حضرت آیت الله محمد باقر موحدی نجفی
مرجع تقلید شیعه
احکام عدّه
عدّة طلاق
(مسئله 3027) پس از آن که زن به هر دلیل از شوهر خود جدا شد _ خواه با خواندن صیغه طلاق باشد یا از موارد فسخ نکاح باشد یا با تمام شدن مدت و یا بخشیدن مدت توسط شوهر در عقد موقت _ باید مدتی را که در شرع مقدس تعیین شده به عنوان «عده» صبر نماید و در این مدت از ازدواج با دیگری خودداری نماید .
(مسئله 3028) زنانی که نیاز به عدّه ندارند و می توانند پس از جدا شدن فورا شوهر کنند عبارتند از:
1_ دختری که پیش از تمام شدن نُه سال به عقد کسی درآمده و پیش از نُه سال از او جدا شود .
2_ زنی که به عقد کسی درآمده و شوهر با او نزدیکی نکرده باشد .
3_ زنی که زمان حیض شدن او پایان یافته و یائسه شده باشد .
(مسئله 3029) زن دائمی که نُه سال او تمام شده و یائسه نیست اگر شوهرش با او نزدیکی کند و سپس طلاقش دهد ، پس از طلاق باید عده نگه دارد . و عدّه او سه پاکی است ، یعنی پس از آن که زن را بعد از پاک شدن از حیض طلاق دادند و هنوز در پاکی به سر می برد باید صبر کند تا دو بار حیض و پاک شود و همین که حیض سوم را دید از عده خارج شده است و می تواند شوهر کند .
(مسئله 3030) زنی که حیض نمی بیند اگر یائسه نشده یعنی در سن زنانی است که حیض می بینند ، چنان چه شوهرش با او نزدیکی کرده باشد و بخواهد او را طلاق دهد باید سه ماه با او نزدیکی نکند و سپس او را طلاق دهد ، و پس از طلاق زن باید تا سه ماه قمری به عنون عده صبر کند .
(مسئله 3031) پایان عدّه زن آبستن به دنیا آمدن یا سقط شدن فرزند اوست ، پس اگر به طور مثال زن بارداری را طلاق دهند و پس از چند ساعت نوزادش به دنیا آید عدّه اش تمام می شود ، ولی اگر از زنا آبستن شده باشد بنا بر احتیاط واجب باید علاوه بر آنچه گفته شد سه پاکی یا سه ماه از زمان طلاق او بگذرد .
(مسئله 3032) زنی که به عقد موقت درآمده و مدت آن تمام شده یا شوهر مدت آن را بخشیده است از نظر عدّه یکی از صورتهای زیر را دارد:
1_ اگر شوهرش با او نزدیکی نکرده باشد عده ندارد .
2 و 3_ اگر نه سال او تمام نشده یا یائسه باشد عده ندارد ، هرچند شوهرش با او نزدیکی کرده باشد .
4_ اگر نه سال او تمام شده و یائسه نشده و شوهرش با او نزدیکی کرده باشد ، پس از آن که مدت عقد موقت او به پایان رسید یا شوهر ادامه مدت را به او بخشید باید به ترتیب زیر عده نگه دارد:
الف: چنانچه حیض می بیند ، بنا بر احتیاط واجب باید به مقدار دو حیض یا دو پاکی _ هرکدام که بیشتر است _ عدّه نگه دارد .
ب: چنانچه حیض نمی بیند ، باید تا چهل و پنج روز عدّه نگه دارد .
ج: اگر حامله باشد و حیض نمی بیند ، بنا بر احتیاط واجب به هرکدام از زاییدن یا چهل و پنج روز که بیشتر است عدّه نگه دارد .
(مسئله 3033) ابتدای عدّه طلاق از هنگامی است که صیغة طلاق خوانده می شود ؛ چه زن بداند طلاق داده شده یا نداند . بنابراین اگر پس از عدّه متوجه شود طلاق داده شده لازم نیست دوباره عدّه نگه دارد .
(مسئله 3034) زنی را که عدّة او سه ماه است اگر اول ماه طلاق دهند باید سه ماه هلالی (قمری) ، یعنی از موقعی که ماه دیده می شود تا سه ماه عدّه نگه دارد ؛ و اگر در بین ماه طلاق دهند باید بقیة ماه را با دو ماه بعد از آن و نیز کسری ماه اول را از ماه چهارم عدّه نگه دارد تا سه ماه تمام شود ؛ و اگر ماه اول بیست و نه روز بوده بنا بر احتیاط از ماه چهارم یک روز بیشتر حساب کند .
