ، ولی طوری است که اگر از آن بردارند باز می جوشد ، حکم آب جاری را دارد ، و نیز آبی که کنار نهر ایستاده و متصل به آب جاری است در نجس نشدن ، حکم آب جاری را دارد .
(مسئله 46) چشمه ای که مثلا در زمستان می جوشد و در تابستان از جوشش می افتد ، فقط وقتی که می جوشد حکم آب جاری را دارد .
(مسئله 47) آبی که روی زمین جریان دارد ولی از زمین نمی جوشد ، چنانچه کمتر از کر باشد و نجاست به آن برسد نجس می شود .
(مسئله 48) آب لوله کشی منازل و ساختمانها اگر به کر یا شبکه آب شهری پیوسته باشد ، مانند آب جاری است .
حکم آب باران
(مسئله 49) «باران» در صورتی پاک کننده است که عرفا بگویند باران می بارد و بنا بر احتیاط به مقداری باشد که اگر بر زمین سخت ببارد جریان پیدا کند ، و باریدن چند قطره کافی نیست .
(مسئله 50) اگر بر چیز نجسی که عین نجاست در آن نیست یک مرتبه باران ببارد ، جایی که باران به آن رسیده پاک می شود ، و در فرش و لباس و مانند آن بنا بر احتیاط باید بیشترین آبی که جذب آن شده با فشار و یا به هر وسیله ی دیگر خارج گردد ، ولی اگر بر چیزی که عین نجاست در آن باشد باران ببارد ، تا هنگامی که عین نجاست برطرف نشود پاک نمی شود .
(مسئله 51) اگر باران به عین نجس ببارد و به جای دیگر ترشح کند ، چنانچه عین نجاست همراه آن نباشد و بو یا رنگ و یا مزه نجاست نگرفته باشد پاک است ، همچنین اگر بر روی پشت بام عین نجاست باشد ، تا وقتی باران به بام می بارد آبی
که به چیز نجس رسیده و از سقف یا ناودان می ریزد پاک است ، ولی اگر بعد از قطع باران معلوم باشد آبی که می ریزد به چیز نجس رسیده است نجس می باشد .
(مسئله 52) چنانچه بر زمین نجسی باران ببارد پاک می شود ، و اگر باران هنگامی که می بارد جاری شود و به جای نجسی که باران نباریده برسد ، آنجا را نیز پاک می کند ، همچنین اگر باران بر خاک نجس ببارد و یقین کند در حال باریدن آب مطلق به همه اجزای خاک رسیده پاک می شود ، ولی اگر خاک از رطوبت و یا رسیدن آب مضاف گِل شود پاک نمی شود .
حکم آب چاه
(مسئله 53) آب چاهی که از زمین می جوشد گرچه کمتر از کر باشد چنانچه نجاست به آن برسد ، تا وقتی که بو یا رنگ یا مزه آن را تغییر نداده پاک است ، ولی مستحب است پس از رسیدن بعضی از نجاستها مقداری که در کتابهای مربوطه گفته شده از آب آن بکشند .
(مسئله 54) اگر نجاستی در چاه بریزد و بو یا رنگ و یا مزه آب آن را تغییر دهد ، چنانچه تغییر آب چاه از بین برود ، موقعی پاک می شود که با آب تازه ای که از چاه می جوشد مخلوط گردد و آب پاک بر آن غلبه کند .
حکم آب مضاف
(مسئله 55) آب مضاف مانند آب میوه ها ، گلاب ، آب دوغ و آب گل آلودی که دیگر به آن آب نگویند چیز نجس را پاک نمی کند و وضو و غسل نیز با آن باطل است .
(مسئله 56) آب مضاف هر چند به اندازه کر هم باشد ، چنانچه ذره ای نجاست به آن برسد نجس می شود ، ولی اگر از بالا روی چیز نجس بریزد ، مثلا گلاب از گلابدان روی دست نجس بریزد ، مقداری که به چیز نجس رسیده نجس ، و مقداری که بالاتر از آن است پاک می باشد ، و نیز اگر مثل فواره با فشار از پایین به بالا برود ، چنانچه نجاست به بالا برسد پایین نجس نمی شود .
(مسئله 57) اگر آب مضاف نجس با آب کر به گونه ای مخلوط شود که دیگر به آن آب مضاف نگویند ، بلکه بگویند آب مطلق است ، پاک می شود .
