حضرت آیت الله محمد باقر موحدی نجفی
مرجع تقلید شیعه
شرایط واجب شدن زکات
(مسئله 1946) شرایط زکات دونوع است:
1_ «شرایط عمومی» که مربوط به تمام موارد زکات می باشد و عبارت است از:
اولاً: «مالک بودن» نسبت به مورد زکات؛ که در مورد «غلات اربعه» باید
هنگام تعلق زکات مالک آنها باشد و در مورد «انعام ثلاثه» و نیز «نقدین» باید یازده ماه مالک آن باشد .
ثانیاً ، ثالثاً و رابعاً: صاحب مال «بالغ ، عاقل و آزاد» باشد ؛ پس کسی که هنگام تعلق زکات یا _ در مواردی که سال معتبر است _ در تمام سال بالغ یا عاقل و یا آزاد نباشد زکات بر او واجب نیست .
خامساً: قدرت تصرف در مال خود را داشته باشد ؛ پس کسی که مالش را غصب کرده اند و نمی تواند در آن تصرف نماید زکات بر او واجب نیست .
سادساً: آن مال به مقدار نصاب رسیده باشد ؛ و مقدار نصاب هر یک از موارد گفته خواهد شد .
2_ «شرایط غیر عمومی» که تنها مربوط به بعضی موارد زکات می باشد ذیلا ذکر می شود:
(مسئله 1947) در مواردی که در واجب شدن زکات «سال» معتبر است (طلا ، نقره ، شتر ، گاو و گوسفند) باید در تمام یازده ماه شرایط عمومی وجود داشته باشد ؛ ولی در مثل گندم ، جو ، خرما و کشمش که سال معتبر نیست ، آن شرایط باید هنگام تعلق زکات وجود داشته باشد .
(مسئله 1948) اگر موقع واجب شدن زکات گندم ، جو ، خرما و کشمش صاحب آنها بالغ باشد باید زکات را بپردازد ؛ ولی در مورد شتر ، گاو ، گوسفند ، طلا و نقرة سکه دار که سال معتبر است باید حداقل در تمام یازده ماه سال بالغ باشد ؛ پس اگر در بین سال بالغ شود زکات بر او واجب نیست ، و از ابتدای بلوغ سال او شروع می شود .
(مسئله 1949) اگر صاحب شتر ، گاو ، گوسفند ، طلا و نقره در مقدار کمی از سال مست یا بیهوش و یا دیوانه شود _ به طوری که مردم بگویند در آن سال عاقل بوده _ زکات از او ساقط نمی شود ؛ همچنین اگر هنگام تعلق زکات گندم ، جو ، خرما و کشمش مست یا بیهوش باشد زکات بر او واجب می شود ؛ هر چند وجوب آن در بیهوش از باب احتیاط است .
(مسئله 1950) مالی را که از انسان غصب کرده اند و نمی تواند در آن تصرف کند زکات ندارد ؛ همچنین اگر زراعتی را از او غصب کنند و هنگامی که زکات آن واجب می شود در دست غصب کننده باشد ، وقتی به صاحبش برمی گردد زکات ندارد ؛ هر چند در این صورت پرداخت زکات احوط است .
(مسئله 1951) اگر چیزی را که زکات آن واجب است قرض کند و یک سال نزد او بماند باید زکات آن را بدهد ؛ و بر کسی که قرض داده زکات واجب نیست .