(مسئله 3035) در مدت عدّه طلاق رجعی مخارج زن به عهدة مرد است ؛ ولی در مدت عدّه طلاق بائن نفقة او بر مرد واجب نیست مگر این که آبستن باشد ، که در این صورت نفقة او بر مرد واجب است .
(مسئله 3036) اگر زن یا مرد در عدّة طلاق رجعی بمیرد دیگری از او ارث می برد . ولی اگر در عدّة طلاق بائن _ مانند طلاق خلع یا مبارات _ یکی از آنان بمیرد دیگری از او ارث نمی برد ؛ مگر این که در عدّة طلاق «خلع یا مبارات» زن از بخشیدن مال یا مهر خود به شوهر برگردد و شوهر هم مطلع شود و رجوع نماید ، که در این صورت اگر یکی از آنان در زمان عدّه بمیرد دیگری از او ارث می برد .
عدّة وفات
(مسئله 3037) زنی که شوهرش از دنیا رفته باید به ترتیب زیر «عدّة وفات» نگه دارد:
1_ اگر آبستن نباشد ، باید تا چهار ماه و ده روز عدّه نگه دارد و از شوهر کردن خودداری نماید ؛ خواه شوهرش با او نزدیکی کرده باشد یا نه ، ازدواج دائم باشد یا موقت ، صغیره باشد یا نه ، بلکه اگر زن یائسه باشد نیز بایدعدّه نگه دارد .
2_ اگر آبستن باشد ، باید تا هنگام زایمان عدّه نگه دارد ؛ ولی اگر پیش از چهار ماه و ده روز زایمان کند باید تا چهار ماه و ده روز از مرگ شوهرش صبر کند .
(مسئله 3038) زن باید در ایام عدّة وفات از انجام کارهای زیر خودداری نماید:
1_ پوشیدن لباس رنگارنگ ، در صورتی که زینت حساب شود .
2_ سرمه کشیدن .
3_ هر کاری که زینت حساب شود ؛ مانند آرایش .
ولی نظافت بدن و لباس ، شانه کردن مو ، گرفتن ناخن ، رفتن حمام و سکونت در خانة تزیین شده مانعی ندارد .
(مسئله 3039) اگر زن از روی عمد یا فراموشی و یا ندانستن مسئله در تمام یا قسمتی از زمان عدّة وفات یکی از محرماتی را که در مسائل قبل گفته شد انجام دهد ، هر چند گناه کرده ولی عدّة او به هم نمی خورد و لازم نیست آن را از سر بگیرد .
(مسئله 3040) زنی که در عدّة وفات به سر می برد می تواند از خانه خارج شود و برای رفع نیازهای خود رفت و آمد کند ؛ ولی احوط آن است که شب را در همان خانه ای که در زمان حیات همسرش زندگی می کرده بماند .
(مسئله 3041) ابتدای عدّة وفات از هنگامی است که زن از مرگ شوهر آگاه می شود .
(مسئله 3042) اگر شوهر در جبهة جنگ یا به علت دیگری مفقودالاثر شود سه صورت دارد:
1_ زن یقین کند شوهر او از دنیا رفته است ، که در این حالت باید عدّة وفات نگه دارد ؛ و پس از عدّه می تواند ازدواج نماید .
2_ یقین کند شوهر او زنده است ، که در این صورت باید به هر حال صبر کند ؛ و مخارج زندگی او از مال شوهر ، و اگر ندارد از صدقات و بیت المال تأمین می شود .
3_ نداند شوهر زنده است یا نه ، که در این صورت اگر پدر یا جد پدری یا
وکیل شوهر مخارج زندگی او را از مال شوهر یا محلی دیگر تأمین کنند باید صبر کند ؛ و اگر تأمین نکنند حاکم شرع آنان را وادار به تأمین می کند؛ و اگر به هیچ شکل مخارج او تأمین نمی شود زن می تواند به حاکم شرع مراجعه کند و حاکم شرع دستور دهد زن تا چهار سال پس از مراجعه صبر کند . و در این مدت با هر وسیلة ممکن تحقیق می کنند ؛ اگر ثابت شد که زنده است باید صبر کند ؛ و اگر ثابت نشد حاکم شرع به پدر یا جد پدری شوهر دستور می دهد که زن را طلاق دهند ؛ و اگر ممکن نشد خود حاکم شرع او را طلاق می دهد ؛ و بنا بر احتیاط واجب زن بعد از طلاق به مقدار عدّة وفات _ یعنی چهار ماه و ده روز _ عدّه نگه دارد و بعد می تواند شوهر کند . و چنانچه پس از عدّه شوهر اول او پیدا شود حقی بر زن ندارد ؛ و اگر در بین مقدار عدّة طلاق پیدا شود حق دارد رجوع کند ؛ و اگر بعد از عدّة طلاق و قبل از پایان عدّة وفات پیدا شود احوط آن است که رجوع نکند .