(مسئله 58) آبهای معدنی و آب برخی دریاچه ها که با نمک مخلوط شده است و نیز آب لوله کشی که در آن کُلر ریخته اند ، حکم آب مطلق را دارد ، مگر این که مقدار مخلوط شده به قدری زیاد باشد که به آن «آب مطلق» نگویند .
(مسئله 59) آبی که مطلق بوده و معلوم نیست مضاف شده یا نه ، حکم آب مطلق را دارد ، یعنی چیز نجس را پاک می کند و وضو و غسل هم با آن صحیح است و آبی که مضاف بوده و معلوم نیست مطلق شده یا نه ، حکم آب مضاف را
دارد ، یعنی چیز نجس را پاک نمی کند و وضو و غسل هم با آن باطل می باشد .
(مسئله 60) آبی که مطلق یا مضاف بودن آن معلوم نبوده و مشخص نباشد که قبلا مطلق یا مضاف بوده ، نجاست را پاک نمی کند و وضو و غسل نیز با آن باطل است ، زیرا آب بودن آن مشخص نمی باشد ، ولی اگر به اندازه کر یا بیشتر باشد و نجاست به آن برسد حکم به نجاست بودن آن نمی شود ، هرچند احوط اجتناب است و این احتیاط ترک نشود .
(مسئله 61) اگر ظرف آب مطلق با ظرف آب مضاف مشتبه باشد ، به هر دو تا آب وضو بگیرد و یا غسل نماید تا یقین به وضو گرفتن و غسل کردن به آب مطلق پیدا کند و همچنین اگر چند ظرف آب مضاف مشتبه شود با ظرف آب مطلق ، مثلا دو ظرف آب مضاف در میان سه ظرف و یا چهار ظرف و... مشتبه شود ، در اینجا علاوه بر وضو گرفتن به تعداد آب مضاف یک وضو اضافی بگیرد ، یعنی به آب سه ظرف وضو بگیرد تا یقین کند به آب مطلق وضو گرفته است .
(مسئله 62) به آبی که هنگام برطرف کردن نجاست از چیز نجس جدا می شود «غساله» می گویند . حال اگر بخواهند با آب قلیل چیز نجسی را آب بکشند ، غساله اول آن که به خودی خود یا به وسیله فشار از آن خارج می شود نجس است ، و اگر از چیزهایی است که دو مرتبه باید شسته شود ، از غساله دوم نیز باید اجتناب نمایند .
(مسئله 63) چیز نجسی را که در آب کر یا جاری فرو می برند اگر از چیزهایی باشد که در مرتبه اول پاک می شود ، غساله ی آن پاک است ، و اگر از چیزهایی باشد «مانند بول» که با دو بار فرو بردن در آب پاک می شود ، غساله ای که پس از بار دوم از آن می ریزد پاک است .
(مسئله 64) آبی که عین نجاست مثل خون یا ادرار به آن برسد و بو یا رنگ و یا مزه آن را تغییر دهد ، اگر چه کر یا جاری باشد نجس می شود ، ولی اگر اوصاف آن به واسطه نجاستی که بیرون آن است تغییر کند ، مثلا مرداری که کنار آب و خارج از آن است بوی آن را تغییر دهد نجس نمی شود .
(مسئله 65) آبی که عین نجاست در آن ریخته و بو یا رنگ و یا مزه آن را تغییر داده چنانچه به کر یا جاری متصل شود یا باران در آن بریزد و تغییر آن از بین برود ، بنا بر احتیاط واجب در صورتی پاک می شود که آب باران یا کر یا جاری با آن مخلوط گردد و بر آن غلبه کند ، همچنین است حکم آب قلیلی که نجس شده باشد . پس اگر آب حوضچه هایی که کمتر از کر می باشد نجس شود ، پاک شدن آن به مجرد اتصال به آب کر یا جاری محل اشکال خواهد بود .
(مسئله 66) آب پاکی که معلوم نیست نجس شده یا نه ، پاک است . و آب نجسی که پاک شدن آن معلوم نیست همچنان نجس است .
(مسئله 67) نیم خورده ی سگ ، خوک و کافر (منکر توحید ، رسالت ، معاد) نجس و خوردن آن حرام است ، نیم خورده ی حیوانات حرام گوشت پاک و خوردن آن در غیر پرندگان و گربه مکروه است و در گربه گفته شده کراهت ندارد و در پرندگان کراهت آن محل تأمل است . و بنا بر آنچه در بعضی روایات آمده است نیم خورده ی مؤمن شفاست و در برخی روایات آمده اینکه سؤر مؤمن موجب شفای 70 مرض می باشد .