حضرت آیت الله محمد باقر موحدی نجفی
مرجع تقلید شیعه
احکام امر به معروف و نهی از منکر
یکی از واجبات مهم کفایی دین اسلام «امر به معروف و نهی از منکر» یعنی نظارت و مراقبت همگانی در اصلاح جامعه است . همة مسلمانان باید نسبت به یکدیگر احساس وظیفه کنند و خود را در برابر کارهای دیگران مسئول دانسته ، دستور دهندة به نیکی و بازدارندة از بدی باشند . در سایة عمل به چنین وظیفه ای است که جامعه در مسیر صحیح خود گام برمی دارد و ناآگاهان هدایت می شوند .
خداوند متعال در قرآن کریم می فرماید: وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیَاءُ بَعْضٍ
یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَیَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ . همة مردان و زنان مؤمن بر یکدیگر ولایت دارند در حدی که یکدیگر را به خوبی ها امر کنند و از بدی ها نهی نمایند .
از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل شده است که فرمودند: همة شما فرمانروا و نگهبان هستید و در مقابل یکدیگر مسئولید .
(مسئله 2169) «معروف» یعنی چیزی که به حکم شرع یا عقل انجام آن واجب یا مستحب است ، و «منکر» یعنی چیزی که به حکم شرع یا عقل انجام آن قبیح و حرام یا مکروه است ؛ و از این نظر فرقی میان امور فردی و اجتماعی نیست . بنابراین امر به معروف و نهی از منکر یک وظیفة عمومی است و حکومتها و مردم همه در برابر یکدیگر مسئولیت دارند و باید به این وظیفه عمل نمایند .
(مسئله 2170) امر به معروف و نهی از منکر با شرایطی که بیان خواهد شد واجب و ترک آن معصیت است ؛ و در مستحبات و مکروهات نیز امر و نهی مستحب می باشد .
(مسئله 2171) امر به معروف ونهی از منکر واجب کفایی می باشد ؛ بنابراین اگر بعضی از مکلفین به آن اقدام کنند و مقصود حاصل شود ، از دیگران ساقط می شود . و اگر
اقامة معروف و جلوگیری از منکر بر اجتماع جمعی از مکلفین متوقف باشد ، واجب است اجتماع نمایند .
(مسئله 2172) اگر امر و نهی بعضی افراد مؤثر واقع نشود و برخی دیگر احتمال دهند امر و نهی آنان اثربخش است ، بر آنها واجب می شود .
(مسئله 2173) هنگام وجوب امر به معروف و نهی از منکر با زبان ، یادآوری مسائل شرعی کفایت نمی کند ؛ بلکه انسان باید امر و نهی نماید .
(مسئله 2174) هدف امر به معروف برپایی واجب ، و هدف نهی از منکر جلوگیری از حرام است ؛ بنابراین در امر به معروف و نهی از منکر قصد قربت معتبر نیست .