(مسئله 3043) زنی که یقین دارد شوهرش در سفر مرده اگر بعد از عدّة وفات شوهر کند و شوهر اولش از سفر برگردد ، باید از شوهر دوم جدا شود و به شوهر اول حلال است ولی اگر شوهر دوم با او نزدیکی کرده باشد باید به مقدار عدّة طلاق صبر کند و شوهر اول با او نزدیکی نکند ، وشوهر دوم نیز باید مهر المثل _ یعنی مهری مطابق مهر زنهایی که مثل او هستند _ را به او بپردازد ؛ و بنا بر احتیاط در مقدار تفاوت بین مهر المثل و مهری که قرار داده اند مصالحه نمایند ؛ ولی زن در مدت عدّه مخارجی از شوهر دوم طلبکار نیست و به او نیز حرام ابدی می شود .
(مسئله 3044) اگر زن یقین کند که شوهرش از دنیا رفته و بعد از تمام شده عدّة وفات شوهر کند ، چنانچه معلوم شود شوهر او آن وقت نمرده و بعداً مرده است باید از شوهر دوم جدا شود ، و بنا بر احتیاط واجب در صورتی که آبستن باشد به مقدار عدّة طلاق برای شوهر دوم عدّه نگه دارد و بعد برای شوهر اول عدّة وفات نگه دارد ؛ و اگر آبستن نباشد ابتدا برای شوهر اول عدّة وفات و بعد برای شوهر دوم اگر با او نزدیکی کرده عدّة طلاق نگه دارد . و در صورتی که شوهر دوم با او نزدیکی کرده دیگر نمی تواند با او ازدواج نماید .
مسائل متفرقه عدّه
(مسئله 3045) اگر زن بگوید عدّه ام تمام شده با دو شرط از او قبول می شود:
1_ زن مورد اتهام نباشد .
2_ از طلاق یا مردن شوهر او به قدری گذشته باشد که در آن مدت تمام شدن عدّه ممکن باشد .
(مسئله 3046) زنی که با او زنا شده اگر از زنا حامله شده باشد عدّه ندارد و ازدواج با او جایز است ؛ و اگر حامله نیست بنا بر احتیاط عدّه نگه دارد و بعد ازدواج کند و بنا بر احتیاط واجب از ازدواج با کسانی که زنا را حرفة خود قرار
داده اند خودداری شود ؛ مگر این که به طور کلی دست بردارند و توبة آنان احراز شود .
(مسئله 3047) اگر کسی با غیر همسر خود به گمان این که همسر خود اوست نزدیکی
کند _ چه زن بداند که او شوهرش نیست یا گمان کند شوهرش می باشد _ زن باید عدّه نگه دارد ؛ و عدّة آن مثل عدّة طلاق است .
(مسئله 3048) اگر با زنی که می داند همسر او نیست زنا کند ، چنانچه زن خیال کند آن مرد شوهر اوست بنا بر احتیاط واجب باید عدّه نگه دارد.
(مسئله 3049) عدّه ای که زن در صورت آمیزش اشتباهی با او باید نگه دارد به مقدار عدّة طلاق است ؛ و در طی مدت عدّه شوهر نباید با او نزدیکی کند ؛ ولی در صورتی که زن بی شوهر باشد ، کسی که با او نزدیکی کرده می تواند در زمان عدّه با او ازدواج نماید.
(مسئله 3050) اگر زن یا مرد به خاطر یکی از عیوبی که در مسائل 2826 و2828 گفته شد پس از نزدیکی عقد را به هم بزنند یا به علت شیر دادن یا مرتد شدنِ یکی از آن دو پس از نزدیکی عقد را به هم بخورد زن باید عدّة طلاق نگه دارد ؛ ولی اگر شوهر مرتد فطری (کسی که مسلمان زاده باشد و بعد مرتد شود) شود و عقد به هم بخورد ، زن باید عدّة وفات نگه دارد .
(مسئله 3051) زنی که رحمش را برداشته یا لوله های رحمش را بسته است باز هم واجب است عدّه نگه دارد .