حضرت آیت الله محمد باقر موحدی نجفی
مرجع تقلید شیعه
دیه و اقسام آن
(مسئله 3513) دیة مرد مسلمانِ آزاد یکی از شش چیز است:
1_ «صد شتر» به تفصیلی که در کتابهای مفصل بیان شده است ؛ از جمله در قتل عمد شترها باید بزرگ و پنج سال آنها تمام شده باشد .
2_ «دویست گاو»
3_ «هزار گوسفند»
4_ «هزار مثقال شرعی طلای سکه دار» که هر مثقال آن هجده نخود است .
5 _ «ده هزار درهم» که هر درهم «6/12» نخود نقرة سکه دار و برابر با «419/2» گرم می باشد .
6 _ «دویست حلّه» که هر حلّه دو پارچه است ؛ و بنا بر احتیاط واجب باید از حلّه های معروف یمن باشد که در زمانهای گذشته معمول بوده است .
و تلفیق بدین نحو که نصف دیه را مثلاً شتر و نصف آن را گاو بدهند کافی نیست . و اگر بخواهند قیمت یکی از شش چیز را بدهند باید دو طرف توافق کنند ؛ وگرنه کافی نخواهد بود .
(مسئله 3514) دیه قتل زن نصف دیة قتل مرد است .
(مسئله 3515) دیة کامل یک مرد کافر اهل ذمه هشتصد درهم «برابر 3/1934 گرم نقرة سکه دار» و دیة زن کافر اهل ذمه نصف آن است . و کافر غیر ذمی دیه ندارد ؛ هر چند کشتن او بدون جهت جایز نیست ؛ همچنین اگر ذمّی از ذمّی بودن خارج شود .
(مسئله 3516) اگر قتل در یکی از ماههای حرام _ یعنی: «محرم ، رجب ، ذی قعده و ذی حجه» _ واقع شود ، یک سوم از دیه به آن افزوده می شود و دو ماه متوالی روزه را هم باید در ماههای حرام بگیرد . همچنین است بنا بر احتیاط واجب اگر قتل در حرم مکه واقع شده باشد .
(مسئله 3517) دیة قتل عمد را باید در یک سال پرداخت کرد ؛ و دیة قتل خطایی ظرف سه سال و در سه قسط پرداخت می شود ؛ و دیة قتل شبه عمد را بعضی از فقها فرموده اند باید در دو سال و به دو قسط پرداخت شود و احوط رعایت این قول است . ولی در تمام این موارد ورثة مقتول می توانند با قاتل توافق کنند که دیه به صورت نقد یا با اقساط بیشتری پرداخت شود .
(مسئله 3518) در انتخاب دیه جانی مخیر است که از اصول شش گانة دیه یکی را انتخاب کند ، و اگر بخواهد قیمت یکی از شش چیز را بدهد باید دو طرف توافق
کنند و اگر پرداخت اصول شش گانه «گاو ، شتر ، گوسفند ، هزار مثقال شرعی طلای سکه دار ، ده هزار درهم و دویست حله» متعذر شود صاحب دیه می تواند تقاضای قیمت کند ، باز هم طالب دیه حق مطالبه قیمت یکی از آن شش چیز را متعیناً ندارد ، بدهکار مخیر است به پرداخت قیمت یکی از آن شش چیز .
(مسئله 3519) ورثة مقتول و قاتل می توانند به چیزی که ارزش آن کمتر یا بیشتر از شش چیز ذکر شده است با یکدیگر توافق نمایند .