حضرت آیت الله محمد باقر موحدی نجفی
مرجع تقلید شیعه
شرایط وجوب حج
(مسئله 2112) کسی که شرایط زیر را دارا باشد واجب است در تمام عمر یک مرتبه حج را به جا آورد:
1_ بالغ باشد ؛ پس بر بچه واجب نیست .
2 و3_ عاقل و آزاد باشد .
4_ به واسطة رفتن به حج مجبور نشود کار حرامی را که اهمیت ترک آن در شرع از حج بیشتر است انجام دهد یا عمل واجبی را که از حج مهمتر است ترک کند ،
مثلا ترک صلاه واجب را کند .
5_ مستطیع باشد ؛ یعنی توانایی برای رفتن به حج را داشته باشد .
(مسئله 2113) شرایط استطاعت و توانایی عبارت از:
1_ داشتن هزینة سفر و آنچه به حسب حالش در راه مورد نیاز است به اندازة کافی .
2_ داشتن مخارج افراد تحت تکفل خود تا هنگام بازگشت .
3_ سلامت مزاج و توانایی انجام اعمال حج .
4_ نبودن مانع در رفت و برگشت ؛ پس اگر راه بسته باشد یا انسان بترسد که در راه جان یا آبرو و یا مال مهم او در معرض خطر باشد حج بر او واجب نیست ؛ ولی اگر بتواند از راه دیگری برود _ اگر چه دورتر باشد_ در صورتی که مشقت زیاد نداشته و خیلی غیر متعارف نباشد باید از آن راه برود .
5_ داشتن وقت کافی به اندازة انجام اعمال حج .
6_ در اثر رفتن به حج مال یا ملک یا کسب و پیشه ای را که برای ادامة معاش خود و افراد تحت تکفل خود دارد از دست ندهد ؛ پس اگر با رفتن به حج مجبور شود مثلاً زمین کشاورزی خود را بفروشد یا سرمایه و یا منبع درآمد خود را که مورد احتیاج اوست صرف حج کند و پس از بازگشت چیزی که با آن کسب کند نداشته باشد مستطیع نیست .
(مسئله 2114) کسی که بدون داشتن خانة ملکی نیاز او برطرف نمی شود و به مشقت می افتد ، وقتی حج بر او واجب می شود که پول خانه را هم داشته باشد .
(مسئله 2115) زنی که می تواند به حج برود اگر بعد از برگشتن مالی از خود نداشته باشد و شوهرش هم مثلاً فقیر باشد و نتواند مخارج او را بدهد و ناچار شود که به سختی زندگی کند ، حج بر او واجب نیست؛ ولی اگر شوهرش تمکن دارد و مخارج او را می دهد با داشتن هزینة رفت و برگشت مستطیع می شود .
(مسئله 2116) کسی که در راه حج برای خدمت یا رانندگی یا خبرنگاری و امثال اینها اجیر می شود ، یا به عنوان روحانی کاروان یا ناظر یا پزشک یا پرستار و یا عناوین دیگر او را به حج می برند و می تواند با انجام کارش بدون زحمت حج کامل را به جا آورد و هزینة افراد تحت تکفل خود را نیز تا هنگام برگشت دارد ، پس از پذیرفتن این قبیل خدمات حج بر او واجب می شود ؛ و در این قبیل افراد لازم نیست بعد از برگشتن سرمایه و ملکی داشته باشند .
(مسئله 2117) اگر مخارج رفت و برگشت سفر حج و مخارج عائلة کسی را در مدتی که به حج می رود و برمی گردد به او بدهند که حج به جا آورد ولی ملک او نکنند ، در صورتی که اطمینان داشته باشد از او پس نمی گیرند حج بر او واجب می شود . همچنین اگر این مخارج را به او ببخشند و شرط کنند که حج به جا آورد ،
بنا بر احتیاط واجب باید قبول نماید و حج بر او واجب می شود ؛ هر چند قرض داشته باشد و موقع برگشتن مالی که بتواند با آن زندگی کند نداشته باشد ؛ ولی اگر قبول بخشش برای او مستلزم ذلت و خواری باشد قبول آن واجب نیست .
(مسئله 2118) کسی که مخارج او را داده اند و حج بر او واجب شده و آن را به جا آورده ، چنانچه مالی از خود پیدا کند لازم نیست دوباره به حج برود ؛ هرچند احوط است .
(مسئله 2119) میزان در وجوب حج ، استطاعت از جایی است که فعلاً در آنجا می باشد . پس اگر کسی در وطن خود سکونت دارد و در آنجا مستطیع نیست حج بر او واجب نمی باشد ؛ هر چند به مقدار حج میقاتی مال داشته باشد . ولی اگر برای کاری به میقات رفت یا مثلاً برای تجارت به جده رفت و در آنجا استطاعت حج را با همة شرایط آن پیدا کرد ، حج بر او واجب می شود و از حَجه الاسلام کفایت می کند .
(مسئله 2120) اگر از طرف دولت برای حج در سالهای آینده ثبت نام می کنند و راهی برای حج جز این طریق نیست ، کسانی که هنگام ثبت نام استطاعت مالی دارند واجب است اسم خود را بنویسند ؛ هر چند در همان سال قرعه به نامشان اصابت نکند و اگر کوتاهی نمایند و ثبت نام نکنند حج بر آنان ثابت شده است . بلکه اگر کسی فعلاً استطاعت مالی ندارد ولی می داند که به زودی مستطیع می شود و در آن وقت دیگر ثبت نام نمی کنند در این صورت هم اگر می تواند باید اسم خود را بنویسد .
(مسئله 2121) اگر کسی مستطیع شود و حج به جا نیاورد و بعد فقیر شود ، باید گرچه به زحمت باشد بعداً حج به جا آورد . و اگر به هیچ قسم نتواند حج برود چنانچه کسی او را برای حج اجیر کند باید به مکه برود و حج کسی را که برای او اجیر شده به جا آورد و تا سال بعد در مکه بماند و برای خود حج نماید ؛ ولی اگر ممکن باشد که اجیر شود و اجرت را نقد بگیرد و کسی که او را اجیر کرده راضی شود که حج او در سال بعد انجام شود ، باید سال اول برای خود ، و سال بعد برای کسی که اجیر شده حج نماید .
(مسئله 2122) اگر در سال اولی که مستطیع شده بدون سستی و تأخیر به مکه رود و در وقت معینی که دستور داده اند به عرفات و مشعرالحرام نرسد ، چنانچه در سالهای بعد مستطیع نباشد حج بر او واجب نیست ؛ ولی اگر از سالهای پیش مستطیع بوده و نرفته ، اگر چه به زحمت باشد باید حج به جا آورد .
(مسئله 2123) اگر در سال اولی که مستطیع شده به حج نرود و بعد فقیر شود یا
به واسطة پیری یا بیماری یا عذر دیگری نتواند حج را به جا آورد و از این که خودش در آینده بتواند به حج برود ناامید باشد ، باید نایب بگیرد ؛ بلکه اگر در همان سالی که مستطیع شده از رفتن به حج ناتوان باشد و از این که در آینده بتواند انجام دهد نیز ناامید باشد بنابر احتیاط واجب باید نایب بگیرد .